خانه / اجتماعی / کارشناس ژئومورفولوژی: باید روزی مریوان را بدون زریوار ببینیم/ نجات دریاچه زریوار در گرو آگاه‌سازی مسؤولان و شهروندان است

کارشناس ژئومورفولوژی: باید روزی مریوان را بدون زریوار ببینیم/ نجات دریاچه زریوار در گرو آگاه‌سازی مسؤولان و شهروندان است

کاهش سطح و میزان ذخیره آبی این دریاچه می تواند زنگ خطری باشد تا مسؤولان و مدیران استان در راستای حفاظت از تالاب مریوان اقدامات اساسی انجام دهند و چشم‌اندازها و راهکارهای ویژه‌ای تعریف کنند

خشک شدن تعدادی از تالاب ها و دریاچه ها در ایران آژیر قرمز را برای دریاچه زریوار نیز به صدا در آورده است. کاهش سطح و میزان ذخیره آبی این دریاچه می تواند زنگ خطری باشد تا مسؤولان و مدیران استان در راستای حفاظت از تالاب مریوان اقدامات اساسی انجام دهند و چشم‌اندازها و راهکارهای ویژه‌ای تعریف کنند.
با توجه به مشکلات دریاچه و پناهگاه حیات وحش زریوار سوال این است که چه عواملی در حال حاضر این دریاچه را تهدید می کنند و  در چه صورت و با در پیش گرفتن چه راهکارهایی این دریاچه به سرنوشت دریاچه ارومیه دچار نخواهد شد؟ و یا در چه صورت دریاچه زریوار همانند دیگر منابع آبی استان کردستان مانند تالاب چواردولی و هوراب علی وردی قروه از دائمی به فصلی تغییر اکولوژی نمی دهد؟
برای پاسخ به این سوالات گفتگویی با حسام ملکی دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی ترتیب داده ایم که به شرح زیر است:
– شاهد روند خشک شدن دریاچه ها و تالاب ها در ایران هستیم آیا عوامل و خطای انسانی در این امر دخیل هستند؟
بلی جواب مثبت است .عوامل و خطاهای انسانی در تخریب و نابودی اکوسیستم های طبیعی (دریاچه ها)دخیل هستندو نابودی آنها را تسریع می بخشند . متاسفانه بهره برداری سودجویانه باعث شده روند آسیب رساندن به  محیط زیست شتاب فزاینده‌ای بگیرد. مانند  نابودی پارک‌های ملی، جنگل‌ها و گونه‌های گیاهی و جانوری گرفته تا تالاب‌ها و دریاچه‌ها،که دریاچه‌ی ارومیه در این میان، به دلایلی مانند بستن سدها بر روی سرشاخه های آن وشاخص است. و سایر دریاچه و تالاب های دیگر هم از این امر مستثنی نیستند .
– دریاچه زریوار چه ویژگی های دارد آیا این دریاچه بزرگترین دریاچه شیرین جهان است؟
دریاچه زریوار در ۳کیلومتری شهر مریوان در ارتفاع ۱۲۸۵ متری از سطح دریا و از زیباترین میراث های طبیعی استان کردستان به شمار می آید.منبع تغذیه آب این دریاچه چشمه های خودجوش کف دریاچه تامین می شود .تاریخچه پیدایش آن،به دوران سوم زمین شناسی بر می گردد و محدوده این دریاچه ناحیه فرو افتاده ایی(گرابن)است که در شمال شرقی مرز گسل اصلی و جوان زاگرس و پهنه گسلی آن قرار دارد .و می توان گفت که این دریاچه منشاءتکتونیکی (زمین ساختی )دارد .حجم آب دریاچه ۲۲/۵ میلیون متر مکعب ،طول دریاچه ۵/۶کیلومتر و عرض آن کمتر از ۳کیلومتر و حداکثر عمق آن حدود ۱۲متر و مساحت آن ۱۵ کیلومتر مربع است .از بزرگترین دریاچه های آب شیرین ایران است .
– تاثیر دریاچه زریوار بر منطقه چیست به عبارتی دیگر اگر زریوار خشک شود شاهد چه فاجعه ای خواهیم بود؟
دریاچه زریوار باتوجه پتانسیل های فوق العاده ایی که دارد متاسفانه مورد بی مهری  هم از طرف مردم محلی و هم از طرف مسولین قرار گرفته است .تاثیر این در یاچه بر منطقه این گونه می توان بر شمرد :تامیین آب آبیاری زمین های کشاورزی منطقه،تامین بخشی از منابع گوشت سفید استان از طریق صید ماهی دریاچه ،تامین علوفه دام و توسعه دامپروری حاشیه دریاچه ،حوضه این دریاچه گذشته از سرسبزی و زیبایی  طبیعی نقش عمده ایی در زمینه زیست ،تولید مثل ،تکثیر و حفظ بقای نسل بسیاری از حیوانات وحشی مانند خرگوش ،روباه شغال ،گراز و پرندگان بومی و مهاجر دارد .از نظر گردشگری و توریسم ،چشم انداز زیبا و نسیم دل انگیز بهاری ،و یخ بستن سطح آن در زمستان و دهها و یژگی دیگر،آن را در نوع خود بی نظیر کرده است .اگر این دریاچه به سمت نابودی برود کلیه مواردی که عرض کردم با صدها توانمندی دیگر از منطقه برچیده می شود و این یک فاجعه خواهد بود .
– شما ادعا کرده اید که باید روزی مریوان بدون زریوار را ببینیم چرا؟
باید عرض کنم که به طور کلی  دریاچه ها مانند انسان متولد می شوند و بعد ازسپری  شدن عمر آنها روزی مرگ آنها فرا می رسد . در اکوسیستم دریاچه طبیعی ،هر دریاچه چهار مرحله تحول را سپری می کند :۱- الیگوتروف ۲- مزوترف ۳- یوترف ۴- دیستروف در تعریف ساده این مراحل می توان گفت پیدایش اولیه دریاچه در مرحله ۱ شروع می شود و آب دریاچه کامل شفاف و روشن است و هیچ گونه جانداری در آن زندگی نمی کند و در مرحله دوم با افزایش املاح موجود در آب رنگ آب تغییر می کند و زمینه رشد آبزیان فراهم می شود و گیاهان در حاشیه دریاچه کم کم رشد می کنندو دریاچه وارد مرحله جدیدی می شود (سوم )گیاهان بیشتری رشد می کنند و آب پر از مواد مغذی می شود وشرایط زیستی برای موجودات آبزی بیشتری فراهم می شودو دریاچه به صورت تالاب در می آید و بارسوباتی که به دریاچه وارد شده از عمق دریاچه کاسته شده و کرانه های دریاچه به سمت مرکز پیشروی می کند و در این مرحله مرگ دریاچه فرا می رسد.پیش بینی می شود که تالاب زریوار از مرحله گذر سوم به چهارم است .با توجه موقعیت ویژه و حساسی که این دریاچه دارد اگر این روند با ادامه داشته باشد چشمه های خود جوش کف دریاچه را این رسوبات پوشانده و پیشروی زبانه های رسوبی  سریع تر صورت می گیرد .
–   چه عواملی در حال حاضر دریاچه زریوار را تهدید می کند؟
عوامل تهدید کننده را می توان چنین دسته بندی کرد :
عوامل انسانی و طبیعی
–  ورود فاضلاب انسانی و مواد زائد جامد روستاهای حاشیه دریاچه که موجب افزایش شدید ازت در آب  دریاچه شده و شرایط مناسبی را برای رشد و توسعه نیزارها و گیاهان آبزی مزاحم فراهم کرده است.
–  ورود رسوبات وشن‌های جاری و فضولات حیوانی و انسانی به دریاچه از طریق بند انحرافی ( قزلچه) برای آن چاره‌ای اندیشیده شود.
ـ تخریب جنگلهای اطراف دریاچه توسط روستائیان که می تواند پیامدهای زیر را به دنبال داشته باشد
– تغییر کاربری جنگلها و مراتع به زمین زراعتی ازسوی برخی افراد سودجو در روستاهای حاشیه دریاچه
ـ استفاده ا زچوب درختان جنگلی به منظور استفاده ازسوخت زمستانی و صنعتی
ــآتش سوزیهای متعدد
–  خاکبرداری از برخی نقاط جنگل به نام استفاده از معدن یا استفاده‌های دیگر
‌ـ نبود شناخت کافی و درک درست و روشن ازمسائل زیست محیطی در میان اقشار مختلف جامعه
– شکار غیر قانونی پرندگان (اردک، چنگر، قوو…) و پستاندران (خرگوش، خوک وحشی و…) توسط شکارچیان که از  ساکنان شهر مریوان و روستاهای مجاور دریاچه اند، باعث شده است این زیستگاه تبدیل به مکانی نامناسب برای پرندگان بومی و مهاجر شود که بعد از کیلومترها پرواز، خسته و کوفته قصد سکنی گزیدن در این  محل را برای مدت کوتاهی دارند. به راستی این شیوه پذیرایی و مهمان نوازی دور از انصاف و جوانمردی است و در بین این اقشار، افراد به ظاهر تحصیلکرده، باسواد و فرهنگی نیز به چشم می‌خورند که جای بسی تاسف است.
– به جز موارد فوق عوامل متعدد دیگری از جمله منفعت طلبی‌های شخصی، افزایش روزافزون جمعیت، گسترش   شهرنشینی، پیشرفت و توسعه سریع و یک بعدی،
– مقصر وضعیت فعلی دریاچه زریوار کیست؟ مردم ، مسئولین و یا شرایط جوی؟
برای جواب این سوال باید عرض کنم که هرسه مورد تاثیر دارند اما ممکن است تاثیر یکی از این موارد مقداری پر رنگ تر باشد .شرایط جوی با بارشهای رگباری و سنگین باعث افزایش رسوب به دریاچه شده و یا خشکسالی ها و کمبود بارش در فصول متفاوت سال موجب کاهش آب ورودی می شود و یا یخبندان و دماهای پایین موجب برهم زدن اکوسیستم می شود .و اما تقصیر مسولین ضعف در فرهنگ سازی و آموزش مردم محلی و برنامه ریزی و مدیریت های غیر علمی و با دقت کمتر ،عدم ایجاد سدهای رسوبگیر در کوهستانهای اطراف دریاچه .مردم هم که ارتباط روزانه و مستقیم با این مساله دارند با کما ل تاسف بیشترین آثار مخرب زیست محیطی را خلق می کنند مانند تغییر کاربری زمین های اطراف دریاچه به سایر کاربریها ،ورود فاضلابها و مواد زائدبه دریاچه ،صید بی رویه ماهی ها و پرندگان دریاچه ،آتش زدن گیاهان حاشیه دریاچه که همزمان هزاران موجود را که در داخل این گیاهان لانه گزیده اند می سوزند .
– راهکارهای شما براى بر طرف کردن مشکلات دریاچه  چیست؟
۱٫   تسریع درساخت سد گاران و انتقال آب آن به شمال و جنوب دریاچه برای امر کشاورزی و مصرف آب شرب شهرمریوان
۲٫   فرهنگ سازی در میان مردم منطقه جهت پالایش محیط زیست
۳٫   ایجاد سدهای رسوبگیر (گابیونی وملاتی) در مناطق دارای شیب اطراف دریاچه                            
۴٫  تلاش در جهت ثبت زریوار به عنوان تالاب در مجامع بین المللی مربوطه برای استفاده از قوانین جاری در این تالاب
۵٫  ضرورت توجه به عوامل انسانی و نقش NGOدر این رابطه
۶٫  گسترش صنایع دستی درروستاهای اطراف دریاچه به منظور استفاده از نیزارها در تهیه موادا ولیه صنایع دستی به جای سوزاندن آنها
۷ . ایجاد هیاتهای متخصص علمی برای مطالعه در موردجنبه های مختلف دریاچه
۸٫    لایروبی دریاچه زریوار و اختصاص بودجه لازم برای آن.
۹- همکاری و تعامل مسولین بامردم و مردم با مسولین
۱۰ آموزش و فرهنگ سازی مردم
۱۱-تخصیص اعتبارات و تسیلات لازم برای تبدیل منطقه به یک قطب گردشگری
کردپرس- با توجه به اینکه خود شما اهل مریوان و از ساحل نشینان این دریاچه هستید چه انتظاری از مسئولین امر دارید؟
انتظار من این است که مسولین محترم و نهادهایی که خود را متولی دریاچه می دانند با یک دیگر تعامل بیشتری داشته باشند تا این موهبت خدادادی برای آیندگان هم حفظ شود و از بهره برداریهای بدون ضابطه که  از عوامل موثر در  تخریب محیط زیست اطراف دریاچه بوده جلوگیری به عمل آورند .
 
تهیه و تنظیم مصاحبه از حسین معروف پور/ خبرگزاری کرد پرس

شناسه خبر : 9505

این خبر رو هم ببینید

نویسنده سقزی ۱۰۰۰ جلد کتاب به کتابخانه‌های عمومی کردستان اهدا کرد

شیلان خاکی نویسنده و پژوهشگر سقزی 1000 جلد کتاب به کتابخانه‌های عمومی استان کردستان اهدا کرد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سه × دو =