خانه / اجتماعی / جزییات مطالعات توسعه و عمران ناحیه‌ی شمالی استان کردستان

جزییات مطالعات توسعه و عمران ناحیه‌ی شمالی استان کردستان

سقز-هدف اصلی طرح جامع توسعه و عمران ناحیه‌ی شمالی استان کردستان، سازماندهی فضا و فعالیت‌ها و نحوه‌ی استفاده از زمین در پهنه‌ی ناحیه و همچنین تعیین سلسله مراتب جمعیتی در سطح ناحیه در راستای نگهداشت جمعیت در سکونت‌گاه‌های روستایی است

به گزارش کردپرس، هفته‌ی گذشته کلیات طرحی از سوی شورای توسعه و برنامه‌ریزی استان کردستان منتشر شد که در نوع خود از یک تلاش علمی و دقیق برای شناخت وضعیت اقتصادی و اجتماعی حاکم بر بخش‌های شمالی این استان خبر می‌دهد. طرحی که می‌تواند برای حرکت به سوی توسعه‌ی این منطقه، نقشه‌ی راهی مناسب قلمداد شود. به نوشته‌ی هفته‌نامه‌ی سیروان ‌کلیات مطالعات طرح توسعه و عمران ناحیه‌ی شمالی کردستان در نشست اخیر شورای توسعه و برنامه‌ریزی استان تصویب شده که در این مطالعات، اهداف و مقاصد طرح، مناطق حساس و آسیب‌پذیر، تحولات جمعیتی ناحیه، قابلیت‌ها، محدودیت‌ها و فرصت‌ها نیز دیده شده‌است. بنا به اهمیت موضوع و محوری بودن وضعیت شهرستان سقز در این طرح، گزیده آن برای اطلاع عموم منتشر می شود. لازم به ذکر است که این طرح تفصیلی چند هزار صفحه می‌باشد.
اهداف و مقاصد طرح:
هدف اصلی طرح جامع توسعه و عمران ناحیه‌ی شمالی استان کردستان، سازماندهی فضا و فعالیت‌ها و نحوه‌ی استفاده از زمین در پهنه‌ی ناحیه و همچنین تعیین سلسله مراتب جمعیتی در سطح ناحیه در راستای نگهداشت جمعیت در سکونت‌گاه‌های روستایی است. مدیریت خردمندانه‌ی زمین و فضا، ارائه‌ی الگوی مناسب سازماندهی ساختار فضایی ناحیه، ایجاد هماهنگی میان طرح‌ها، سیاست‌ها و رویکردهای مصوب و ارائه‌ی راهبردها و سیاست‌های مناسب جهت هدایت و کنترل برنامه‌ریزی ناحیه، مهمترین رئوس اهداف طرح توسعه‌ی ناحیه‌ی شمالی است. ناحیه‌ی شمالی استان کردستان شامل شهرستان‌های سقز و بانه است که در مجموع ۲۰ و ۸ دهم درصد مساحت کل استان کردستان و ۲۳ درصد جمعیت استان را داراست. این ناحیه دارای هشت بخش، شش شهر، ۱۹دهستان، ۴۷۵ روستای دارای سکنه و ۴۸ روستای خالی از سکنه است.
ویژگی‌های طبیعی و جغرافیایی ناحیه:
ناحیه‌ی شمالی (سقز)  استان کردستان یکی از سه ناحیه‌ی استان است. نواحی دیگر استان عبارتند از: ناحیه‌ی مرکزی و جنوبی کردستان (شهرستان‌های سنندج، کامیاران، مریوان، دیواندره و سروآباد) و ناحیه‌ی شرقی (قروه و بیجار). ناحیه‌ی شمالی استان در ۴۶ درجه و ۵۴ دقیقه طول شرقی و ۴۵ درجه و ۳۴ دقیقه تا ۳۶ درجه و ۲۸ دقیقه و ۳۵ درجه و ۴۶ دقیقه عرض شمالی واقع است.
منابع آب:
استان کردستان و به تبع آن ناحیه‌ی سقز از قلمروهای عمده‌ی تولید آب و آبخیزداری کشور به شمار می‌رود. به طوری‌که سالیانه در حدود ۱۴ میلیارد متر مکعب آب در سطح استان به صورت بارش تولید می‌شودکه از این میزان ۴۷ درصد آن (۶ و۶ میلیارد مترمکعب) تبخیر و یا در زمین نفوذ می‌کند و ۵۳ درصد (۷ و ۴ میلیارد مترمکعب) در دسترس و قابل بهره‌برداری می‌باشد. بر این اساس متوسط بارش ۵۰۹ میلیمتر برای سقز و ۷۰۰ میلیمتر برای بانه و در مجموع سهم این ناحیه از نزولات جوی معادل ۳ و ۳۸ میلیارد متر مکعب می‌باشد که ۱ و ۷۹۱ میلیارد متر مکعب آن در دسترس و قابل کنترل و بهره‌برداری است.
پهنه‌بندی خطر و مناطق حساس و آسیب‌پذیر:
براساس نقشه‌ی پهنه‌بندی خطر، بخش شرقی (شهرستان سقز) ناحیه‌ی شمالی کردستان به لحاظ زمین لرزه، تقریبا غیرفعال و دارای خطر نسبتاً پایین بوده، اما غرب ناحیه (شهرستان بانه) فعال است و در پهنه‌های با خطر متوسط تا بالا از لحاظ وقوع زلزله استقرار یافته‌است.
تحولات جمعیتی ناحیه:
بر اساس اطلاعات سرشماری دوره‌های مختلف، جمعیت کل ناحیه‌ی شمالی استان از ۱۶۳ هزار و ۳۸۱ نفر در سال ۵۵ به ۳۴۳ هزار و ۳۸۵ نفر در سال ۹۰ افزایش یافته است. بنابراین در طول دوره‌ی ۳۵ ساله ۹۰- ۱۳۵۵ به طور متوسط سالانه ۲ و ۱دهم درصد جمعیت ناحیه افزایش داشته است. از سوی دیگر بعد خانوار نیز از ۵ و ۴ دهم در سال ۵۵ به ۳ و ۹دهم نفر در سال ۹۰ کاهش یافته است. درصد جمعیت شهرنشین ناحیه در سال ۵۵ حدود ۲۸ و ۲ دهم درصد کل جمعیت ناحیه بوده که در سال ۹۰ به ۷۶ و ۷ دهم درصد کل جمعیت ناحیه افزایش یافته است که حاکی از دو برابر شدن جمعیت شهرنشین ناحیه طی دوره‌ی مذکور است و به همان میزان از جمعیت روستایی ناحیه کاسته شده و از حدود ۷۰ درصد در سال ۵۵ به ۳۰ درصد در سال ۹۰ کاهش یافته است. به طور کلی تراکم جمعیت ناحیه از ۲۷ نفر درکیلومتر مربع در سال ۵۵ به ۵۶ و ۷ دهم نفر در کیلومتر مربع در سال ۹۰ افزایش یافته است. در مجموع تحولات جمعیتی ناحیه طی دوره‌های مختلف بیانگر آن است که بسترهای لازم جهت نگهداشت جمعیت در سطح نقاط روستایی ناحیه فراهم نیست که این موضوع و رونق گرفتن مبادلات مرزی منجر به رانش جمعیت از این نقاط و سکونت در شهرهای ناحیه یا دیگر نقاط شهری شده است.
وضعیت اشتغال بخش‌های اقتصادی ناحیه:
طی دوره‌ی ۸۵ تا۹۰ بخش کشاورزی با کاهش ۴ و ۵ دهم درصدی مواجه شده و بازنده‌ی اقتصادی محسوب می‌شود. بخش صنعت و معدن بدون تغییر بوده است. بخش نیرو (آب، برق و گاز) با افزایش یک دهم درصدی اشتغال مواجه شده و تقریبا برنده‌ی اقتصادی محسوب می‌گردد. بخش ساختمان نیز با افزایش یک و هشت دهم درصدی اشتغال طی دوره‌ی‌ مذکور  برنده‌ی اقتصادی است و بالاخره بخش خدمات طی دوره‌ی‌ مذکور  با رشد دو و هفت دهم درصدی مواجه شده و برنده‌ی اقتصادی می‌باشد. به این ترتیب افزایش فعالیت‌های خدماتی در سطح ناحیه و کاهش فعالیت‌های مولد و استراتژیک به ویژه کشاورزی و صنعت و معدن در ناحیه، از مهمترین نتایج تغییرات ترکیب اشتغال آن می‌باشد.
ارائه طرح‌ها و برنامه‌های پیشنهادی:
در مجموع آنچه از مطالعات وضع موجود ناحیه‌ی شمالی کردستان و تحلیل اطلاعات و یافته‌ها منتج می‌گردد آن است که:
۱) از نظر جمعیتی وضعیت بسیار نامتوازنی در سطح ناحیه به وجود آمده است. شهر بانه به دلیل ارتباط اقتصادی نیرومند با کردستان عراق تبدیل به قطب اقتصادی منطقه و استان شده است. از طرفی روستاهای ناحیه از نظر قابلیت‌های زراعی فقیر هستند. بنابراین جمعیت روستاها به سرعت به سوی شهرهای بانه و سقز روانه شده‌اند. به طوری که بر اساس سرشماری ۱۳۹۰ نرخ رشد جمعیت نقاط شهری بانه و سقز سه و پنج دهم درصد و یک و سه دهم درصد و روستاهای ناحیه منفی یک و ۵۹ دهم درصد شده است. نرخ منفی رشد جمعیت روستاها حتی از نرخ رشد طبیعی نیز کمتر است. یعنی روستاها نه تنها مهاجر فرست هستند، بلکه جمعیت آنها در حال کاهش نیز می‌باشد. در مقابل رشد ناموزن شهر بانه برای آن در آینده‌ی نزدیک بحران شهری ایجاد می‌کند.
۲) برای تثبیت جمعیت مناطق روستایی باید چاره‌ای اندیشید. افزایش سطح خدمات، به ویژه تامین امکانات آموزشی و درمانی، بهسازی و توسعه‌ی راههای روستایی، ایجاد بازارها در روستاهای بزرگ، تسهیل وام‌های روستایی در این مناطق، توسعه‌ی دامداری‌ها، گسترش شبکه‌ی تعاونی‌ها، مراجعه و نظارت بیشتر نمایندگان کشاورزی، بهزیستی، بهداشت و درمان، اداره‌ی تعاون و… سایر نهادها به مناطق مهاجرفرست، در ریشه‌یابی علل مهاجرت‌ها و درمان فوری مشکلاتی که موجب مهاجرت می‌شود، از ضرورت‌های حاد عمران ناحیه می‌باشد. با بررسی وضعیت موجود ناحیه، سیاست‌ها، راهبردها و پیشنهادات لازم در راستای توسعه و عمران ناحیه‌ی شمالی کردستان (ناحیه‌ای به ظاهر کم وسعت و کوچک اما دارای موقعیت استراتژیک و قابلیت فراوان) ارائه می‌گردد.
نظام شهری:
در این نظام سقز به عنوان شهر بزرگ ناحیه و بانه به عنوان شهر متوسط و شهرهای کانی سور، آرمرده، بوئین سفلی و صاحب (عمدتا روستا/ شهر) و شهرهای جدید و کوچک میرده، تیلکو و سوته در شهرستان سقز مطرح‌اند که این شهرها به عنوان حلقه‌ی مکمل نظام شهری در ارائه‌ی خدمات به مراکز جمعیتی زیر پوشش خود پیشنهاد شده‌است.
قابلیت‌ها (نقاط قوت):
برخی از قابلیت‌های ناحیه به شرح زیر است:
– وجود بازارچه‌های مرزی فعال و مبادلات تجاری بازرگانی قابل گسترش با کشور عراق.
 – برخورداری از شبکه‌های انرژی و ارتباطات مخابراتی.
– همگنی قومی، اجتماعی و فرهنگی جمعیت ناحیه.
– وجود جمعیت مستعد جهت توسعه‌ی فعالیت‌های بازرگانی.
– برخورداری از معادنی نظیر سیلیس، خاک نسوز، بوکسیت و…
– در دست احداث بودن فرودگاه جدید سقز متناسب با نیازهای حمل و نقل هوایی ناحیه و استان.
در صورت بهره‌گیری از این قابلیت‌ها می‌توان امیدوار بود تحولات مثبتی در سطح ناحیه ایجاد شود.
محدودیت‌ها (نقاط ضعف):
مهمترین محدودیت‌های ناحیه‌ی شمالی کردستان شامل موارد زیر می‌باشد:
– نامتوازن بودن نرخ رشد جمعیت در میان نقاط شهری و روستایی ناحیه.
– عدم وجود بسترها و زیرساخت‌های لازم جهت ماندگاری جمعیت در نقاط روستایی ناحیه.
– بالا بودن نرخ مهاجرفرستی ناحیه و عدم ثبات جمعیتی در نقاط روستایی.
– کوهستانی بودن ناحیه و وضعیت توپوگرافی نامناسب آن.
– فقدان سلسله مراتب و رتبه/ اندازه‌ی شهری متناسب.
– متمرکز شدن تجارت در شهر بانه و محروم ماندن سقز از قابلیت‌های تجاری و بازرگانی.
– عدم توسعه‌ی صنایع و معادن و خدمات پایه در ناحیه.
در صورت رفع این محدودیت‌ها تا جایی که امکان‌پذیر باشد می‌توان به توسعه‌ی متوازن و متعادل ناحیه در تمام زمینه‌ها امیدوار بود.
فرصت‌ها:
مهمترین فرصت‌هایی که در اختیار استان و ناحیه قرار دارد به شرح زیر می‌باشد:
– امکان ایجاد منطقه‌ی آزاد تجاری.
– همجواری با مرزهای بین‌المللی.
– استقرار ناحیه بر محور توسعه‌ی شمال‌غرب/ جنوب‌غرب ایران.
– همجواری و تعامل اجتماعی/ اقتصادی با حوزه‌های غربی کشور.
– در دست ساخت بودن فرودگاه سقز (با اهداف گردشگری و تجاری).
-‌وجود جاذبه‌های طبیعی فرهنگی جهت جذب گردشگر.
– وجود مناطق گسترش کشت دیم، جنگل‌کاری تجاری و استعداد ایجاد باغ‌های دیم کوهستانی.
تهدیدها:
مهمترین تهدیدها در سطح ناحیه و استان را می‌توان به شرح زیر برشمرد:
– پیدایش و گسترش محلات اسکان نامتعارف در شهرهای سقز و بانه و تبعات منفی آن.
– تخلیه‌ی جمعیتی از کانون‌های زیستی کوچک به ویژه سکونتگاه‌های روستایی.
– همجواری با مرز بین‌المللی.
– ضعف مدیریت برنامه‌ریزی و توسعه و عدم جذب سرمایه‌گذاری‌های توسعه.
– کشش سرمایه‌گذاری و توسعه‌ی ناحیه‌ی سنندج نسبت به ناحیه‌ی سقز.
– عدم تدقیق پروژه‌ها در مقیاس خرد اجرایی و متوقف شدن آنها در سطح کلان و متوسط که این مساله عمق برنامه‌ریزی را کم کرده و میزان اثرگذاری برنامه‌ها و پروژه‌ها را بسیار پایین می‌آورد.
 
کد مطلب: ۷۴۹۰۴  |  تاريخ: ۱۳۹۳/۹/۲۰  |  ساعت: ۷ : ۱۰

شناسه خبر : 8181

این خبر رو هم ببینید

ثبت جهانی اورامانات افتخاری بزرگ برای همه کُردها خواهد بود / فرهنگ و موسیقی کُردی هم در کنار جاذبه‌های طبیعی باید ثبت جهانی شود

حسین صفامنش گفت: ثبت جهانی اورامانات افتخاری بزرگ برای همه کردها خواهد بود و اینکه …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بیست − 14 =