خانه / فرهنگی / سنت ها و آیین های نوروز در کردستان

سنت ها و آیین های نوروز در کردستان

یکی از برترین جشن ها نه تنها در ایران بلکه در جهان  نوروز است. نوروز جشن جهان است و روز شادمانی زمین و آسمان و آفتاب، جشن شکفتن ها وشورزادن ها و سرشار از هیجان هر”آغاز”

در تمام اعصار، نوروز، انسان ها را زیر سقف ها و از پشت درهای بسته، به دامن آزاد و بیکرانه طبیعت کشیده است. نوروز فلسفه ی هماهنگی انسان و طبیعت و راز آفرینش است و جشنی است که به واقع کمترین قومی به مانند کُرد آن را نکو داشته و رازها و نمادهای آن را عجین زندگی خود ساخته است.
 
رسم ها و آئین های نوروز درکردستان آنچنان متنوع و متکثر است که بیان آنها نه تنها در این کتابچه نمی گنجد بلکه باید کتابها راجع به آن نگاشت و این نشان از غنی بودن این جشن باستانی و ملی در ایران و جایگاه آن در میان قوم کُرد دارد.
 
عید نوروز یکی از کهن ترین اعیاد ملی ایرانیان به شمار می رود که از زمان باستان تا کنون هرساله برگزار شده و تاکنون ادامه داشته است. ملت کُرد نیز در هر کجای جهان که هستند این عید را فرخنده شمرده و به پاس داشت آن، هرساله با شکوهی بی مانند رسم ها و آئین های آن را اجرا نموده و عزیز داشته اند.
 
درچگونگی و چرایی به وجود آمدن این عید در کتابهای تاریخی و نیز پژوهش های مردم شناسی، نظرات متفاوت و گاه مغایری ابراز شده که پرداختن به آن در این گفتار نمی گنجد.
 
اما آنچه در فرهنگ شفاهی و اسطوره های قوم کُرد آمده، به داستان ” که ی موورس” (کیومرث) و جدال اش با اهریمن مربوط می شود.
 
” که ی موورس” که از نژاد کُرد بوده از همان ابتدای پادشاهی اش، اهریمن نامی با وی به دشمنی پرداخته و مدعی پادشاهی تاریکی و سیاهی بر دنیا شده است.
” که ی موورس” در کوهستان های “رواندز” با اهریمن به جنگ می پردازد و در همان آغاز پیکار به سپاهیانش فرمان می دهد که در صورت پیروزی بر لشکر اهریمن، بر ستیغ کوهها و بالای تپه ها و گردنه ها، برج هایی از آتش برافروزند تا هم نشانی بر اعلام پیروزی باشد و هم فرمانی بر بازگشت سپاه از جبهه ها نزد وی، سرانجام پیکار با اهریمن به پیروزی سپاه” که ی موورس” پایان می یابد.
 
آتش ها بر بالای کوهها زبانه می کشد و تابش شعله ها،؛ پیروزی حق بر باطل و شکست اهریمن را به آگاهی عامه می رساند. روز پیروزی بر اهریمن ده روز پیش از موقع نوروز کنونی بوده است.
 
پادشاه فرمان می دهد نه تنها آن روز بلکه ۹شبانه روز پس از آن را نیز همراه با افروختن آتش به جشن و سرور بپردازند. به همین دلیل این عید را “جه ژنی نو روژ” (عید نه وروز)نامیده اند.
 
در افسانه ای دیگر، پیروزی کاوه ی آهنگر بر ضحاک و بر تخت نشاندن فریدون مبنای عید نوروز قرار گرفته است. بر طبق این افسانه، سالها پس از “که ی موورس” ضحاک نامی از اورشلیم به سوی کردستان روی می آورد و این سرزمین را اشغال می نماید.
 
اوکه بر دوش خود دو مار حمل می کند، دستور به ظلم و ستم می دهد و مردم کُرد مدت زمانی زیر بار طاقت فرسای فرامین اهریمنی او شانه خم می کنند، تا این که کاوه ی آهنگر با عزمی مردانه و به یاری گروهی از ستمدیدگان رادمرد، تصمیم به کشتن ضحاک می نماید. پس از رایزنی ها و اندیشه نمودن ها، شب”جه ژنی نوروژ” را برای این کار مهم بر می گزینند. زیرا بنا بر رسم قدیمی و به جا مانده از “که ی موورس” ، مردم این شب را گرامی داشته و آتش می افروختند و طبعا ضحاک ماردوش و اطرافیان اش در لهو و لعب غوطه ورند.
 
در سپیده دم صبح، کاوه و یاران اش به مرکز حکومت ضحاک هجوم می برند و آهنگر کُرد با چکش آهنگری اش بر فرق ضحاک می کوبد و نقش زمین اش می کند.
 
آنگاه ستمدیدگان پیروز، روی به سوی اقامتگاه شاهزاده ای از تبار پاک کُرد آریایی به نام فریدون پسر آبتین می نمایند و او را به پادشاهی بر می گزینند.
 
پس از این واقعه، مردم کُرد پس از سالها دیدن ظلم و ستم ضحاک، رسم دیرین و یادگار “که ی موورس” را زنده می نمایند و مدت بیست شبانه روز آتش روشن می کنند و به شادی و سرور می پردازند.
 
رسم ها و آئین های نوروز در کُردستان
 
سمنی(سبزه)
 
به پیروی از سنت پیشینیان، مردم کُردستان تقریبا یک ماه قبل از نوروز، مقدمات تهیه سبزه که در زبان کُردی “سمنی” خوانده می شود، می پردازند.
 
گندم، نخود، عدس و کنجد از جمله غلاتی هستند که از آنها سمنی درست می شود. این اقلام را در سینی ها و ظرف های مسی ریخته و روی آنها را با پارچه ای می پوشانند. سپس برآن مقداری آب ریخته و جلوی آفتاب می گذارند تا جوانه بزند.
 
گاهی هم مخصوصا برای سمنی کنجد، پارچه ای را به دور بطری یا کوزه ای سفالی پیچیده و کنجد را روی آن می پاشند و آب می ریزند تا پس از سبز شدن، سمنی هایی به شکل بطری یا آب خوری داشته باشیم.
 
از این بطری ها و آب خوری های سفالی به جای گلابدان نیز استفاده می شود تا در روز عید مورد استفاده واقع گردند. غالبا روبان های دوسه سانتیمتری قرمز رنگ به دور سمنی می پیچند و قطعه های کوچکی از همین پارچه را به صورت پولک بریده، وسط آن ها را سوراخ کرده و از انتهای برگ های سبزه می گذرانند.
 
در برخی نقاط، دایره ی کوچکی از وسط سینی یا بشقاب سبزه را خالی می گذراند و در موقع تهیه سمنی دانه های خیس شده را در آن محل نمی ریزند. این محل را به گلابدان اختصاص می دهند و در روز عید از آن بر دست و روی میهمانان گلاب می ریزند.
 
مقدمات پیش از عید
خرید نوروزی و خانه تکانی از جمله کارهایی است که هر خانواده قبل از عید مبادرت به انجام آنها می ورزد.
 
در شهرها و روستاهای کُردستان، یک ماه قبل از عید نوروز ، هرخانواده ای به بازار رفته و برای اهالی خانه پارچه و کفش می خرد.
 
پارچه ها به خیاط داده می شود تا بتواند لباس های نو را تا عید تحویل دهد. تقریبا ده روز قبل از عید نیز دیگر خریدها مانند روغن، برنج، گوشت، تخم مرغ برای رنگ کردن، شیرینی، میوه، آجیل و … خریداری می شود.
 
همچنین در همین ایام است که خانم ها شروع به خانه تکانی کرده و از سرتا پای منزل را تمیز و مرتب می نمایند. لوازم آتش بازی برای “کوله چوارشه مه” (چهارشنبه سوری) و شب عید نیز در همین روزها تهیه می شود.
منابع:
نوروز در کُردستان، مصطفی کیوان، تهران، سازمان چاپ تبریز، ۱۳۴۹
آئینه سنندج، برهان ایازی، ۱۳۶۰

شناسه خبر : 5037

این خبر رو هم ببینید

نگاهی به زندگی محمد بن عبدالوهاب، بنیانگذار وهابیت

وهابیت از فرقه های نوپای جهان اسلام است. این مسلک که در زادگاه اسلام، یعنی …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دو + سیزده =