اخبار فرهنگی

امنیت و سلامت اجتماعی، برند شهر اسلامی با رویکرد معماری مسکونی پایدار

 

دکتر سیروان بهرامی / سنندج

مدرس دانشگاه


مقاله حاضر در صدد پاسخگویی به سوالات زیر است:

1-    عوامل مرتبط با معماری که تهدید کننده و تأمین کننده امنیت و سلامت اجتماع هستند، کدامند؟

2-    طراحی معماری پایدار به چه صورت در اجتماع و سلامتی ایجاد می کند؟

چکیده

به محل سکونت هر فرد یا خانواده ای مسکن گفته می شود. مسکن یک نیاز اجتماعی و اولویتی است مقدم بر تمام کارهای دیگر که از جانب اجتماع به معماری تحمیل می شود. امنیت جزو لاینفک احساس آدمی می باشد که عدم تأمین آن ترس، اضطراب، تشویش و اعتماد به نفس را به دنبال دارد. امنیت در مسکن به تبع امنیت فردی امنیت اجتماعی را نیز به دنبال دارد و مهمترین مسئولیت معماری پایدار در شهرسازی اسلامی شناخت نیازهای آدمی مرتبط با عوامل نشویش زا و رفع آن می باشد. در تدوین این مقاله عوامل مخل امنیت که بر کیفیت مسکن تأثیر سو می گذارد و معیارهای احساس امنیت در اجتماعی با رویکردی بر امنیت مسکن به صورت مطالعه کتابخانه ای بررسی می شود و نتایج و بررسی های صورت گرفته نشان میدهد که کعماری پایدار با هدغ تأمین امنیت اجتماعی در گرو تأمین امنیت مسکن و جایگزینی مناسب با الگوهای منحط رایج کنونی می باشد و به تبع آن اجتماع مطلوب زمینه ساز تضمین سلامت جامعه و نمود شهر اسلامی می باشد.

واژه های کلیدی

اجتماع – امنیت – شهر اسلامی – مسکن – معماری پایدار

 

1- مقدمه

معماری پایدار موضوعی است با تأکید بر اصل احترام یه انسان و نیازهای وی، لذا شناخت عوامل موثر در تأمین نیازهای انسان از قبیل نیاز به امنیت و نیاز به آرامش روحی و روانی برای رفع موانع و مشکلات در فضاهی مسکونی از دیدگاه معماری پیادار بسیار حائز اهمیت می باشد. مقاله حاضر در صدد پاسخگویی به سوالات زیر است:

1-    عوامل مرتبط با معماری که تهدید کننده و تأمین کننده امنیت و سلامت اجتماع هستند، کدامند؟

2-    طراحی معماری پایدار به چه صورت در اجتماع و سلامتی ایجاد می کند؟

اهداف اصلی تحقیق عبارتند از:

1-    شناخت عوامل تأثیر گذار در امنیت اجتماع با رویکرد معماری مسکونی

2-    تحلیل آیات و روایات موکده در اسلام بر فضاسازی معماری جهت سلامت و امنیت اجتماع

2- خانه

خانه نخستین مکانی است که احساس تعلق فضایی را درآن تجربه می کنیم و بنیادی ترین نهاد اجتماعی که همانا خانواده باشد در آن شکل می گیرد. خانه معمولا خصوصی ترین ملک یک فرد یا یک گروه در اجتماع است که از امنیت و حریمی مشخص برخوردار است. مسکن یک نیاز اجتماعی و اولویتی است مقدم بر تمام کارهای دیگر که از جانب اجتماع به معماری تحمیل می شود. احساس امنیت و سلامت جزو لاینفک احساس آدمی می باشد که عدم تأمین آن در این تجربه فضایی بیماری اجتماعی را به دنبال دارد.

3- معماری پایدار

3-1-تعریف معماری با رویکرد پایداری

پایداری بر نقش متقابل محیط و منابع طبیعی متمرکز می شود. بر اساس تعریف، پایداری فرآیندی است که بر مبنای موازنه ی اکولوژیکی و عدم انتقال مشکلات صورت می گیرد.

معماری پایدار، معماری سازگار با محیط در فرآیند خلق فضا است که یکی از اصول آن احترام به فرد و در نظر گرفتن نیازهای فرد و در مقیاس بزرگتر نیازهای اجتماع می باشد.

4- نیازهای انسان در فضای معماری مسکونی

نیاز به مسکن دارای دو بعد کمی و کیفی است. در بعد کمی، نیاز به مسکن شناخت پدیده ها و اموری را شامل می شود کخ مسئله فقدان سرپناه و میزان دسترسی به آن را مطرح می کند. در بررسی بعد کمی مسکن، در واقع درجه پاسخگویی به نیاز مسکن بدون در نظر گرفتن کیفیت آن مورد نظر است. در بعد کیفی؛ مسائل و پدیده هایی مطرح می شود که به بی مسکنی، بد مسکنی و تنگ مسکنی معرفو هستند و آنچه مطرح است، نوع و شکل نیاز است. در بررسی بعد کیفی مسکن شاخصهایی مطرح می شوند که این شاحصها عبارتتد از: 1- امنیت مسکن، 2- تصرف مسکن، 3- سلامت مصالح، 4- تسهیلات رفاهی، 5- قلمروها و تفکیک فضایی، 6- طبیعت و مسکن، 7- تداخل کاربریها، 8- مشارکت

4-1- امنیت مسکن

نیاز به سرپناهی امن از جمله ضروری ترین نیازهای انسانی است. در واقع امنیت حفاظت از مسکن در مقابل عواملی است که موجب ضرر رساندن به مسکن می شود.

4-1-1- تصرف مسکن

مقوله ای که در امنیت می بایست مورد توجه قرار گیرد، امنیت نحوه تصرف مسکن است. امنیت نحوه تصرف سبب می شود که خانوار ساکن در واحد مسکونی، از نظر دورنمای سکونت خود احساس ایمنی کند و این امر آسایش روانی بیشتری برای آنها ایجاد می کند و نیز مجال سو از افرادی که قصد دزدی دارند را سلب خواهد نمود.

4-2- سلامت مصالح

برای یک ساختمان ساز حرفه ای توجه به این نکته ضرورت دارد که ایمنی و سلامت مصالح و فرآیندهای شکل دهنده ساختمان به همان میزان که برای کارگران و یا استفاده کنندگان آن مهم است برای کل جامعه بشری نیز از اهمیت بسزایی برخوردار می باشد.

4-3- تسهیلات رفاهی

تأمین تسهیلات رفاهی مکمل مسکن در کنار تأمین سرپناه امن و سالم از جمله نیازهای اساسی سکونتی به شمار میروند که نقش مهمی در تأمین سلامت و رفاه جسمی دارند. در نظر گرفتن تسهیلات و خدمات مناسب، موجب افزایش سطح ارتقای بهداشت مسکن و در نتیجه سلامتی ساکنان آن می شود. از جمله عوامل موثر در این مقوله را میتوان درصد برخورداری واحدهای مسکونی از یک، دو و سه اتاق خواب، میزان برخورداری از خدمات اساسی همچون شبکه برق سراسری، گاز لوله کشی، تسهیلات آشپزخانهف تلفن، کولر، نور و روشنایی، سیستم فاضلاب و ... دانست.

4-3-1- قلمروها و تفکیک فضایی

خانه هایی که هال بزرگی برای نشیمن دارند به گونه ای که در آن فضای کافی برای استفاده مشترک ساکنان وجود دارد. در آنها پیوند عاطفی قوی تری به وجود می آید. زیرا این گونه فضاها زمینه بیشتر کنار هم بودن و رابطه داشتن با یکدیگر را فراهم می کند اما آن دسته از خانه هایی که صرفاً اتاقهایی کاملا مستقل دارند، اعضا را به سمت زندگی فردگرایانه می کشانند. این نوع محیط، افراد را از هم جدا ساخته، از درک متقابل آنها نسبت به یکدیگر می کاهد و به جدایی افراد خانواده از یکدیگر و در نتیجه، به افزایش فاصله عاطفی بین آنها می انجامد.

البته در شیوه ساختمان سازی باید تعادل رعایت شود یعنی نه اتاقهای ساختمان به گونه ای باشد که افراد را از هم چدا سازد و نه اینکه به راحتی بر هم اشراف داشته باشند و در نتیجه هیچ گونه حریم خصوصی برای ساکنان، باقی نگذارد چرا که هر عضو خانواده در عین نیاز به درک متقابل و پیوند عاطفی با دیگر اعضا نیازمند یک حریم خصوصی نیز هست.

4-3-1-1- تعریف و تمایز قلمروها

اجزای درونی مسکن و همینطور ارتباط آن با فضاهای خارج از خود، الزاما باید هم واجد قلمروهای مشخص و تعریف شذه ای باشد و هم اینکه حریم و فضاهای ارتباط دهنده این قلمروها باید معلوم باشند. برای نمونه تعریف قلمروهایی چون قلمرو زندگی والدین، قلمرو فعالیت فرزندان، قلمروهای عمومی قلمرو پذیرایی از میهمانان، قلمروهای زندگی پسران و دختران خانواده و قلمروهایی از این قبیل ضرورت مسکن مطلوب است که در صورت اختلاط آنها از میزان مطلوبیت مسکن کاسته خواهد شد.

4-4- طبیعت و مسکن

دسترسی فیزیکی یا بصری به فضاهای باز و طبیعت از معیارهای کیفیت ساختمان و مسکن محسوب می شود. اگر طرح معماری امکان دسترسی  به چشم انداز طبیعی و سبز را در معرض دید قرار دهد پیوند عناصر طبیعی مانند آب و پوشش گیاهی با ساختمان و محیط اثرات مثبت روانی بر ساکنان دارد. وجود درختان در فضاهای مجاور مجتمع های مسکونی به افزایش مناسبات دوستانه و همسایگی  کمک می کند. ساختمانهای بلند، ساکنان خود را از محیط جدا می کنند و در برجهای مسکونی، فقدان فضای سبز و حس عدم ارتباط با محیط بیرونی جزو کمبودهای  عمده محسوب می شود.

4-5- تداخل کاربریها

تداخل کاربریهای مختلف با واحدهای مسکونی موجب تقویت زندگی مراکز شهری می شود. این امر به افراد اجازه ی مسافرت با پای پیاده را میدهد و به خلق سرزندگی اجتماع کمک می کند. تداخل کاربریها فرصت زندگی و کار در نزدیکی خانه را برای افراد فراهم می کند.

4-6- مشارکت

گسترش خانه های اجاره ای، حجیم و با مقیاس بالا موجب جدایی مردم از مشارکت در تولید، نگهداری و مدیریت ساختمان و جامعه می شود. بنابراین مشارکت دادن افراد در ساخت و یا نگهداری محل زندگی ضامن پایداری محیط می باشد و خانه ای که با مشارکت فرد ساخته شود چیزی بیش از یک سرپناه است.

 

 

 

5- پراکندگی و گسستگی بافت

مردم ترجیح میدهند در شهرهای باز و گسترده زندگی کنند در جوامع پیشرفته وجود تکنولوژی ارتباطاتی و بهره مندی از وسایل پیشرفته چون اینترنت، موبایل و ماهواره می تواند باعث فردگرایی شده و امنیت و ماندگاری محیط و اجتماع را به حداقل برسانند.

6- ارزیابی انبوه سازی و کوچک سازی

برای ساختمانهای همسان و کوچکی که تحت عنوان طرحهای انبوه سازی و با عنوان تأمین مسکن ارزان برای اقشار کم رآمد ساخته می شوند تبعاتی را می توان برشمرد که مستقیماً بر اسنان و کالبد شهر اثر می گذارد که در گروه آثار انسانی و اجتماعی و کالبدی طبقه بندی می شوند.

7- اصول طراحی و برنامه ریزی محیط زندگی بر اساس معماری

سیاستها و روشهای منبعث آن جهان بینی توحیدی که هدایت انسان به سمت آرمانها را تسهیل می نماید عبارتند از:

7-1- عدل

عدالت معنای وسیعی را در بر گرفته است که اهم این معاییر در زمینه مسکن شامل تعادل در فای باز و ساختمان می باشد.

7-2- احترام به حقوق دیگران

مرعی داشتن حقوق سایر آحاد جامعه از جمله همسایگان تأثیری  به سزا در شکل گیری مسکن مطلوب خواهد داشت. این بدان معنا است که مسکن مطلوب در عین حالی که امکان ارتباط مناسب بین افراد و خانواده را فراهم می آورد از بوز مزاحمتهای بصری و صوتی پیشگیری می کند.

7-3- حیا

مستور و پوشیده بودن فضاها و اجتناب از نماهای شیشه ای خودنمایی و بسیاری از دریافتهای صوتی و بصری را به حداقل می رساند.

7-4- احترام از کبر

سادگی فرمها و اشکال و استفاده از مصالح بومی در بناهای همجوار در احتراز از خودستایی موثر می باشد.

8- جمع بندی و نتیجه گیری

با استناد به بررسیهای انجام شده در مقاله حاضر، برند شهر اسلامی مبتنی بر اصل احترام به انسان و تأمین نیازهای روحی و روانی و جسمی می باشد و با توجه به مقتضیات زمانی جامعه کنونی احکام زیر در جهت دستیابی به امنیت و سلامت اجتماعی شهر سالامی می تواند راه گشا  و مفید باشد:

1-    برنامه ریزی و مدیریت و طراحی صحیح، مطابق با ابعاد اجتماعی و زیست محیطی

2-    بکارگیری مصالح ساختمانی امن و محکم و غیر رسمی و طبیعی و اجتناب از فراآورده های سمی

3-    طراحی و تقسیم بندی فضاهای داخلی با در نظر گرفتن حرائم و لحاظ داشتن فضاهای گفتمان خانواده

4-    تآمین نیاز ارتباط با طبیعت در محیط زندگی

5-    اجتناب از طراحی واحدهای مسکونی به صورت گسسته و منفصل در حومه شهرها

6-    توجه به کالبد ظاهری بنا به لحاظ آرامش بصری اجتماع و اجتناب از خودنمایی

7-    ایجاد زمینه برای مشارکت مردم در ساخت.

 

 

 

 


تعداد بازدید : 237

نظرات
-----------------

نام : (اختیاری)
ایمیل : (اختیاری)
متن نظر :