خانه / اجتماعی / اهميت روز شوراها حجت‌الاسلام والمسلمين – اکبر حميدزاده گيوي

اهميت روز شوراها حجت‌الاسلام والمسلمين – اکبر حميدزاده گيوي

روز نهم ارديبهشت، روز شوراها ناميده شده است ودر قانون اساسي جمهوري اسلامي، مشورت وشورا جايگاه ويژه اي دارد. استقرار نظام شورايي در كشور ايران، پس از انقلاب اسلامي (در سال ۱۳۵۷) چنان مورد توجه و اهميت قرار گرفته است كه يك فصل و ۸ اصل از قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، به شوراها اختصاص دارد

روز نهم ارديبهشت، روز شوراها ناميده شده است ودر قانون اساسي جمهوري اسلامي، مشورت وشورا جايگاه ويژه اي دارد. استقرار نظام شورايي در كشور ايران، پس از انقلاب اسلامي (در سال ۱۳۵۷) چنان مورد توجه و اهميت قرار گرفته است كه يك فصل و ۸ اصل از قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، به شوراها اختصاص دارد. واصل هفتم قانون اساسي مي گويد: «طبق دستور قرآن كريم: و امرهم شوري بينهم و شاورهم في الامر، شوراها؛ مجلس شوراي اسلامي، شوراي نگهبان، شوراي استان، شهرستان، شهر، محل، بخش، روستا و نظاير اينها از اركان تصميم گيري و اداره امور كشور هستند»، همچنين اصول ۱۰۰ تا ۱۰۶ قانون اساسي ايران نيز، به شوراها اختصاص يافته است، وبه ترتيبي كه ملاحظه مي شود، اصل صدم براي پيشبرد سريع برنامه‌هاي اجتماعي، اقتصادي، عمراني، بهداشتي، فرهنگي، آموزشي و ساير امور رفاهي، از طريق همكاري مردم با توجه به مقتضيات محلي، اداره امور هر روستا، بخش، شهر، شهرستان يا استان با نظارت شورايي، مطرح شده است.
 
استاد مطهري وانديشه شوراي فقهي
 
مرحوم استاد مطهري درراستاي بهره‌وري بهينه از استعدادها و توانمنديهاي علمي عالمان دين وفقهاي حوزه، شوراي فقهي را عاملي از عوامل رشد و انسجام امت شمرده است. ايشان در بخشي از نوشته‌اي که در اين موضوع دارد، مي‌فرمايد: «در دنيا در عين اينكه رشته‏هاى تخصصى در همه علمها پيدا شده و موجب پيشرفتها و ترقيات محيّرالعقول شده است، يك امر ديگر نيز عملى شده، كه آن هم به نوبه خود عامل مهمى براى ترقى و پيشرفت بوده و هست و آن موضوع، همكارى و همفكرى بين دانشمندان طراز اول و صاحب نظران هر رشته است. در دنياى امروز، ديگر فكر فرد و عمل فرد ارزش ندارد، از تك‌روى كارى ساخته نيست، علما و دانشمندان هر رشته دائماً مشغول تبادل نظر با يكديگرند، محصول فكر و انديشه خود را در اختيار ساير اهل نظر قرار مى‏دهند. حتى علماى قاره‏اى با علماى قاره ديگر همفكرى و همكارى مى‏كنند، در نتيجه اين همكاريها و همفكريها و تبادل نظرها، بين طراز اول‌ها ونخبگان، اگر نظريه مفيد و صحيحى پيدا شود، زودتر منتشر مى‏ گردد و جا باز مى‏كند و اگر نظريه باطلى پيدا شود، زودتر بطلانش روشن شده و محومى شود، تا اينکه ديگر سالها شاگردان آن صاحب نظر، در اشتباه باقى نمانند…»
 
البته اين پيشنهاد استاد مال زماني است که هنوز وسائل ارتباط جمعي واينترنت اين اندازه پيشرفت نکرده بود، واين توان وجود نداشت که چندين انديشمند از چندين نقطه دنيا، در زمان واحد، باهم در ارتباط باشند وبا يک تبادر نظر علمي، مشکل بزرگي را از پيش رو بردارند. به حق، امروز، روز صرفه‌جويي در هزينه کردن عمر است. در گذشته نه چندان دور، گاهي براي خود من، پيش مي‌آمد، براي پيدا کردن يک حديث، ساعتها کتابهارا ورق مي‌زدم وگاهي هم نمي توانستم پيدا کنم؛ ولي امروز با استفاده از يک نرم‌افزار، به سرعت ودر کمترين زمان ممکن، گمشدة علمي پيدا مي‌شود. و لذا توجه به پيشنهاد استاد مطهري، پويايي خاصي به فقه وفقاهت مي‌بخشد و از تشتت وپراکندگي در اظهار نظرها، که آسيبهاي فراواني دارد، پيشگيري مي‌کند.
 
اهميت شور ومشورت در قرآن
 
خاستگاه اين انديشه، قرآن کريم است که بر اساس فرمايش اميرالمؤمنين(ع) هدف بزرگ تقويت عقلانيت را تعقيب مي‌کند. آن حضرت در خطبه‌اي از نهج‌البلاغه مي‌فرمايد:خداوند پيامبران را بر انگيخت، براي اينکه:«توانمندىهاى پنهان شده عقلها را آشكار سازند‏»؛ يعني اساس دين و بعثت وقرآن، برتأييد وتقويت عقلانيت وخردورزي پايه‌گذاري شده است. و مشورت نيز انگيزه‌اي براي تقويت عقل فردي و بهره‌وري از شعاع فکر و انديشه وعقلانيت انديشه‌وران است. اولا سوره‌اي در قرآن، به نام«شوري» نامگذاري شده است، و در آية ۳۸ آن، در بيان بعضي از خصوصيات اهل ايمان مي‌فرمايد: «آنهايي كه دعوت پروردگارشان را اجابت كرده و فرمانهاى او را از جان و دل پذيرفته‏اند، و نماز را برپا داشته‏اند و امور خودشان را به طريق شورا و مشورت مديريت مي‌کنند.»
 
در واقع مهمترين مسأله اجتماعى، از نگاه وحيانيت، همان اصل«شورا» ومشورت است، كه هم اساس دمکراسي و احترام به فکر ونظر ديگران است، وهم اينکه رمز کمال‌يابي هرتصميم و اقدام شايسته است که بدون آن، ناقص ونارس وبازتابي از يک انديشه محدود خواهد بود؛ چرا که يك فرد، هر اندازه هم از نظر فكرى نيرومند باشد، نسبت به مسائل مختلف، تنها از همان دريچه فهم ودرک خودش مي‌نگرد، در حالي که ابعاد ديگر قضيه بر او مجهول وناشناخته مى‏ماند؛ اما هنگامى كه مسائل، در شوْر ودر مشورت با ديگران، مطرح مي‌گردد و عقلها و تجارب و ديدگاههاى مختلف، به كمك هم مي‌شتابند، مسائل وقضايا پخته‌تر و كم نقص‌تر صورت مى‏گيرند، و لذا در حديث پر معنايى از پيغمبر گرامى اسلام (ص) آمده است: «احدى در كارهاى خودش مشورت نمى‏كند، مگر اينكه به راه راست وشايسته هدايت مى‏شود.» نکته مهمي که ازآيه استفاده مي‌شود، اين است که قرآن کريم، مشورت را يك برنامه مستمر، در زندگي اهل ايمان مي‌شمرد، يعني اينکه انها همه كارهايشان را در پرتو شورا، برگزار مي‌کنند. و جالب تر اينكه شخص پيامبر(ص) با اينكه عقل كل بود و با مبدأ وحى ارتباط داشت، در مسائل مختلف اجتماعى و اجرايى، در جنگ و صلح و امور مهم ديگر، به مشورت با ياران مى‏پرداخت، و حتى گاه، نظر آنها را ترجيح مى‏داد، تا الگو و اسوه‏اى براى مردم باشد؛ چرا كه بركات مشورت، از زيانهاى احتمالى آن به مراتب بيشتر است.
 
مشورت در امورمردم، نه در احکام
 
اهميت مشورت و شرائط شورا و اوصاف كسانى كه بايد مورد مشورت قرار گيرند و وظيفه مشاور، نکات ارزشمندي هستند که درروايت اسلامي آمده است، وبه علت گستردگي دراين مقال نمي گنجند؛ ولي توجه به يک نکته را در اين مقام لازم مي‌دانم، و آن اينکه شور ومشورت، منحصراً در مورد كارهاى اجرايى و شناسايى موضوعات اعتبار دارد و ربطي به تشريع واحکام ندارد كه تنها بايد از مبدأ وحى و از كتاب و سنت گرفته شود، وتعبير قران کريم، به امرهم (كارهايشان) نيز، ناظر به همين معنى است و احكام، ريشه در تشريع خداوندي دارند. بنا بر اين اگر بعضى از مفسران مانند آلوسى دامنه شوري را توسعه داده‏اند و احكامي را كه نص خاصى در آنها وارد نشده است، به شورا ارجاع مي‌دهند، مبناي درستي ندارد، به ويژه اينکه کليت شريعت، در فضاي وحيانيت شکل گرفته است، که قران مي‌فرمايد: «ماآتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا: آنچه را رسول خدا براى شما آورده است بگيريد و اجرا كنيد، و آنچه را از آن نهى كرده است، از آن خوددارى نماييد.» ولذا در كتب اصول فقه هم، اجتهاد، به معنى قانونگذارى، جايگاه علمي ومنطقي واعتقادي ندارد. به هر حال به فرموده امير مؤمنان على( ع): «در تصميم گيري واجراي موفق امور اجتماعي، پشتوانه‌اي چون شور ومشورت وجود ندارد » ونيز در روايت ديگري مي‌فرمايدِ: «هيچ همکاري در امور اجتماعي، مطمئن‌تر از شور و مشورت نيست» وشايد نکته اينکه بعد از طرح راهکار شورا، از عجب و منيت سخن به ميان آورده است وچيزي را خطرآفرين‌تر از عجب وخود برتربيني نمي‌شناسد، به اين دليل باشد که مانع بزرگ استفاده از اين رهنمون قرآني، همان عجب ومنيت است. يک مدير لايق در سلسله مراتب مديريتي جامعه، مديري است که در حوزه مديريتش، هر چه بيشتر از رايزني با خردپيشگان ونخبگان سود جويد وبه دور از هر گونه عجب وخودبرتربيني، در هر موضوعي از صاحب‌نظران مربوطه استفاده نمايد. با عنايت به اينکه مشورت گرفتن از شايستگان، نوعي دانشجوئي وتجربه آموزي در حل امور خود ومربوط مردم است، و آدمي در هر مشورتي، چيز تازه‌اي مي‌آموزد وبه راهکار جديدي دست پيدا مي‌کند که اورا درراستاي رسيدن به هدفهاي بزرگ ياري مي‌رساند.
 
پيامبر(ص) ومشورت با اصحاب
 
‏ولذا با وجود اينکه اصحاب پيغمبر(ص) بى‏درنگ، فرمان حضرتش را اجرا مى کردند و مكرراً وفاداري خود را به حضرت نشان مي‌دادند، ولي پيامبر هرگز، به روش مستبدان رفتار نمى‏كرد ودر اموري كه دستور صريحي از طرف‏ خدا نرسيده بود، با اصحاب مشورت مى‏كرد و نظر آنها را محترم مى‏شمرد و از اين راه به آنها شخصيت مى‏داد. در «بدر» مسئله اقدام به جنگ وهمچنين تعيين محل اردوگاه و نحوه رفتار با اسراى جنگى را به شور گذاشت. در «اُحد» نيز راجع به اينكه شهر مدينه را اردوگاه قرار دهند و يا اردو را به خارج ببرند، به مشورت پرداخت. در «احزاب» و «تبوك» نيز با اصحاب مشورت كرد. طبق صريح آيه قرآن، اصلا رمز موفقيت پيامبر(ص) که در کمتر از يک ربع قرن، توانست جهان آن روز را مسخر انديشه خود نمايد، نرمى و مهربانى با مردم، عفو و گذشت از خطا کاران، استغفار وطلب آمرزش براي گناهکاران، وهمچنين به حساب آوردن اصحاب و ياران بود که آنان را طرف شور ومشورت خويش قرار مي‌داد، راي ونظرشان را محترم مي‌شمرد و ازاين راه، به آنها شخصيت مي‌داد که قرآن كريم اين نکات مهم را از رموز موفقيت حضرت بر شمرده است .
 
پيغمبر عزيزما دركارها، با مسلمانان مشورت‏ مي‌کرد، درحالي که کمترين نيازي به مشورت‏ با ديگران نداشت؛ ولى براى اينكه اين اصل را پايه‌گذارى كند كه بعدها، انديشه استبدادي تقويت نشود، و هركس در هر مرتبه‌اي از مديريت، با اين باور که مافوق ديگران است، به خودکامگي روي نياورد. و لذا عملا به اين اصل قرآني پايبند بود، در حالي که نيازى به مشورت‏ با فرد ويا جمع نداشت. علي(ع) هم صراحتاً به اطرافيان خود مي‌فرمود: «از گفتن سخن حق، يا مشورت دادن، در توسعه عدالت، خوددارى نكنيد؛ زيرا من خودم را برتر از آن نمي‌دانم كه اشتباه نكنم و از آن مصونيت ندارم، مگر آنكه خداوند مرا حفظ فرمايد. پس همانا من و شما بندگان و مملوك پروردگاريم، و جز او پروردگارى نيست. او مالك ماست، و ما را بر نفس خود اختيارى نيست.»
 
مشورت کليد حل مشکلات کوچک وبزرگ است وراز و رمز موفقيت همه مديران، در عرصه‌هاي مختلف، خارج شدن از زندان منيت و بهره‌وري از صاحب‌نظران مربوطه، در موضوعات و رشته‌هاي مختلف مي‌باشد، و اهميت دادن به اين امر بس مهم، اساس شايسته‌سالاري ديني را استحکام مي‌بخشد وهمه چيز را در مجراي خودش که همان معناي عدالت است، قرار مي‌دهد و هرکاري را به دست کاردان مربوطه به سامان مي‌رساند. البته آسيب شناسي شوراهاي شکل گرفته، بر اساس قانون اساسي، خود بحث مفصلي مي‌طلبد که در اين مجال
 
نمي گنجد؛ اما يکي از موارد آن، وضعيت شوراهاي شهر، در انتخاب شهرداري‌هاست که به يقين، اگر همراه با انتخابات شوراها، شهردارها هم، با راي مردم برگزيده مي‌شدند، به يقين مديريت شهري، سامان ديگري مي‌توانست داشته باشد، که مسئوليت، در کش وقوس تمايلات جناحي و باندي گرفتار نيايد، و امور شهري ومردم به شايستگي مديريت گردد. لازم مي‌دانم درپايان اين مقال کوتاه، به روح بلند عالم عالم به زمان و روحاني به حق مبارز، حضرت آيت‌الله سيد محمود طالقاني درود بفرستم و براي همه کساني که در جهت جامه عمل پوشاندن به آموزه‌هاي قرآني و اسلامي تلاش مي‌نمايند، آرزوي توفيق داشته باشم.
 

شناسه خبر : 9177

این خبر رو هم ببینید

مساجد تاریخی منطقه هورامان ثبت ملی شدند

مدیر پایگاه منظر فرهنگی هورامان:مساجد تاریخی منطقه هورامان ثبت ملی شدندمدیر پایگاه منظر فرهنگی هورامان …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

13 + یازده =