خانه / اجتماعی / رسالت معلم و وصف آن در کلام بزرگان مریم یزدانی – سنندج

رسالت معلم و وصف آن در کلام بزرگان مریم یزدانی – سنندج

معلم کسی است که تشنگان معرفت و دانش را به آب حیات می رساند. معلم پیامبری است که انسان را از جهل و نادانی و از ظلمت و تاریکی به سوی دانایی و روشنایی هدایت می کند

معلم باغبان باغ عشق است ، معلم قافله سالار عشق است ، همه کار معلم کار عشق است.
درسپیده دم ازل ، آن زمان که سازندگی کائنات آغاز می گردید و کتاب تکوین گشوده می شد ، نخستین کلمه ای که با قلم تقدیر بر دیباچه ی قاموس هستی نقش بست ، واژه ی معلم بود و سر فصل این کتاب کهن به تعلیم و تربیت اختصاص یافت . رسالت راستین معلم، رسالت پاک انبیاست. معلم، آن گاه که جز انسان سازی و کمال بخشیدن هدفی ندارد ، همسایه ی انبیاست. رسول راستی و درستی و سفیر صداقت و سرفرازی است. معلم کسی است که تشنگان معرفت و دانش را به آب حیات می رساند. معلم پیامبری است که انسان را از جهل و نادانی و از ظلمت و تاریکی به سوی دانایی و روشنایی هدایت می کند .
معلمی شغل پیامبران
اسلام، معلمی را بسیار مقدس برمی شمارد؛ به طوری که خدای متعال آن را شغل پیامبران قرار داده و در آیه ی ۱۶۴ سوره ی آل عمران و آیه ی ۲ سوره ی جمعه، به این مطلب تصریح کرده است. معلم، انسان مقدسی است که تأثیر کلام وی، بیشتر از تأثیر کلام پدر و مادر است.(۱) در تاریخ، شواهد فراوانی بر این مسأله وجود دارد؛ از جمله این که فرزند یزید وقتی در سال ۶۴ هـ . ق به حکومت رسید، چهل روز پس از خلافت، در یک سخنرانی، تمام کارهای پدر و جد خود را ناشایست خواند و آنان را غاصب عنوان کرد  و سپس خود را از خلافت خلع کرد. وی ۲۵ تا ۴۰ روز پس از این ماجرا، در ۲۱ سالگی از دنیا رفت و به گفته ی برخی، او را مسموم کردند.(۲) بنی امیه پس از بررسی، چنین نتیجه گرفتند که معلم او «ابن مقصومی»، دوستی علی علیه السلام را در او به وجود آورده است. پس او را دستگیر کردند و زنده به گور نمودند.(۳)
هنر معلم
هنر معلمی این نیست که فقط به تدریس بپردازد، بلکه او باید روحیات انسانی را در شاگرد پرورانده و روحیات غیر انسانی او را از بین ببرد. همه ی خلفای اموی از طاغوت های خودکامه بودند و با خاندان پیامبر صلی ا… علیه و آله و سلم دشمنی می کردند، ولی در این میان ، عمربن عبدالعزیز (هشتمین خلیفه ی اموی) راه اعتدال در پیش گرفت. او فدک را به فرزندان حضرت زهرا (س) برگرداند و اهانت به نام علی علیه السلام را – که معاویه پس از شهادت آن حضرت رواج داده بود – ممنوع کرد. خود او می گوید: «سخن معلمم درباره ی امام علی علیه السلام و نیز گفتار پدرم در سینه ام استقرار یافت و با خدا عهد کردم اگر روزی زمام حکومت به دستم رسید، سنت زشت اهانت به علی علیه السلام را ممنوع سازم. بنابراین، وقتی به حکومت رسیدم، به عهد خود وفا کردم».(۴)
وظایف معلم
ایجاد روحیه ی تفکر و تعقل
رکن اساسی در تعلیم و تعلم، فکر کردن است که در دین مبین اسلام، اهمیت فراوانی دارد. امام علی علیه السلام می فرماید: «هیچ دانشی ، چون اندیشیدن نیست». از این رو، معلم می تواند روحیه ی تفکر را در شاگردان خود ایجاد کرده و از تکلیف و درس زیاد که فرصتی برای تفکر به آنان نمی دهد، بکاهد.
بالابردن توان علمی خویش
توقف در یک حد از دانش و آگاهی، نقص بزرگی برای معلم است. لازم است معلم همراه با زمان و پیشرفت علوم بر دانش خود بیفزاید. استفاده از تجارب دیگران در زمینه ی تدریس برای معلم مفید است و بر معلومات او می افزاید. نیوتن، کاشف جاذبه ی زمین می گوید: «علت ترقی من در کارها این بود که روی شانه ی غول های علم ایستادم و جهان را بهتر نگریستم». هم چنین لازم است یک معلم موفق، از فراگیری مهارت های آموزشی نوین، غفلت نورزد.
وفای به عهد و عمل به گفته ها
شاگردان در مورد وعده های معلم، حساس اند و قول های او را هرگز از یاد نمی برند. بنابراین، نوشتن وعده ها و تصمیم های روزانه در دفتر کوچکی و عمل کردن به آن ها، نشان از دقت معلم و راهی برای جلب اعتماد شاگردان دارد. معلمی که خود به گفته ها و نکات اخلاقی که بیان می کند عمل ننماید، سخنانش تأثیری نخواهد داشت و دانش وی بی ارزش خواهد بود. عالم بی عمل به «درخت بی بر» یا «ابر بی باران» می ماند. عیسی بن مریم علیه السلام فرمود: «بدبخت ترین مردم کسی است که او را دانشمند بشناسند، ولی عملی در او دیده نشود». راهنمایی های معلم در زمینه های مختلف در صورتی اثربخش است که خود در عمل به آن گفته ها از شاگردان پیشی گرفته باشد. باید از امام علی علیه السلام درس بگیریم که فرمود: «ای مردم! به خدا قسم شما را به هیچ اطاعتی ترغیب نمی کنم، مگر آن که خود در عمل به آن پیشی گرفته باشم».
آگاهی دادن و ایجاد انگیزه ی درسی
معلم سخت کوش، افزون بر تدریس ماده ی درسی، دانش پژوهان را با اوضاع و احوال جهان امروز آشنا می کند تا نگرششان به جهان وسعت یابد. انسانی که محدوده ی فکری اش از چهار دیواری روستا یا شهرش آن طرف تر نمی رود، نمی تواند انسان ارزشمندی شود. خدمت به مردم، کشور و دین دیدی وسیع می خواهد. یک عامل مؤثر در بی رغبت بودن بعضی از شاگردان به ماده ی درس، انگیزه و هدف نداشتن است که معلم می تواند با معرفی موضوع درس و شناساندن جایگاه آن در بین علوم دیگر، این انگیزه و هدف را به وجود آورد. اگر شاگردان هدف از یادگیری درس مورد نظر و فایده ی آن را بشناسند، با رغبت بیشتری آن را دنبال می کنند. (۵)
معلم از دیدگاه معصومان علیهم السلام
پیامبر اکرم صلی ا… علیه و آله و سلم : اگر کسی علمی را یاد گیرد و آن را به مردم بیاموزد، این کار او صدقه است.(۶)
امیرمؤمنان علی (ع): ( مَن عَلَّمَنِی حَرفاً فَقَد سَیَّرَنِی عَبدَاً ) هرکس یک کلمه به من بیاموزد ، مرا بنده ی خویش کرد ه است .
همچنین می فرمایند: کسی که در مقام هدایت و آموزش قرار می گیرد، باید بیش از آموختن به دیگران، خود را پالایش روحی کند و ادبِ رفتاری اش، بیش از ادب گفتاری اش باشد».
امام سجاد (ع) : «اگر معلم وظیفه ی معلمی را بداند و به آن عمل کند، خداوند نعمت دانش را بر او بیش تر خواهد کرد».(۷)
امام جعفر صادق (ع): هنگامی که روز قیامت شود، خداوند تمام انسان ها را جمع می کند و چون ترازوی اعمال نهاده شد و خون شهیدان را با مرکب قلم عالمان و معلمان بسنجند، ارزش مرکب آنان بر خون شهیدان فزونی خواهد داشت. این ارزش بدان جهت است که شهیدان در سایه ی علم و تربیت معلمان و تعلیم شایسته ی آنان ، به خدا راه یافته و لیاقت شهادت نصیبشان شده است.(۸)
معلم از نگاه امام(ره)
امام خمینی(ره) کلید سعادت و شقاوت جامعه را دردست معلمان دانسته، در این باره چنین می گویند: معلم اوّل خدای تبارک و تعالی است که اخراج می کند مردم را از ظلمات به نور و به وسیله ی انبیا و وحی ، مردم را دعوت می کند به نورانیت؛ دعوت می کند به کمال؛ دعوت می کند به عشق؛ دعوت می کند به محبت؛ دعوت می کند به مراتب کمالی که از برای انسان است. دنبال او انبیا هستند که همان مکتب الهی را نشر می دهند. آنها هم شغلشان این است که انسان را تربیت کنند تا از مقام حیوانیت بالا برود و به مقام انسانیت برسد. همه ی سعادت ها و همه ی شقاوت ها انگیزه اش از مدرسه هاست و کلیدش [در] دست معلمین است. این معلمان هستند که می توانند استقلال مملکت را حفظ کنند.(۹) ((معلّم امانت داری است که انسان امانت اوست . ومعلمی شغل انبیاست ))
معلمی در کلام مقام معظم رهبری
مقام معظم رهبری در مورد معلم می فرمایند: دست توانای معلم است که چشم انداز آینده ی ما را ترسیم می کند. «شما [معلم ها] در سر کلاس، نه فقط درسی که می دهید، بلکه نگاهی که می کنید، اشاره ای که می کنید، لبخندی که می زنید، اخمی که می کنید، حرکتی که انجام می دهید و لباسی که می پوشید، بر روی دانش آموز اثر می گذارد. ما به خودمان که مراجعه می کنیم، عمیق ترین احساسات و عواطف و حالات خودمان را اگر ریشه یابی کنیم، در انتهای خط، یک معلم را مشاهده می کنیم. معلم است که ما را می تواند شجاع یا جَبان، بخشنده یا بخیل، فداکار یا خودپرست، اهل علم و طالب علم و فهم و فرهنگ، یا منجمد و بسته و پای بند به تفکرات جامد بار بیاورد. معلم است که می تواند ما را متدین، باتقوا، پاک دامن، یا خدای ناکرده بی بندوبار، بار بیاورد. معلم چنین نقشی دارد. این ارزش معلم است و این تأثیر معلم است». (۱۰)
معلم در کلام استاد مطهری:
معلم باید نیروی فکری متعلم را پرورش دهد و او را به سوی استقلال رهنمون شود. باید قوه ی ابتکار او را زنده کند؛ یعنی در واقع، کار معلم آتش گیره دادن است. فرق است میان تنوری که شما بخواهید آتش از بیرون بیاورید و در آن بریزید تا آن را داغ کنید و تنوری که در آن هیزم و چوب جمع است و شما فقط آتش گیره از خارج می آورید و آن قدر زیر این چوب ها و هیزم ها قرار می دهید که اینها کم کم مشتعل شود.
معلم در کلام شهید رجایی :
معلمی شغل نیست ، ذوق است و هنراست .(۱۱)
معلم در کلام نراقی(ره) :
ملا احمد نراقی، در گفتاری در باب مقام معلم می گوید: معلم باید قصدش از آموختن، قرب به خدا و ارشاد و رسیدن به ثواب باشد؛ نه جاه و ریاست و شهرت. معلم باید نسبت به شاگرد مهربان باشد و پیوسته او را اندرز دهد و اندازه ی فهم شاگرد را در تدریس رعایت کند و با او با ملایمت سخن گوید و درشتی نکند. چیزی که خلاف واقع است تدریس نکند. در آموختن نباید مضایقه کند و بخل بورزد و باید مطالبی را که شاگرد قادر به درک آن نیست ، بدو نیاموزد.
معلم در کلام شاعر گران قدر استاد حسین شهریار :
می توان در سایه ی آموختن گنج عشق جاودان اندوختن
اول از استاد، یاد آموختیم پس، سویدای سواد آموختیم
از پدر گر قالب تن یافتیم از معلم جان روشن یافتیم
ای معلم چون کنم توصیف تو چون خدا مشکل توان تعریف تو
ای تو کشتی نجات روح ما ای به طوفان جهالت نوح ما
یک پدر بخشنده آب و گل است یک پدر روشنگر جان و دل است
لیک اگر پرسی کدامین برترین آنکه دین آموزد و علم یقین
جمع بندی:
تعلیم و تعلم از شؤونات الهی است و خداوند این موهبت را به پیامبران و اولیای پاک خویش ارزانی داشته است تا مسیر هدایت را به بشر بیاموزند. معلم است که می تواند جامعه را از فساد و تباهی پاک و منزه سازد و این راهبر بزرگ نسل آینده است که میوه های بوستان تعلیم و تربیت را به خدا نزدیک تر و در برابر خلق خدا فروتن می سازد . معلمی ارزش بسیار والایی در نزد بزرگان ما دارد، امام خمینی(ره) «معلمی راشغل انبیاء» می داند و شهید رجایی معلمی را ذوق و هنر می شمارد و مقام معظم رهبری”پرداختن به آموزش وپرورش و ارج نهادن به معلم “را یک اصل مهم ودرجه ی اول نظام اسلامی می خواند. پس درود بر تو ای معلم که: ساده زیستن را از پیامبر آموختی و پشت پا زدن به مادیات را از پیامبران الگو گرفتی.
منابع:
۱-ره توشه ی راهیان نور، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه ی علمیه قم، ۱۳۷۷، ص ۴۰۱٫
۲-علامه مجلسی، بحارالانوار، تهران، المکتبه الاسلامیه، ۱۳۷۱، چ ۳، ج۴۶، ص ۱۱۸٫
۳-شیخ عباس قمی، تتمة المنتهی، تهران، پیام آزادی، ۱۳۷۹، چ۱، ص ۶۹٫
۴-ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، قم، کتابخانه آیت اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۸۰ه .ق، چ۲، ج۴، صص ۵۸ ـ ۵۹٫
۵-رضاییان، زهرا، شمع همیشه فروزان(روز معلم)، سایت کانون فرهنگی هنری پیروان ولایت، باخرز
۶-میزان الحکمه، ج۸، ص ۳۹۵۵؛ منیة المرید، ص ۱۰۵٫
۷-سایت کانون فرهنگی هنری پیروان ولایت، باخرز
۸-ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در آموزش وپرورش، وبلاگ کارشناسی ترویج دفتر امور شاهد و ایثارگران، ۱۳۸۹
۹-موسسه ی فرهنگی و آموزشی امام حسین (ع) www.sb1.tabaar.com
۱۰- همان ۷
۱۱-همان ۸
 

شناسه خبر : 9173

این خبر رو هم ببینید

برای منصور عزیز/*آرمان نصرالهی

بعضی وقت ها پیش می آید که کلمات یاری نمی کنند و علیرغم اینکه یکی …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

چهار − یک =