خانه / فرهنگی / نشانه‌های سیاسی، فرهنگی در نوروز دیاربکر و اربیلمحمدعلی دستمالی

نشانه‌های سیاسی، فرهنگی در نوروز دیاربکر و اربیلمحمدعلی دستمالی

در این نوشتار تلاش می شود بین شیوه ها و ظرف و مظروف های مراسم نوروز امسال در میان کُردهای اقلیم کردستان عراق، ترکیه و شمال سوریه مقایسه ی گذرایی صورت بگیرد

مراسم نوروز امسال تنها ۹ روز پیش از انتخابات شهرداری های ترکیه برگزار شد و این همزمانی ارزشمند، برای حزب صلح و دموکراسی و پ.ک.ک به یک فرصت تبلیغاتی طلایی تبدیل شد تا میزان حمایت از نامزدهای نزدیک به گفتمان اوجالان بیشتر شود.
تبدیل جشن نوروز از یک آیین فرهنگی به یک گردهمایی و میتینگ بزرگ سیاسی- حزبی برای کُردها به خودی خود پدیده ی عجیبی نیست و نمی توان چنین رویدادی را از منظر مدح و ذم یا رد و تأیید واکاوی کرد. چرا که اساساً مناسبت های مختلفی که به هر بهانه ای و با هر محتوا و موضوع خاصی، انسان ها را در یک مکان و زمان خاصی گردهم می آورد، از چنان قابلیتی برخوردار هستند که می توانند مانند یک پدیده ی مایع در حال سیلان و حرکت باشند و از موقعیت فرهنگی به سوی گردهمایی سیاسی یا دینی و یا سایر موقعیت ها تغییر حالت بدهند. درک این موضوع زمانی آسان تر می شود که به خاطر بیاوریم مؤلفه های فرهنگی برای کُردها- یا بهتر است بگوییم برای احزاب کُرد- همواره منابع و ظرفیت های ویژه ای برای اثبات هویت و یا دفاع از هویت قومی بوده اند و هویت نیز نهایتاً با گذر از همه ی شاهراه های اجتماعی و تاریخی، منتهی به مقصد و ایستگاهی می شود که معادلات سیاست، قدرت، جایگاه و سهم خواهی، در آن نقش مهمی ایفا می کند. بنابراین تحلیلی چندو چون گردهم آمدن کُردها در میادین بزرگ به مناسبت گرامی داشتن نوروز به خودی خود نباید صرفاً از منظر ارزشی تحلیل شود.
با ذکر این مقدمه ی کوتاه، در این نوشتار تلاش می شود بین شیوه ها و ظرف و مظروف های مراسم نوروز امسال در میان کُردهای اقلیم کردستان عراق، ترکیه و شمال سوریه مقایسه ی گذرایی صورت بگیرد.
  
نوروز دیاربکر تابعی از تحولات سیاسی ترکیه
نوروز سال گذشته و به عبارتی دیگر ۲۱ مارس سال ۲۰۱۳ میلادی برای کُردهای ترکیه دارای اهمیت ویژه ای بود. در حالی که در نوروز سال ۲۰۱۲ میلادی بسیاری از سران سیاسی و حزبی کُردهای ترکیه همچون احمد ترک، صلاح الدین دمیرتاش، پروین بولدان، عثمان بایدمیر و دیگران مورد ضرب و شتم قرار گرفته و با پلیس درگیر شدند، در نوروز سال ۲۰۱۳ و به دنبال آغاز دور جدید مذاکرات صلح بین ترکیه و پ.ک.ک، فضای مناطق کُردنشین ترکیه به طور کلی دگرگون شد. در مراسم نوروز میلیونی دیاربکر در سال ۲۰۱۳ نامه ی عبدالله اوجالان، رهبر زندانی پ.ک.ک قرائت شد و در این نامه پیام آتش بس بین ترکیه و پ.ک.ک، فرمان عقب نشینی شاخه ی نظامی پ.ک.ک و حتی اعلام رسمی و عمومی پایان فعالیت مسلحانه ی پیروان اوجالان، فضای سیاسی ترکیه را تغییر داد.
حزب صلح و دموکراسی (BDP) نوروز ۲۰۱۳ را با نظم، قدرت و تسلط حزبی و  اجتماعی کامل برگزار کرد و آن مراسم پیش از آن که دارای نشانه و اِلِمان فرهنگی باشد، حامل بیشترین پیام های سیاسی و حزبی بود. کُردهای ترکیه با این تجربه ی بزرگ یک سال دیگر را پشت سر گذاشتند و در شرایطی به نوروز امسال رسیدند که انتظار می رفت مراسم امسال در دیاربکر اندکی فرهنگی تر و معتدل تر باشد. اما چنین اتفاقی نیفتاد و اتفاقاً نوروز امسال با حال و هوایی بسیار حماسی تر و سیاسی تر برگزار شد و در مراسم کشدار و هشت ساعته ی نوروز دیاربکر در سال ۲۰۱۴ میلادی همه ی نشانه ها، سیاسی، حزبی و حماسی بود. همه ی سخنرانی ها با لحن آتشین و هیجانی اجرا شدند. هزاران پرچم پ.ک.ک و پوسترهای پارچه ای بزرگ اوجالان به اهتزاز در آمدند و علاوه بر این ها سخنرانی تند و آتشین جمیل بایک، رئیس شورای رهبری پ.ک.ک نیز از طریق نمایشگرهای بزرگ بیست متری پخش شدند.
 چرا نوروز امسال در دیاربکر حماسی تر و انقلابی تر از سالیان گذشته بود؟ در پاسخ به چنین سوالی باید گفت: ۱- موضوع اعلان خودگردانی کُردها در سه منطقه ی کُردنشین جزیره، کوبانی و عفرین در شمال سوریه و ایجاد سه کانتون کُردی براساس ایده های اوجالان و پ.ک.ک، چنین طلب می کرد که این فضا به شکلی حماسی و انقلابی از قدرت گرفتن کُردها در شمال سوریه دفاع کند و زمانی که اکرم حسو، نخست وزیر خودگردانی جزیره همراه با آسیه عبدالله یکی از دو رهبر حزب اتحاد دموکراتیک (PYD) برای سخنرانی به روی صحنه رفتند، با بیشترین تشویق از جانب کُردهای حاضر در مراسم روبرو شدند. ۲- مراسم نوروز امسال تنها ۹ روز پیش از انتخابات شهرداری های ترکیه برگزار شد و این همزمانی ارزشمند، برای حزب صلح و دموکراسی و پ.ک.ک به یک فرصت تبلیغاتی طلایی تبدیل شد تا میزان حمایت از نامزدهای نزدیک به گفتمان اوجالان بیشتر شود. ۳- پ.ک.ک و حزب صلح و دموکراسی برای تداوم مذاکرات صلح به قدرت و حمایت مردمی بالایی نیاز دارند و دولت اردوغان، تنها در شرایطی حاضر است در چهارچوب مذاکرات، امتیازاتی به کُردها بدهد که مطمئن شود هواداران پ.ک.ک در مناطق کُردنشین ترکیه از قدرت تغییر معادلات برخوردارند.
اگر این سه عامل را به عنوان مهم ترین دلایل برگزاری نوروز دیاربکر در حال و هوای کاملاً حماسی و هیجانی قبول کنیم، باید به این موضوع نیز اشاره کنیم که مجموع این عوامل منجر به تقویت همان گفتمان سیاسی برای کُردهای ترکیه در قالب «خودگردانی» می شود. حزب صلح و دموکراسی در مراسم نوروز دیاربکر کمپین جمع آوری امضاء برای آزادی اوجالان را نیز برگزار کرد و در همه ی سخنرانی ها به این موضوع اشاره شد که حرکت به سوی کردستان آزاد و اوجالان آزاد، مهم ترنی هدف کردهای ترکه است.
اگرچه برگزارکنندگان مراسم نوروز دیاربکر مهمانان خارجی بسیاری را برای حضور در جشن میلیونی خود دعوت کرده بودند اما در مراسم طولانی خود، حاضر نشدند میکروفون را به مهمانانی همچون هیرو ابراهیم (همسر رئیس جمهور عراق)، ملا بختیار (از سران اتحادیه میهنی)، کریم سنجاری (وزیر کشور و نماینده ی رئیس اقلیم کردستان عراق) و دیگران بسپارند و در واقع، مهمانان به این مراسم دعوت شده بودند تا نظاره گر – و شاید حامی – قدرت گرفتن شاگردان اوجالان در نوروز دیاربکر باشند.
در کنار همه ی عوامل بالا ذکر این نکته نیز ضروری است که میدان عظیم نوروز دیاربکر در انحصار هواداران پ.ک.ک بود و احزابی نظیر «حق و آزادی» (HAKPAR) و «حزب مطالبه ی آزاد» (HUDAPAR) مراسم نوروز خود را در غروب روز بیستم مارس و در محلات اطراف دیاربکر برگزار کردند.
در مراسم نوروز دیاربکر سرودها و ترانه های حماسی و انقلابی جای آوازهای غنایی و فولکلوریک را گرفتند و خلاصه این که همه چیز سیاسی و حماسی بود و جالب اینجاست که عین همین فضا- البته با جمعیتی به مراتب کمتر- در مناطق کُردنشین شمال سوریه نیز مشاهده شد. در کوبانی، عفرین، جریره، ترب سپی، عامودا و چند شهر کُردنشین دیگر شمال سوریه، مراسم نوروز در روز ۲۱ مارس با همین حال و هوای دیاربکری اجرا شد و جالب اینجاست که در آن جا نیز احزاب و نهادهای سیاسی نزدیک به بارزانی یعنی احزاب عضو شورای میهنی کُردهای سوریه (ENKS) نوروز خود را در میادین و اماکن دیگری برگزار کردند، البته در مراسم نوروز مناطق کُردنشین سوریه، اصالت اِلمان های فرهنگی نظیر پایکوبی های فولکلوریک و ترانه های غنایی کُردی برجستگی بیشتری داشت.
 
نوروز در اربیل، سلیمانیه و آکری
 در غروب روز بیستم مارس یعنی چند ساعت پیش از نوروز دیاربکر، کُردهای اقلیم کردستان در دو شهر سلیمانیه، اربیل و سایر شهرها مراسم نوروز را به شکل متفاوتی برگزار کردند و گردهمایی کُردها در این دو شهر بزرگ سرشار از المان ها و نشانه های فرهنگی بود و فضای نوروز سلیمانیه و اربیل، به گونه ای بود که می توان آن را کارناوال شادی، جشن عادی و جشن زندگی مردمی دانست که دارای شرایطی و موقعیت نسبتاً تثبیت شده هستند. آوازها و ترانه ها کاملاً فولکلوریک و عادی بودند، مردم در حال پایکوبی و شادی بودند، شعاری سرداده نشد، سخنرانی و میتینگ سیاسی چندانی مشاهده نشد و اوضاع در این دو شهر کاملاً عادی بود. البته ذکر این نکته نیز ضروری است که امسال نیز همچون سالیان گذشته ده ها هزار نفر از کُردهای کشورهای دیگر و کُردهای مقیم اروپا برای سپری کردن تعطیلات نوروزی به اقلیم کردستان عراق رفتند و مراسم نوروز اقلیم، رنگارنگ و تکثر محور بود.
شاید تنها حرکت و تنها اقدام هویت محور دارای پیام سیاسی کُردهای اقلیم کردستان عراق، در شهر کوچک آکری مشاهده شد. صدها تن از جوانان این شهر در غروب روز بیستم مارس مشعل به دست راه کوهستان آکری را در پیش گرفتند و پرچم کردستان نیز در ابعاد بسیار بزرگ – بیش از صد متر- از بالای کوه آکری به سمت پایین خودنمایی می کرد. علاوه بر این نشانه ی فرهنگی حماسی، در شهر سلیمانیه نیز تلاش هایی از جانب برگزار کنندگان مراسم نوروز مشاهده شد که نقش شاعر ملی کُرد «پیرمرد» را به عنوان بانی برگزاری مراسم نوروز، از هر سال دیگری برجسته تر کنند و نشان دهند که سلیمانیه کانون و مرکز اصلی برگزاری نوروز است. با این حال این رقابت چندان جدی تلقی نشد و می توان گفت که جشن نوروز کُردها در اقلیم کردستان عراق در شرایطی عادی و طبیعی برگزار شد و در یک کلام، نوروز برای کُردهای اقلیم فقط «نوروز» بود.
مقایسه ی فضای کلی و عمومی نوروز کُردها در دیاربکر و شمال سوریه با نوروز اربیل و سلیمانیه نشان می دهد که «فرهنگ» و ظرفیت های فرهنگی همچنان از پتانسیل بالایی برای «گردهم آوردن» انسان ها برخوردار هستند و دست کم در میان کُردها، هیچ حزب و نهاد و گروهی نمی تواند برای تثبیت موقعیت خود، ابزاری نیرومندتر از «فرهنگ» پیدا کند. فرهنگ در همه ی ابعاد قومی و دینی خود ظرفیت های بالایی دارد و حزب نوظهور اسلام گرای «مطالبه ی آزاد» نیز در دیاربکر در سال ۲۰۱۳ برای جمع کردن مردم، از میزان عمق نفوذ فرهنگ دینی کُردهای ترکیه استفاده کرد و در مراسم میلاد نبی اکرم (ص) نزدیک به یک میلیون نفر از کُردها را در یک مراسم بزرگ گردهم آورد.
فارغ از آن که بخواهیم به دنبال نقد رفتار و منش هر کدام از احزاب کُرد ترکیه، اقلیم کردستان عراق و سایر مناطق باشیم، باید این واقعیت را بپذیریم که بین فضای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی مناطق کُردنشین عراق و ترکیه تفاوت های عمیقی به وجود آمده است و مراسم نوروز اربیل و سلیمانیه نشان داد که در فضای اقلیم کردستان عراق قدرت و موقعیت سیاسی احزاب کُردی تثبیت شده و نیاز چندانی به استفاده از مولفه های فرهنگی و قومی وجود ندارد. اما در ترکیه، موضوعی به نام مطالبات قومی و فرهنگی و نیز آیین های فرهنگی نظیر نوروز، همچنان در خدمت آرمان های حزبی و سیاسی خواهد ماند.
اکنون توصیف و مقایسه ی چند و چون برگزاری آیین نوروز در میان کُردهای ترکیه، سوریه و عراق پایان گرفته، جا دارد به دنبال پاسخی برای این پرسش باشیم: اگر خود «نوروز» در دیدگاه کلان حاکمیتی کشورهای ترکیه، سوریه و عراق، به عنوان یک نشانه ی فرهنگی – قومی با ممنوعیت روبرو نمی شد و اگر نهادهای مدنی و فرهنگی کُردها به شکلی نیرومندتر و سازماندهی شده تر از احزاب عمل می کردند، آیا باز هم مراسم نوروز می توانست به عنوان تریبون سیاسی و حزبی مورد استفاده قرار بگیرد؟
یک پرسش دیگر این که در این میان کردهای ایران با چه شرایط و موقعیتی روبرو هستند؟ با توجه به قرابت های ویژه ی فرهنگی کردها در ایران و تفاوت بنیادین شرایط فرهنگی و اجتماعی آنان با موقعیت کردها در ترکیه، سوریه و عراق، می توان برگزاری مراسم نوروز در ناطق کردنشین ایران را با استفاده از راهکارهای قانونی نظیر سپردن این مسئولیت به نهادهای مردمی و فرهنگی، چاره ای پیدا کرد که نوروز برای کردهای ایران، یک مراسم فرهنگی، شاد و زندگی محور و بدون تنش باشد؟
 
کد مطلب: ۶۰۹۶۷  |  تاريخ: ۱۳۹۳/۱/۹  |  منبع: خبرگزاری کردپرس

شناسه خبر : 4965

این خبر رو هم ببینید

کردستان| شکوه حضور مردم در راهپیمایی ۲۲ بهمن؛ کردستانی‌ها سنگ تمام گذاشتند+تصاویر

اجتماع بزرگ و بی‌نظیر مراسم راهپیمایی ۲۲ بهمن با حضور گسترده مردم متدین و انقلابی …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

10 − نه =