خانه / اجتماعی / نقد و بررسی ریشه و بستر نزاع های دسته جمعی در شهرستان دیواندره/سیف الله کرمی – دیواندره

نقد و بررسی ریشه و بستر نزاع های دسته جمعی در شهرستان دیواندره/سیف الله کرمی – دیواندره

نزاع هاي جمعي، يکي از آسيب هاي اجتماعي است که مربوط به زمان وجامعه ما نيست ودر جوامع مختلف به دلايل متعددی مثل تنوع معيشتي، تنوع فرهنگي، شدت ارتباطات درون گروهي،رقابت ارتباطات برون گروهي، نابرابري ها، محروميت ها،و…. وجود داشته ودارد

شهرستان دیواندره با مساحت ۳۷۳۶كيلومتر مربع ( در حدود ۱۳% استان) درضلع شمالی استان کردستان واقع شده است و این شهرستان از شمال به شهرستان تکاب از جنوب به شهرستان سنندج از شرق به شهرستان بیجار و از غرب و جنوب غربی به شهرستان های سقز و مریوان محدود مي شود. بر اساس آخرين اطلاعات تقسيمات كشوري سال ۱۳۹۰اين شهرستان  داراي ۲ شهر( دیواندره و زرینه)،۳بخش (مرکزی، کرفتو وسارال)، ۸ دهستان و۱۸۶ نقاط روستایی می باشد.
 
براساس آخرين سر شماري عمومي نفوس ومسكن در سال ۱۳۹۰ جمعیت شهرستان دیواندره در حدود ۷۸۴۸۸ نفربوده که از اين تعداد۲۸۲۵۶نفر (۳۶%) در شهر و۵۲۲۳۲نفر(۶۴%)در روستا سكونت داشته اند.
 
مقدمه: نزاع هاي جمعي، يکي از آسيب هاي اجتماعي است که مربوط به زمان وجامعه ما نيست ودر جوامع مختلف به دلايل متعددی مثل تنوع معيشتي، تنوع فرهنگي، شدت ارتباطات درون گروهي،رقابت ارتباطات برون گروهي، نابرابري ها، محروميت ها،و…. وجود داشته ودارد.
 
تحقیقات نشان مي دهد كه بروز يكسري از اختلافات و حل نشدن آن به صورت ريشه اي بوده و باعث ايجاد نزاع هاي دسته جمعي در شهرستان دیواندره شده ريشه و بستر اوليه نزاعهاي جمعي را در شهرستان دیواندره بايد در تاريخ گذشته اين جوامع مطالعه نمود چرا که عوامل مختلفي در شکل گيري و تداوم آن مانند آثار محيط طبيعي ، ريشه هاي اجتماعي ، زمينه هاي اقتصادي، ابعاد فرهنگي و عوامل سياسي دخيل بوده اند. ودر سال های اخیر تا حدودی مراجع قضایی و دیگر دستگاه های ذی ربط و شوراهاي حل اختلاف در برطرف كردن ريشه اي اختلافات، و کاهش ميزان بروز نزاع هاي دسته جمعي نقش مطلوب و موثری را ایفا نموده اند.لذا با اين وصف براي تحليل کم وکيف نزاعهاي جمعي و ارزيابي آن به شرح زير بیان می گردد:
 
نسبت مقایسه ای نزاع : طبق آمار واطلاعات به دست آمده از تحقیقات میدانی  در مورد نزاع دسته جمعی درمیان گروه های اجتماعی شهری و روستایی، ميانگين تعداد نزاعهاي جمعي به نسبت افراد درگير،  در جامعه روستايي  بيشتر از جوامع شهري بوده است.
 
مدت زمانی نزاع و شيوه حل و فصل و عواقب آن: بازه ی زمانی نزاعهاي جمعي در شهرستان دیواندره اعم از جوامع شهري و  روستايي در برخی موارد دارای مدتی کوتاه و زود گذربوده ویا اینکه ریشه ای وپایان ناپذیرند و سالیان سال به طول مي انجامد .مدت نزاع و تداوم آنها همان طورکه ذکر گرديد در جامعه روستايي بيشتر از جامعه شهري است و علیرغم اینکه بيشتر نزاعهاي جمعي در شهرستان، در مراجع قضایی و یا دیگر نهادهاي شبه قضايي مانند پاسگاههای انتظامی و شوراي حل اختلاف مطرح مي شوند. در پاره ای از موارد هم با کد خدامنشي و ريش سفيدي  نزاع های دسته جمعی حل و فصل مي شوند. ودر پاره ای از موارد طرفین نزاع به جاي ارجاع اختلافات به مراجع قانوني ومراجع معتمد محلي سعي مي کنند با پرخاشگري، خصومت، درگيري وضرب وجرح قضيه را حل کنند و بعضي معتقدند اگر خارج از مسائل قانوني قضيه را پي گيري کنند بهتر است چون مي گويند اگر به مراکز انتظامي يا قضائي شکايت کنند طرف مقابل فکر مي کند که آنها ترسو هستند، که اين عقايد باطل مسائل ومشکلات زيادي را براي جامعه فراهم مي کندوباعث چالش هاي براي دستگاه هاي متولي تأمین امنيت بويژه نيروي انتظامي شود.
 
انگيزه نزاع: انگيزه هاي مورد بررسي نزاعهاي جمعي ظاهراً انگيزه هاي مادي بيشتر از ساير انگيزه هاي غير مادي – سياسي و ترکيبي مورد تأکيد قرار دارد با اين وجود پي آمد انگيزه هاي مادي کمتر از پي آمد انگيزه هاي غير مادي (ناموسي) مي باشد.
 
ميزان خشونت : شکل غالب بروز نزاعهاي جمعي در شهرستان دیواندره ستیزه جویانه و ميزان خشونت در آنها از سطح بالايي برخوردار است. شدت خشونت در اين نزاعها در جوامع روستايي نسبت به شهري بيشتر است به طوري که ابزار کاربردی در نزاعهاي جمعي جوامع روستايي بيشتر سلاحهاي سرد و گرم بوده ولي در جامعه شهري بيشتر از سلاح سرد استفاده مي شود. در مجموع تعداد کمی از افراد درگير در نزاعهاي جمعي اين شهرستان داراي اسلحه  ( مجوزدار و یا غیر مجوز) مي باشند ولي اين نسبت بر حسب نوع جوامع متفاوت بوده است، بطوري که نسبت افراد مسلح درگير در نزاعهاي جمعي جامعه روستايي بیشتراز جامعه شهري است.
 
پي آمد نزاع: نزاعهاي جمعي در اين شهرستان داراي پيامدهاي مالي – جاني و اجتماعي جبران ناپذیری بوده و ميزان خسارات مالي در جامعه روستایی که ميزان نزاعهاي جمعي و شدت خشونت آنها بيشتر است از سطح بالايي برخوردار است. تعداد جراحات و قتلها در هر نزاع جمعي از يک تا … مورد در نوسان است و ميانگين تعداد، جرح و قتلها در نزاع  های جمعی در کل شهرستان۵ نفر که در جوامع شهري و روستايي آمارهای مختلفی را دارد. هر چند در برخي از موارد براي نزاعهاي جمعي که در شهر اتفاق افتاده قتلي صورت نگرفته  ولي در سطح روستاها ودر اکثر نزاع های جمعي حداقل يک تا چهار نفر مورد جرح شدید و یا قتل قرارگرفته است.
 
اين امر بيانگر ميزان خشونت بيشتري است که در نزاعهاي جمعي جوامع روستايي نسبت به جامع شهري نمود پيدا کرده است.همچنين نزاعهاي جمعي مهمترین ناهنجاری اجتماعی و معضلی است که موجب افتراق اجتماعی و تبدیل و تغییر شکل همبستگی اجتماعی به گسست اجتماعی شده وبه دنبال آن عدم و یا کاهش مشارکت های عمومی در زمینه های مختلف اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی  با پيامدهاي اجتماعي نامطلوبي چون خشونت طلبی در تعاملات اجتماعی توأم با سلب احساس امنیت روحی وروانی، بيکاري، مهاجرت، اسکان اجباري، تخريب مراتع، غارت، ناامني و محکوميتهاي کيفري و تحميل زندان را به دنبال دارد.
 
دامنه نزاع : در رابطه با قلمرو نزاع همانطور که ملاحظه مي شود تعداد افراد درگير در نزاعهاي جمعي در جامعه روستایی بيشتر است و اين امر با خصلت برون جامعه اي بودن نزاعهاي روستایی مرتبط است و در مجموع معرف وسعت دامنه نزاعهاي جمعي در جامعه روستایی است.
 
حال با توجه به تحليل هاي فوق به مطالعه اجتماعي مواردي که در ابتداي بحث از عوامل و شرايط بسترسازي نزاع یاد شده مواردی از رخداد این پدیده به شرح ذیل بیان میگردد:
 
    با اين وجود يکدست بودن نژادي و مذهبي ودين باوري خاص در شهرستان دیواندره، ارزشهاي اجتماعي وفرهنگي ديني کمرنگ شده وخشونتهاي نامطلوب رفته رفته جاي آن رامي گيرد.
 
    ازديگرويژگي هاي اين منطقه مخالف خواني عده اي با اکثر مسائل موجود در منطقه است به علت اينکه قشرهاي موجود از فواصل اجتماعي قابل ملاحظه اي برخوردارند، سريعتر تحت تأثير همديگر قرار مي گيرند، که نتيجه آن همان نزاعهاي غيرمنطقي است.
 
    احساس برتري طلبي، پرنبودن ايام فراغت، دخالتها و یا تحریک های از جوانب خوانین ویا رؤساي سابق محلي و همچنين ديررسيدن و يا تأخيرهاي طولاني قواي دولتي به دليل عدم اعلام به موقع گزارش واقعه ویا صعب العبوری و بُعد مسافتی طولانی راه و همچنین مقاومت مردم در برهه هاي مختلف در مقابل نیروهای دولتی به هنگام بروز اختلاف و خلاء قدرت، از جمله مسائلي است که زمينه ساز زيانهاي جبران ناپذير اختلافات و نزاع های محلي است.
 
    عدم آشنايي و آگاهی لازم  مردم به قوانين اسلامي و حکومتی در ارتکاب و ابراز خشونت که ازقبح انجام اينگونه اعمال بي خبرند. و اکثر آنها به عرفهاي گذشته که هنوز حاکم اند پايبند بوده و مظاهر تمدن و قوانين جديد علي الخصوص در جامعه روستایی در رفتار و کردار آنها کاملاً بروز نیافته و هنوز هم پايبند رفتارهاي سنتي  خود بوده و تغيير ارزشهاي اجتماعي در آنها مشهود شده است.
 
    فرهنگ جنگ طلبی به شکل علاقه به اسلحه و مهارت فوق العاده، نمایش شجاعت و شهامت تواناييهاي بدني، سازگاري با سختيها و تن ندادن به زور، از دست ندادن اموال و افزودن آن از هر طريق ممکن به خصوص چپاول و غارت همه و همه دربه وجود آوردن نزاعهاي محلي سهم عمده اي را دارند.
 
با توجه به بررسي هاي انجام شده مهمترین دلايل و عوامل در شکل گیری  نزاعها در شهرستان دیواندره به ترتیب اولویت عبارتند از:    
 
        1. توهین به اشخاص
 
    تصرف عدوانی
 
    تخریب اراضی
 
    ضرب و جرح عمدی
 
    مزاحمت ملکی
 
    اختلافات قبلي
 
    اختلافات خانوادگي
 
    مسائل ناموسي و منكراتي
 
    دست یابی به به منابع آب بیشتردر كشاورزي که به دو شیوه است: (۱٫استفاده از قوه ی قهریه ۲٫ سرقت آب )
 
پيشنهادها:  يافته ها ي پژوهشي نشان مي دهد که ميزان اين برخوردها در سالیان اخیرسيرصعودي داشته و هر سال بر تعداد آنها افزوده مي گردد. ابعاد مختلف فرهنگي، اقتصادي، اجتماعي و حتي محيط طبيعي ساکنان منطقه جهت تعديل نمودن  اين رفتارها و متعادل سازي آن مشکل بوده و براي نهادينه کردن فرهنگ صلح و سازش در این جوامع راهبردها واقدامات ویژه ای لازم است که در قالب پيشنهاداتي به شرح ذیل مطرح مي گردد:
 
* كمك گرفتن از اساتيد صاحبنظران براي ارائه راهكارهاي علمي و عملي ارتباط بيشتر با شوراهای اسلامی،  ريش سفيدان محلي و شوراهاي حل اختلاف، استفاده از افراد صاحب نفوذ و باسواد در روستا، هماهنگي بادستگاه قضايي براي افزايش جريمه نقدي طرفين درگير ،آموزش همگاني وايجاد اماكن ورزشي و تفریحی در کاهش بروز اين اختلافات و متعاقب نزاع هاي دسته جمعي  می تواند نقش عمده اي را داشته باشد.
 
* نظر به اهميت و تاثير فراوان نقش افراد صاحب نام و با نفوذ طوايف در كنترل يا تشديد درگيري هاي طايفه اي شناسايي و ارتباط مستمر فرماندهان و مسئولان ناجا بااین افراد به عنوان يك ضرورت بیش از پیش اهمیت داده شود.
 
* دستگاهاي رسمي مانند د ستگاه قضايي و انتظامي براي برقراري ارتباط با طرفين درگير به ويژه افراد با نفوذ نيازمند يك رابط و واسطه مناسب مي باشد كه بنظر مي رسد شوراهاي حل اختلاف به خوبي از عهده ايفاي اين نقش بر مي آيند لذا تقويت شوراهاي مذكور انتخاب و گماردن افراد صاحب نام آگاه و خوش نام در آنها جهت افزايش اعتماد و استقبال مردم از آنها پيشنهاد مي گردد.
 
* اجراي عمليات رواني در دنياي امروزي كه به عصر ارتباطات و اطلاعات معروف شده و به باور بسياري از كارشناسان نظامي و انتظامي نسبت به ساير عملياتهاي سخت افزاري از مزيت كيفي و تاثير گذاري بيشتر برخوردار بوده، هزينه ها را به نحو قابل توجهي كاهش داده و از طرفي ماندگاري آثار آن به علت تاثير گذاري بر روح و روان مردم بيشتر خواهد بود ۰ لذا شايسته است در مواقع لزوم برنامه هاي ويژه عمليات رواني با بهره گيري از نظر متخصصان و روانشناسان خبره تدوين و به مرحله اجرا در آيد.
 
* اجراي برنامه هاي آموزشي به منظور افزايش سطح آگاهي مردم و ايجاد انگيزه در آنها براي پيگيري حقوق مربوطه از طريق مراجع قانوني و پرهيز از اقدامات خود سرانه و خارج از ضوابط تا حدود زيادي مي تواند از بروز نزاع هاي طايفه اي پيشگيري كند ۰ تحقق اين هدف مستلزم اهتمام و تشريك مساعي سازمان ها و ارگانهاي مربوطه از قبيل : صدا و سيما، آموزش و پرورش، کانون فرهنگی مساجد و غيره بوده كه اين امر نيازمند توجه و عزم جدي مسيولين ذيربط است.
 
* با توجه به بافت فرهنگي و مذهبي شهرستان و علاقه و احترام مردم به روحانيت، شیوخ و  بويژه سادات شايسته است با بكارگيري این افراد  صاحب نام در شوراهاي حل اختلاف، پل ارتباطي محکمی بين دستگاههاي رسمي ومردم ايجادنموده  تا در موقع لزوم بتوان راحت تر از اين افراد براي متقاعد سازي طرفين نزاع ها براي ترك مخاصمه و برقراري صلح و سازش استفاده نمود.
 
* به منظور تعامل بيشتر با شوراهاي اسلامي روستاها پاسگاههاي انتظامي محل پاره اي از امور مربوطه را مانند احضار و دعوت افراد مورد نظر را با هماهنگي و همكاري شوراها انجام دهند تا به اين شكل نوعي مسئوليت در حوزه امنيتي براي آنها تعريف كنندونامبردگان نيز بااحساس مسئوليت در مقابل حوادث منطقه مربوطه ،همكاري و مشاركت خود را با مراجع انتظامي و امنيتي تقويت نمايند.
 
 * در راستاي پيشگيري از وقوع نزاع هاي طايفه اي پرونده هاي مربوط به اختلافات طايفه اي قبل از آنكه وارد مرحله درگيري فيزيكي شوند به سرعت و خارج از نوبت با همكاري مسئولين ذيربط به شوراهاي حل اختلافات ارجاع تا به صورت ويژه مورد رسيدگي قرار گيرند۰
 
* حضور نمايندگان مراجع قضايي و انتظامي در جلسات صلح و سازش طرفين علاوه بر تسريع در جريان امور انگيزه شركت كنندگان در جلسه بويژه سران طرفين درگير را براي خاتمه دادن به درگيري ها و اختلافات في مابين را تقويت مي كند.
 
* تهيه و تدوين برنامه هاي مدرن آموزشي دراز مدت با مشاركت كارشناسان مسائل اجتماعي و فرهنگي به منظور كم رنگ نمودن مسائل قومي و تقويت و ترویج فرهنگ صلح وسازش در جامعه و اجرا یی نمودن آن در سطوح مختلف آموزشي (ابتدايي، متوسطه و عالي )۰
 
* شناسايي زمينه هاي درگيري های بالقوه توسط دستگاههاي اطلاعاتي و امنیتی ضمن مذاكره با طرفين دعوا با هدف پيشگيري از وقوع نزاع و ستیز
 
* از آنجا كه برگزاري جلسات صلح و سازش محلي ،در بسياري از مواردمستلزم اعطاءفرصت لازم از سوي مراجع انتظامي و قضايي بوده با هماهنگي مراجع ذيصلاح قضايي ،ضمن در اختيار قراردادن فرصت كافي به آنها در صورت درخواست آزدي افراد بازداشت شده از سوي سران طوايف، با اخذ تامين وثیقه ای مناسب، به خواسته آنها پاسخ مثبت داده شود.
 
* به محض شروع درگيري ها ي طايفه اي،  به ويژه درگيري هاي منجر به قتل ، در اسرع وقت نسبت به اعزام و استقرار عوامل انتظامي ، به تعداد كافي در محل درگيري ها به منظور مهار درگيري ها و جلوگيري از خسارات احتمالي اقدام و همزمان مذاكرات جدي با سران و افراد متنفذ طوايف تا حصول نتيجه به عمل آيد۰
 
* با توجه به اينکه عمدتا” اين نزاع ها در ۶ ماهه اول سال بيشتر از ميانگين  6 ماه دوم سال بوده و بیشتر نزاع ها در فصول بهار و تابستان رخ می دهد؛ لذا در اين مدت زمانی  لازمست مراقبت هاي انتظامي و برنامه هاي پيشگيري وتمهیدات خاص امنیتی صورت گیرد.
 
* اختلافات ملكي،  چنانچه سازمان ثبت اسناد و املاك اقدام به تدوين قوانين جامع تر نموده و با شفاف سازي بهتر مالكيت اراضي بالاخص با تعیین حدود و مرز بندی این اراضی، قطعاً در كاهش بروز اختلافات دسته جمعي سهم ارزنده اي را خواهد داشت.
 
حال با توجه به راهکارهاي پيشنهادي اميد است در آينده اي نه چندان دور شاهد رشد و شکوفايي و توسعه اين شهرستان از لحاظ اقتصادي، فرهنگي و … باشيم.هرچند اين امر مستلزم امنيت و آرامش بوده ولي مي توان با کمک ابزارهاي فوق الذکر شاهد نهادينه کردن فرهنگ صلح وسازش و کاهش نزاعهاي جمعي در منطقه باشيم. 

شناسه خبر : 8373

این خبر رو هم ببینید

سیگار و قلیان، دروازه ورود به اعتیاد است/ افزایش ۱۸ درصدی کشفیات مواد مخدر در کردستان

رئیس پلیس مبارزه با مواد مخدر استان کردستان از افزایش ۱۸ درصدی کشفیات مواد مخدر …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هفده + 19 =