خانه / دینی / اهل بيت(ع) در اشعار محمد بن ادريس شافعي (امام شافعي)  ايوب شافعي پور

اهل بيت(ع) در اشعار محمد بن ادريس شافعي (امام شافعي)  ايوب شافعي پور

محمد بن ادريس شافعي، معروف به امام شافعي يکي از پيشوايان اهل سنت است که در قرن دوم  هجري مي زيسته است. او نه تنها در فقه، بلکه در شعر هم آوازه اي داشته که اگر به او به چشم شاعر بودن بنگريم تا فقيه بودن، متوجه ذوق شعري او خواهيم شد. اهل بيت در اشعار او جايگاه ويژه اي داشته که چشم هر خواننده اي را به خود جلب مي کند. او در اشعاري که در درباره ي  اهل بيت سروده،

محمد بن ادريس شافعي، معروف به امام شافعي يکي از پيشوايان اهل سنت است که در قرن دوم            هجري مي زيسته است. او نه تنها در فقه، بلکه در شعر هم آوازه اي داشته که اگر به او به چشم شاعر بودن بنگريم تا فقيه بودن، متوجه ذوق شعري او خواهيم شد. اهل بيت در اشعار او جايگاه ويژه اي داشته که چشم هر خواننده اي را به خود جلب مي کند. او در اشعاري که در درباره ي  اهل بيت سروده، پس از ستايش خاندان پيامبر و ابراز محبت نسبت به آنان، محبت به آنان را فرضي از طرف خدا و قرآن مي داند و همه را بدور از هر نوع تعصب قومي و مذهبي به احترام گذاشتن، قدر دانستن و ارج نهادن به آنان وا مي دارد تا آن جايي که نفرستادن درود و صلوات در نماز بر آل و خاندان پيامبر را موجب بطلان نماز شخص مي داند. وي در نهايت اين مطلب را يادآور مي شود که در دوراني که همه در درياي اختلافات فقهي و فرقه اي سرگردان و در حال غرق شدن هستند، بايد به حبل الهي و خاندان پيامبر و راه و روش آنان چنگ زد تا از گزند اختلاف در امان ماند.
 
کليد واژگان: اهل بيت، محمد بن ادريس، شافعي، اشعار
 
 
 
مقدمه
 
ازافتخارات اهل بيت(ع) همين بس است که همه ي فرق فقهي و مکاتب فکري و کلامي از مذاهب اسلامي ، چه شيعه و چه سني به آنها مي بالند و به جرأت مي توان گفت حتي تندروترين اشخاص از مذاهب اسلامي به خود جرأت جسارت به ساحت مقدس آنان را نمي دهند.
 
محمد بن ادريس شافعي يکي از پيشوايان اهل سنت است که به حب و دوستي اهل بيت مشهور است            و اشعاري که از او در زمينه ي حب اهل بيت رسيده است، مي توان حب او را به آن خاندان فهميد.                         نگارنده در اين نوشتار در ضمن بيان زندگاني محمد بن ادريس شافعي به صورت مختصر، در صدد اين برآمده است تا با استفاده از منابع و مراجع مختلف ديدگاه ايشان را نسبت به اهل بيت و خاندان پيامبر(عليهماالسّلام) را در اشعارش مورد بررسي قرار دهد.
 
 
 
زندگي نامه ي محمد بن ادريس شافعي
 
محمد بن ادريس شافعي(امام شافعي) که يکي از ائمه ي چهارگانه ي اهل سنت به شمار مي رود                  و پيشواي مذهب شافعي محسوب مي شود، در سال ۱۵۰ هجري قمري در غزه ي فلسطين ديده به جهان گشود.                                                                                                                               پدر او ادريس، نسبش به بني هاشم و بني اميه در عبد مناف به هم مي رسد، که وي از فرزندان مطلّب بن عبد مناف است، که عبد مناف جد نهم او محسوب مي شود.                                                                  مادرش فاطمه دختر عبيدالله، نسبش از طريق امام حسن(ع) يا امام حسين(ع) به حضرت علي(کرم الله وجهه) و فاطمه(سلام الله عليها) مي رسد. (۱)                                                                                       ايشان در علم فقه و اصول فقه به حد تخصص و آگاهي بالايي مي رسد و کتابهايي همچون: الرّسالة، الأم و مبسوط را مي نويسد.                                                                                                             از مهمترين اساتيد او مي توان به امام مالک(پيشواي مذهب مالکي) و از مهمترين شاگردان وي به احمد بن حنبل(پيشواي مذهب حنبلي) اشاره کرد. (۲)                                                                                  ايشان در سال ۲۰۴ هجري در مصر وفات کردند.                                                                                                     مذهب شافعي يکي از مذاهب تصريح شده در قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران مي باشد که پيروان اين مذهب فقهي، آزادانه همانند ديگر برادران مسلمان خود، به شعائر ديني مربوط به خود عمل مي کنند. پيروان اين مذهب در ايران در مناطق غربي(کردستان، کرمانشاه و آذربايجان)، در شمال(طوالش) و در جنوب(هرمزگان، فارس و بوشهر) ساکن هستند. (۳)
 
 
 
اکنون نمونه هايي از اشعار گرانقدر ايشان را ورق مي زنيم.
 
 
 
شَهِدتُ بأنّ الله لا رَبَّ غَيرَهُ                 وأشهَدُ أنّ البَعثَ حَقٌ وَأخلَــــصُ
 
وَأنَّ أبابـکرٍ خليــفةُ رَبّــه                 وَکانَ أبوحفصٍ علي الخَيرِ يَحرِصُ
 
وأُشهِدُ رَبّي أنَّ عثمانَ فاضلٌ                وأَنَّ عليّاً فَضـــلُهُ مُتَخَصِّـــــصُ (۴)
 
ترجمه:
 
– گواهي مي دهم به اين که خدائي جز خدا نيست و شهادت مي دهم که بعث حق است.
 
– و خالصانه ايمان دارم که ابوبکر خليفه ي خداست و عمر بر انجام کار خير بسيار مشتاق بود.
 
– و گواهي مي دهم که عثمان فاضل است و علي در فضيلت ويژه و خاص است. (۵)
 
 
 
موضوع برتري اهل بيت و حبّ آنان از موضوعاتي است که در بسياري از جاهاي ديگر از اشعارش بر آن تأکيد دارد.
 
 
 
 
 
در حج برابر جمعي در مني محبت خود را نسبت به اهل بيت اعلام کرده و مي گويد:
 
يا راکِباً قِف بالمُحَصَّبِ مِن منيً                 وَاهتِف بِقاعِدِ خَيفِها وَالنَّاهِضِ
 
سَحَراً إذا فاضَ الحَجيجُ إلي مِنيً                فَيضاً کَمُلتَطِمِ الفُراتِ الفائِضِ
 
إن کانَ رَفضاً حُبُّ آلِ مُحمَّدٍ                      فَليَشهَدِ الثَّقَلانِ أنّي رَافضِي  (6)
 
ترجمه:
 
– اي سوارگان بر شنزارهاي مني، سواره بمانيد و به نشستگان درّه ها و بلنديها خبر دهيد.
 
– به زائراني که سپيده دمان بمانند رود خروشان فرات بسوي مني سرازير مي شوند، بگوييد:
 
– اگر محبت اهل بيت رفض و کفر است، جنّ و انس بدانند که من رافضي هستم. (۷)
 
 
 
 
 
محبت خاندان نبوت را از واجبات و فرائض مي داند و مي گويد:
 
يَا آلَ بَيتِ رَسولِ الله حُبُّکُمُ                   فَرضٌ مِنَ الله في القُرآنِ أنزَلَهُ
 
کَفاکُم مِن عظيمِ القَدرِ أنّکُم                 مَن لَم يُصلِّ عَلَيکُم لَا صَلَاةَ لَهُ   (8)
 
ترجمه:
 
-اي خاندان نبوّت، محبّت شما فرضي است که از جانب خداوند در قرآن آمده است.
 
– همين در عظمت شأن شما کافي است، آنکس شما را در نماز درود نگفت، نمازي ندارد،                 (نمازش درست نيست). (۹)
 
 
 
 
 
از امام شافعي در مورد امام علي(رضي الله عنه) سؤال شد، ايشان گفت:
 
إنّا عَبــيدٌ لِفتيً                          أنزلَ فِيـــهِ {هَل أتَي}
 
إلي مَتــي أکتُمُهُ؟                       إلي مَتي؟   إلي مَتي؟  (10)
 
ترجمه:
 
-ما چاکران آن جوانمرد هستيم که درباره ي او سوره ي (هل أتي – سوره ي انسان ) نازل شده
 
– تاکي آن را پنهان کنم؟ تا کي؟ تا کي؟ (۱۱)
 
 
 
شافعي(رضي الله عنه) به زيارت خانه ي خدا رفت، از کوهي بر نمي شد و به وادي اي فرود نمي آمد، جز اينکه مي گريست و مي خواند:
 
آلُ النَّبــــيِّ ذَريــــــعَتي           وَ هُــــم إلَيهِ وَسيــــلـَتي
 
أرجُو بِهِــــم أُعطَي غَداً              بِيَدِ اليـــَمينِ صَحيـــفَتي  (12)
 
ترجمه:
 
-خاندان پيامبر دستاويز منند و ايشان وسيله ي رسيدن من به پيامبرند
 
– اميدوارم به اينکه فرداي قيامت، نامه ي اعمالم را به دست راستم بدهند. (۱۳)
 
 
 
 
 
امام شافعي در مورد محبت به علي(رضي الله عنه) مي گويد:
 
قَالُوا: تَرَفَّضتَ  قُلتُ: کَلَّا             مَا الَّرفضُ ديني وَ لا إعتِقادي
 
لکِن تَوَلَّيتُ غَيرَ شَکٍّ                         خَيرَ إمَامٍ وَ خَيرَ هَادي
 
إن کَانَ حُبُّ الوَلِيِّ رَفضاً                      فإنَّني أرفَضُ العِبادَ (۱۴)
 
ترجمه:
 
-گويند: تو رافضي و مرتد شدي، گويم: هرگز رفض و ارتداد آيين من نيست
 
– اما بي شک من بهترين امام و بهترين راهنما را دوست دارم
 
– اگر محبت علي(که دوست خداست) دليل بر رفض و بي ديني است، دنيا بدانند که من بي دين ترين مردمانم. (۱۵)
 
 
 
در جاي ديگر مي گويد:
 
إذا نَحنُ فَضّلنَا عَلِيّاً فَإنَّنَا         رَوَافِضُ بالتفضيلِ عِندَ ذوي الجَهلِ
 
وَ فَضلُ أبي بَکرٍ إذا مَا ذَکَرتُهُ         رُميتُ بِنَصبٍ عِندَ ذِکري للفَضلِ
 
فَلا زِلتُ ذَا رَفضٍ وَ نَصبٍ کِلاهُمَا         بِحُبَّيهِما حَتَّي أُوَسَّدَ فِي الرَّملَ  (16)
 
ترجمه:
 
-هر گاه ما حضرت علي را برتري دهيم، به خاطر اين برتري، نزد اين جاهلان مرتد و بي دين هستيم
 
– و اگر از فضل ابوبکر ياد کنيم، به اين خاطر به ناجي بودن متهم مي شوم
 
– بنابراين پيوسته به سبب دوستي آنان ناجي و رافضي هستم، زيرا تا وقتي که سر بر خاک مي گذارم ، آن دو را دوست دارم. (۱۷)
 
 
 
 
 
 
 
أنا الشّيعي في ديني و أصلي     بِمَکَّة، ثمَّ داري عسقَلية(۱۸)
 
ترجمه:
 
– من در دين پيرو رفتار و خاندان او هستم و قبيله ي من در مکّه است اما در عسقيله خانه دارم. (۱۹)
 
 
 
لَئِن کانَ ذَنبِي حُبُّ آلِ محمَّدٍ        فذلِکَ ذَنبٌ لَستُ عَنهُ أتوبُ
 
هُمُ شُفَعائي يومَ حَشري و مَوقِفي       إذا کثرتني يوم ذاک ذنوب (۲۰)
 
ترجمه:
 
-اگر گناه من محبت آل محمد است، از آن گناه توبه نمي کنم،
 
– ايشان روز حشر و به هنگام توقف در صحراي محشر شفيعان منند، اگر آنروز گناهانم فراوان باشد. (۲۱)
 
 
 
ايشان مي گويد:
 
لَو فتشُوا قَلبي لألفوا بهِ          سطرينِ قد خُطّا بلا کاتبِ
 
العدل وَ التوحيد في جانبٍ      وَ حبّ أهلِ البيتِ في جانبِ  (22)
 
ترجمه:
 
-اگر دل مرا بکاوند، دو سطر بر آن نقش بسته ببينند، بدون اينکه نويسنده اي آن را نوشته باشد،
 
– به يک سو عدل و توحيد و از سوي ديگر دوستي خاندان پيامبر. (۲۳)
 
 
 
چون در مجلسي از علي و دو فرزندش و همسر پاکش ياد شد، يکي چهره در هم مي کشد و مي گويد: سخن از آنان درست نيست، اين را رها کنيد، زيرا اين سخن رافضيان است،
 
آنگاه امام شافعي مي سرايد:
 
بَرِئتُ إلَي المُهيمِنِ مِن أُناسٍ       يَرَونَ الرَّفضَ حُبَّ الفاطِميّه
 
إذا ذکروا عَليّا أو بَنيه          أفاضوا بالرّوايات الوقيّه
 
عَلي آل الرّسُول صلاة رَبي    وَ لَعنتُه لتلکَ الجَاهليّه  (24)
 
ترجمه:
 
-من از دست مردمي که حب فرزندان فاطمه را کفر مي دانند به خدا پناه مي برم
 
– چون کساني که از علي يا فرزندان او ياد کنند، سخناني مي گويند تا پرده و پوشش ياد آنان باشد
 
– رحمت پروردگار بر خاندان رسول و لعنت خدا بر آن جاهلان باد. (۲۵)
 
 
 
و سائلي عن حُب أهل البيت هل؟        أُقرّ إعلاناً به أم أجحدُ
 
هَيهاتَ ممزوجٌ بلحمي و دَمي         حُبُّهم و هو الهُدي و الرشدُ
 
يا أهل البيتِ المصطفي يا عدتي      وَ مَن علي حبّهُم أعتَمدُ
 
أنتم إلي اللهِ غَداً وَسيلَتني        و کيف أخشي؟ و بکم اعتضدُ
 
وليّکم في الخُلدِ حَيّ خَالدٌ        و الضدُ في نارٍ لَظيً مُخلّدُ  (26)
 
ترجمه:
 
-اي پرسندگان از من درباره ي محبت اهل بيت، آيا آشکارا به محبت ايشان اقرار کنم يا آن را انکار نمايم
 
– هرگز منکر محبت و عشق آنان نخواهم شد، چون به خون و گوشت من درآميخته است و عشق ايشان  وسيله ي هدايت و رشد من است
 
– اي خاندان محمد، اي همه چيز من، اي کساني که من متکي به حب شما هستم
 
– شما در روز قيامت پيش خدا شفيع من هستيد پس چگونه بترسم در حالي که به شما اعتماد و اطمينان دارم
 
– آن که شما را دوست دارد، جاودانه در بهشت مي ماند و دشمنان شما جاودانه در آتش پر سوز دوزخ خواهند بود. (۲۷)
 
در جايي ديگر در شعري به نام کشتي نجات مي گويد:
 
وَ لَمَّا رَأيتُ النَّاسَ قَد ذَهَبَت بِهِم         مَذَاهِبُهُم فِي أبحُرِ الغَيِّ وَ الجَهلَ
 
رَکِبتُ عَلَي اسمِ الله فِي سُفُنِ النَّجَا       وَ هُم آل بَيتِ المُصطفَي خَاتَمِ الرُّسُلِ
 
وَ أمسَکتُ حَبلَ اللهِ وَ هُوَ وَلاءوهُم       کَما قَد أُمِرنَا بالتَمسُّکِ بالحَبلِ (۲۸)
 
ترجمه:
 
-چون ديدم که مذاهب و اختلافات فقهي، مردم را در درياي جهل و گمراهي کشانده
 
– به نام خدا بر کشتي نجات که همان خاندان پيامبر خاتم است، سوار شدم
 
– و ريسمان الهي را که همان دوستي و محبت آنان است گرفتم، همانگونه که خداوند ما را به تمسک به حبل الهي فرمان داده است. (۲۹)
 
 
 
نتيجه گيري:
 
محمد بن ادريس شافعي از فقهاي بزرگ اهل سنت و پيشواي مذهب شافعي است که در قرن دوم هجري مي زيسته است. او علاوه بر اينکه يک فقيه بود، يک شاعر توانمند هم بود که اهل بيت(ع) در اشعار او جايگاه خاصي داشته که در ديوان اشعار خود به مدح آنها پرداخته است.
 
نتيجه اي که از بررسي اشعار او از منابع مختلف موجود بدست مي آيد مي توان به موارد ذيل اشاره کرد:
 
۱- دوست داشتن اهل بيت و خاندان پيامبر بدون هر گونه تعصب فکري و فقهي
 
۲- حب اهل بيت سفارشي برگرفته از جانب قرآن و پيامبر(ص)است، بگونه اي که اگر کسي در نماز خود بر پيامبر و خاندانش  درود و صلوات نفرستد نمازش صحيح نمي باشد.
 
۳- منظور خداوند در قرآن از حبل الهي، پيامبر و خاندان پاک او مي باشد.
 
۴- در زمان اختلافات، به راه و روش پيامبر و اهل بيت او عمل کردن سبب پيروزي و رستگاري مي شود و راه درست در پيروي از پيامبر و خاندان او مي باشد.
 
۵- پيروي از پيامبر و خاندانش باعث گرفتن کارنامه ي اعمال انسان در روز قيامت بدست راست و در نهايت سعادت در حيات ابدي است.
 
 
 
 
 
پي نوشتها:
 
چهار امام اهل سنت و جماعت، ص ۱۳۰٫ پژوهشي درباره ي امامان اهل سنت، ص۶۰ و ۶۱
 
چهار امام اهل سنت و جماعت،ص ۱۳۹
 
ر.ک: www.saeedyani.blogfa.com
 
شعر امام شافعي، ص ۳۴٫ ديوان الإمام الشافعي، دکتور اميل بديع يعقوب، ص۹۰٫ ديوان الإمام الشافعي، عبدالرحمن المصطاوي، ص۷۰٫ ديوان الإمام الشافعي، ايمان البقاعي، ص۶۹
 
شعر امام شافعي، ص ۳۴
 
شعر امام شافعي، ص۳۴،۹۰و۹۱٫ ديوان الإمام الشافعي، دکتور اميل بديع يعقوب، ص۹۳٫ ديوان الإمام الشافعي، عبدالرحمن المصطاوي، ص۷۲٫ ديوان الإمام الشافعي، ايمان البقاعي، ص۷۲
 
شعر امام شافعي، ص۳۴،۹۰و۹۱
 
شعر امام شافعي، ص۳۴و۱۰۴٫ ديوان الإمام الشافعي، دکتور اميل بديع يعقوب، ص۱۱۵٫ ديوان الإمام الشافعي، عبدالرحمن المصطاوي، ص۹۳٫ ديوان الإمام الشافعي، ايمان البقاعي، ص۹۱
 
شعر امام شافعي، ص۳۴و۱۰۴
 
شعر امام شافعي، ص۵۶٫ ديوان الإمام الشافعي، عبدالرحمن المصطاوي، ص۱۹و۲۰
 
شعر امام شافعي، ص۵۶
 
شعر امام شافعي، ص۶۳٫ ديوان الإمام الشافعي، دکتور اميل بديع يعقوب، ص۵۹٫ ديوان الإمام الشافعي، عبدالرحمن المصطاوي، ص۳۸٫ ديوان الإمام الشافعي، ايمان البقاعي، ص۳۷
 
شعر امام شافعي، ص۶۳
 
شعر امام شافعي، ص۷۲٫ ديوان الإمام الشافعي، دکتور اميل بديع يعقوب، ص۷۲٫ ديوان الإمام الشافعي، عبدالرحمن المصطاوي، ص۵۰٫ ديوان الإمام الشافعي، ايمان البقاعي، ص۵۱
 
شعر امام شافعي، ص۷۲
 
شعر امام شافعي، ص۱۰۸و۱۰۹٫ ديوان الإمام الشافعي، دکتور اميل بديع يعقوب، ص۱۲۲٫ ديوان الإمام الشافعي، عبدالرحمن المصطاوي، ص۹۸٫ ديوان الإمام الشافعي، ايمان البقاعي، ص۹۷
 
شعر امام شافعي، ص۱۰۸و۱۰۹
 
شعر امام شافعي، ص۱۳۵و۱۳۶٫ ديوان الإمام الشافعي، عبدالرحمن المصطاوي، ص۱۳۰
 
شعر امام شافعي، ص۱۳۵و۱۳۶
 
شعر امام شافعي، ص۱۴۳و۱۴۴٫ ديوان الإمام الشافعي، دکتور اميل بديع يعقوب، ص۴۸٫ ديوان الإمام الشافعي، عبدالرحمن المصطاوي، ص۲۴و۲۵٫ ديوان الإمام الشافعي، ايمان البقاعي، ص۲۷و۲۸
 
شعر امام شافعي، ص۱۴۳و۱۴۴
 
شعر امام شافعي، ص۱۵۳
 
همان
 
شعر امام شافعي، ص۲۱۹٫ ديوان الإمام الشافعي، دکتور اميل بديع يعقوب، ص۱۵۲٫ ديوان الإمام الشافعي، ايمان البقاعي، ص۱۲۴و۱۲۵
 
شعر امام شافعي، ص۲۱۹
 
شعر امام شافعي، ص۲۲۲و۲۲۳
 
همان
 
شعر امام شافعي، ص۲۷۸
 
همان
 
 
 
کتابنامه:
 
۱- توکلي، محمد رئوف، چهار امام اهل سنت و جماعت، تهران، توکلي، ۱۳۷۷ش
 
۲- سپري، فريدون، پژوهشي درباره ي امامان اهل سنت، سنندج، کردستان،۱۳۷۹ش
 
۳- مصطفي بهجت، مجاهد، شعر امام شافعي، عباس اطميناني، سنندج، دانشگاه کردستان، ۱۳۸۰ش
 
۴- بديع يعقوب، اميل، ديوان الإمام الشافعي، بيروت – لبنان، دارالکتاب العربي، ۱۴۳۰هـ
 
۵- المصطاوي، عبدالرحمن، ديوان الإمام الشافعي، بيروت – لبنان، دارالمعرفة، ۱۴۳۰هـ
 
۶- البقاعي، ايمان، ديوان الإمام الشافعي، بيروت – لبنان، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات، ۱۴۲۱ هـ

شناسه خبر : 5995

این خبر رو هم ببینید

توسط معاونت آموزش و پژوهش دبیرخانه شورای برنامه ریزی مدارس علوم دینی اهل سنت؛ ضوابط و مقررات پذیرش طلبه در مرکز تخصصی امام شافعی سنندج در سطح کارشناسی ارشد ویژه مهر ۹۸ منتشر شد

ضوابط و مقررات پذیرش طلبه در مرکز تخصصی امام شافعی سنندج ویژه مهر ۹۸ توسط …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سه + 7 =