اخبار دینی

عظمت آسمان و زمین


سه دلیل‌ از ادله‌ آسمانی‌ و شش‌ دلیل‌ از ادله‌ زمینی‌ بر قدرت‌ و عظمت‌ و یگانگی‌ خداوند
سه دلیل‌ از ادله‌ آسمانی‌ و شش‌ دلیل‌ از ادله‌ زمینی‌ بر قدرت‌ و عظمت‌ و یگانگی‌ خداوند
نویسنده : عبد الرؤوف مخلص
سه دلیل‌ از ادله‌ آسمانی‌ و شش‌ دلیل‌ از ادله‌ زمینی‌ بر قدرت‌ و عظمت‌ و یگانگی‌ خداوند در سه آیه از آیات سوره رعد
‏المر تِلْکَ آیَاتُ الْکِتَابِ وَالَّذِی أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ الْحَقُّ وَلَکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لَا یُؤْمِنُونَ‏ / رعد ۱
خوانده‌ می‌شود: «الف‌، لام‌، میم‌، راء» و سخن‌ درباره‌ حروف‌ مقطعه‌ اوایل ‌سوره‌ها در آغاز سوره‌ «بقره» گذشت‌ «این‌» یعنی‌: آیات‌ این‌ سوره‌ «آیات‌ کتاب ‌است‌ و آنچه‌ از جانب‌ پروردگارت‌ به‌ سوی‌ تو نازل‌ شده‌، حق‌ است‌» مراد کل‌ قرآن ‌است‌، یعنی‌ قرآن‌ موصوف‌ به‌ این‌ وصف‌ است‌ که‌ حق‌ است‌ «ولی‌ بیشتر مردم‌» باوجود وضوح‌ و روشنی‌ این‌ آیات‌ «ایمان‌ نمی‌آورند» به‌ این‌ حقی‌ که‌ خداوندY آن‌ را بر تو نازل‌ کرده‌، از آن‌ رو که‌ در ستیز و عناد و نفاق‌ به‌سر می‌برند و در قرآن‌ به‌ درستی‌ تأمل‌ و اندیشه‌ نمی‌کنند.
‏اللَّهُ الَّذِی رَفَعَ السَّمَاوَاتِ بِغَیْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ کُلٌّ یَجْرِی لِأَجَلٍ مُسَمًّى یُدَبِّرُ الْأَمْرَ یُفَصِّلُ الْآیَاتِ لَعَلَّکُمْ بِلِقَاءِ رَبِّکُمْ تُوقِنُونَ‏ / رعد ۲
«خداوند ذاتی‌ است‌ که‌ آسمانها را بدون‌ ستونهایی‌ که‌ آنها را ببینید، برافراشت‌» عمد: ستونهاست‌. یعنی‌: آسمانها بدون‌ اتکا به‌ ستون‌ بر پایند. به‌ قولی‌؛ معنی‌ این‌ است‌ که‌: آسمانها دارای‌ ستونهایی‌ ـ مانند نیروی‌ جاذبه‌ ـ هستند ولی‌ شما آنها را نمی‌بینید «سپس‌ بر عرش‌ استوا یافت‌» و او خود به‌ کیفیت‌ این‌ استوا داناتر است‌ و ما به‌ آن‌ ـ بدون‌ بیان‌ کیفیت‌، بدون‌ تشبیه‌، تأویل‌ وتعطیل‌ ـ ایمان‌ داریم‌. و چنان‌که‌ امام‌ مالک‌: گفته‌ است‌: «استوا مجهول‌ نیست‌، اما درک‌ کیفیت‌ آن‌ در حیطه‌ عقل‌ نمی‌باشد و ایمان‌ به‌ آن‌ واجب‌ و سؤال‌کردن‌ از آن‌ بدعت‌ است». «و خورشید و ماه‌ را رام‌ گردانید» برای‌ تأمین‌ منافع‌ خلق‌ ومصالح‌ بندگان‌ که‌ باید به‌ وسیله‌ آنها برآورده‌ شود «هر کدام‌ برای‌ مدتی‌ معین‌ سیرمی‌کنند» یعنی‌: هر یک‌ از خورشید و ماه‌ در مدار فلکی‌ خود تا میعادی‌ معین‌ که‌ وقت‌ فنای‌ دنیا و برپایی‌ قیامت‌ است‌، سیر می‌کنند. به‌ قولی‌: مراد از (أجل‌ مسمی‌) منازل‌ خورشید و ماه‌ است‌ که‌ خورشید این‌ منازل‌ را در مدت‌ یک‌ سال‌ و ماه‌ آن‌را در مدت‌ یک‌ ماه‌ طی‌ می‌کند «خداوند کار آفرینش‌ را تدبیر می‌کند» یعنی‌: او آفرینش‌ را آن‌ گونه‌ که‌ بخواهد اداره‌ می‌کند «و آیات‌ خود را به‌ روشنی‌ بیان ‌می‌کند» یعنی‌: نشانه‌هایی‌ را که‌ دال‌ بر کمال‌ قدرت‌ و ربوبیت‌ وی‌اند، به‌ روشنی ‌بیان‌ می‌کند که‌ آنچه‌ گذشت‌؛ از بر افراشتن‌ آسمانها بدون‌ ستون‌ یا بدون‌ ستون‌ قابل‌ رؤیت‌، رام‌ کردن‌ خورشید و ماه‌ و به‌ سیر واداشتن‌ آنها تا میعادی‌ معین‌، ازجمله‌ این‌ نشانه‌هاست‌. یا معنی‌ این‌ است‌: کتاب‌ نازل‌ کرده‌ خود را بیان‌ می‌کند «باشد که‌ شما به‌ لقای‌ پروردگارتان‌ یقین‌ حاصل‌ کنید» و در صدق‌ و راستی‌ این ‌ملاقات‌، هیچ‌ شکی‌ به‌ خود راه‌ ندهید و بدانید؛ ذاتی‌ که‌ بر آفریدن‌ این‌ اشیا و سامان‌ دادن‌ و اداره‌ آنها توانا باشد، بر اعاده‌ خلقت‌ شما و گرد هم‌ آوردنتان‌ در محضر خویش‌ برای‌ حساب‌ و جزا نیز تواناست‌.
‏وَهُوَ الَّذِی مَدَّ الْأَرْضَ وَجَعَلَ فِیهَا رَوَاسِیَ وَأَنْهَارًا وَمِنْ کُلِّ الثَّمَرَاتِ جَعَلَ فِیهَا زَوْجَیْنِ اثْنَیْنِ یُغْشِی اللَّیْلَ النَّهَارَ إِنَّ فِی ذَلِکَ لَآیَاتٍ لِقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ‏ / رعد ۳
«و اوست‌ آن‌که‌ زمین‌ را گسترانید» در طول‌ و عرض‌ تا انسان‌ و حیوان‌ امکان گردش‌ و حرکت‌ بالای‌ آن‌ و بهره‌گیری‌ از منافع‌ آن‌ را بیابند.
باید دانست‌ که‌ گسترده ‌بودن‌ زمین‌ ـ فی‌ نفسه‌ ـ منافی‌ با کرویت‌ آن‌ نیست‌، بدان‌ جهت‌ که‌ ابعاد آن‌ طولانی‌ و گسترده‌ است‌ و به‌دلیل‌ همین‌ طول‌ مسافت‌ و دوری‌ ابعاد آن‌ است‌ که‌ زمین‌ ـ با آن‌ که‌ کروی‌ است‌ ـ برای‌ ساکنان‌ خود گسترده ‌ظاهر می‌شود[۱]. «و» اوست‌ آن‌که‌ «درآن‌، کوه‌ها و نهرها نهاد» رواسی‌: کوه‌های ‌شامخ‌ و استوار است‌.
گفتنی‌ است؛ کتابهای‌ جغرافیا و علم‌ زمین‌شناسی‌ از بیان‌ این‌ حقیقت‌ پر هستند که‌ اگر کوه‌ها نبود، قشر زمین‌ به‌ شکل‌ هولناکی‌ در معرض‌ شکافها، لرزه‌ها وزلزله‌ها قرار می‌گرفت‌.
آری‌! حق‌ تعالی‌ زمین‌ را گسترانید «و از هرگونه‌ میوه‌ای‌ در آن‌ زوجی‌ دوگانه‌ قرار داد» یکی‌ نر و یکی‌ ماده‌. این‌ تصریحی‌ اعجازگرانه‌ بر حقیقتی‌ است‌ که‌ جدیدا در مورد وجود دو جنس‌ نر و ماده‌ در میوه‌ها کشف‌ و شناخته‌ شده‌ و خود یکی‌ از آیات‌ علمی‌ معجز قرآن‌ کریم‌ است[۲].
«روز را به‌ شب‌ می‌پوشاند» یعنی‌: روز را به‌ ظلمت‌ شب‌ پوشانیده‌ و شب‌ را همچون‌ لباسی‌ قیرگون‌ بر چهره‌ روز می‌نشاند و آن‌ را تیره‌ و تار می‌گرداند، بعد از آن‌که‌ سپید و روشن‌ و روشنگر بود «قطعا در این‌ امور برای‌ مردمی‌ که‌ تفکر می‌کنند، نشانه‌هایی‌ وجود دارد» دال‌ بر وجود و وحدانیت‌ خدای‌ تبارک‌ و تعالی‌ زیرا آفرینش‌ آنها با این‌ اهداف‌ و منظورهای‌ متعدد و گونه‌گون‌، خود دلیل‌ وجود آفریننده‌ای‌ حکیمی‌ است‌ که‌ کاروبار آنها را بدین‌ نظم‌ و استحکام‌ سامان‌ داده ‌است‌ ولی‌ کسانی‌ که‌ تفکر نمی‌کنند از دیدن‌ این‌ نشانه‌ها کورند.
‏وَفِی الْأَرْضِ قِطَعٌ مُتَجَاوِرَاتٌ وَجَنَّاتٌ مِنْ أَعْنَابٍ وَزَرْعٌ وَنَخِیلٌ صِنْوَانٌ وَغَیْرُ صِنْوَانٍ یُسْقَى بِمَاءٍ وَاحِدٍ وَنُفَضِّلُ بَعْضَهَا عَلَى بَعْضٍ فِی الْأُکُلِ إِنَّ فِی ذَلِکَ لَآیَاتٍ لِقَوْمٍ یَعْقِلُونَ‏ /رعد ۴
«و در زمین‌ قطعه‌هایی‌ است‌» یعنی‌: کرتهایی‌ است‌ «کنار هم‌» یعنی‌: نزدیک‌ و چسبیده‌ به‌ هم‌ که‌ خاک‌ آنها یکی‌ است‌ و آب‌ آنها یکی‌ است‌ ولی‌ این‌ قطعه‌ها و کرتهای‌ متجانس‌ و یکدست‌ با وجود این‌ تجانس‌، انواع‌ مختلف‌ و گونه‌گونی‌ از میوه‌ها را می‌رویانند «و باغهایی‌ از انگور و کشتزارها و درختان‌ خرما، چه‌ از یک‌ ریشه‌ و چه‌ از غیر یک‌ ریشه‌» یعنی‌: در زمین‌ انواع‌ و اصنافی‌ همانند و انواع‌ و اصنافی ‌ناهمانند از درختان‌ انگور و خرما وجود دارد. ابن‌ عباس‌t می‌گوید: «صنوان‌، درخت‌ خرمایی‌ است‌ که‌ دو سر و یک‌ تنه‌ دارد» «که‌ همه‌ با یک‌ آب‌ سیراب ‌می‌گردند، و» با وجود این‌ «برخی‌ از آنها را در میوه‌ بر برخی‌ دیگر برتری ‌می‌دهیم‌» پس‌ طعم‌ برخی‌ از آنها شیرین‌ و طعم‌ برخی‌ دیگر ترش‌ است‌، این‌ یکی ‌در منتهای‌ خوبی‌ و خوش‌مزگی‌ و آن‌ دیگر در مرتبه‌ پایین‌تر از آن‌ قرار دارد، این‌یکی‌ سرخ‌ است‌، آن‌ یکی‌ سپید و آن‌ دیگر زرد… با آن‌که‌ همه‌ از یک‌ زمین ‌روییده‌ و از یک‌ آب‌ سیراب‌ شده‌اند! پس‌ هر کس‌ در این‌ حقایق‌ عمیقا تأمل‌ وتفکر نماید، بی‌تردید به‌ این‌ قطعیت‌ و یقین‌ می‌رسد که‌ اینها جز ثمره‌ صنع ‌پروردگار حکیم‌ و آگاه‌ چیز دیگری‌ نیست‌ زیرا هنگامی‌ که‌ کشتزار یکی‌ بوده‌ و کرتهای‌ زمین‌ به‌ هم‌ متصل‌ و چسبیده‌ باشد و آبی‌ که‌ زمین‌ با آن‌ آبیاری‌ می‌شود نیزیکی‌ باشد، از نظر عقل‌ هیچ‌ عامل‌ و سببی‌ برای‌ اختلاف‌ گونه‌های‌ درخت‌ و میوه‌ ـ جز این‌ قدرت‌ بزرگ‌ و این‌ صنع‌ عجیب‌ صانع‌ بی‌مثل‌ و مثال‌ ـ باقی ‌نمی‌ماند «بی‌گمان‌ در این‌ امر دلایل‌ روشنی‌ است‌ برای‌ مردمی‌ که‌ تعقل‌ می‌کنند» و کار تفکر و اندیشه‌ را که‌ موجب‌ درک‌ این‌ جلوه‌های‌ پر درخشش‌ از قدرت‌ و صنع ‌پروردگار تواناست‌، ترک‌ نکرده‌ و مهمل‌ نمی‌گذارند لذا در عرصه‌های ‌عبرت‌آموز موجودات‌، آنچنان‌ که‌ باید تأمل‌ نموده‌ و از آنها درسهای‌ ایمان‌آفرینی‌ بر می‌گیرند.
ملاحظه‌ می‌کنیم‌ که‌ خدای‌ عزوجل‌ در سه‌ آیه‌ فوق‌، سه‌ دلیل‌ از ادله‌ آسمانی‌ و شش‌ دلیل‌ از ادله‌ زمینی‌ را بر قدرت‌ و عظمت‌ و وجود و یگانگی‌ خویش‌ گردآورده‌ که‌ دلایل‌ آسمانی‌ عبارتند از:
۱ ـ برافراشتن‌ آسمانها بدون‌ ستون‌ قابل‌ رؤیت‌.
۲ ـ تسلط بر عرش‌.
۳ ـ و رام‌ نمودن‌ خورشید و ماه‌.
اما دلایل‌ زمینی‌ عبارتند از:
۱ ـ گسترانیدن‌ زمین‌ نسبت‌ به‌ شخص‌ بیننده‌ ـ در عین‌ کرویت‌ آن‌.
۲ ـ آرام‌ ساختن‌ و تعادل‌ بخشیدن‌ به‌ زمین‌ به‌ وسیله‌ کوه‌های‌ استوار.
۳ ـ به‌ جریان‌ انداختن‌ نهرها و شکافتن‌ چشمه‌ها.
۴ ـ قرار دادن‌ زوجیت‌ در میوه‌ها.
۵ ـ پوشانیدن‌ روز به‌وسیله‌ شب‌.
۶ ـ تفاوت‌ تولیدات‌ زمین‌ در کیفیت‌ و کمیت‌، با وجود اتحاد و یگانگی‌ خاک‌ و آب‌.
سپس‌ خداوند متعال‌ به‌ بیان‌ سه‌ موقف‌ از مواقف‌ و موضع‌گیریهای‌ کفار می‌پردازد:
موضع‌گیری‌ اول‌: انکار روز آخرت‌، موضع‌گیری‌ دوم‌: به‌ شتاب‌ خواستن‌ عذاب ‌و موضع‌گیری‌ سوم‌: درخواست‌ معجزات‌ است‌. خدای‌ متعال‌ این‌ موضع‌گیری‌ هایشان‌ را در حالی‌ مطرح‌ می‌کند که‌ در آیات‌ قبل‌، با تبیین‌ اصل ‌آفرینندگی‌ خود، به‌ رد ضمنی‌ آنها پرداخت‌ زیرا پروردگاری‌ که‌ بر آفرینش‌ همه ‌آن‌ پدیده‌های‌ شگرف‌ توانا باشد، بی‌شک‌ بر اعاده‌ آفرینش‌ انسان‌ نیز توانا بوده‌ و از فرستادن‌ عذاب‌ دنیوی‌ هم‌ ناتوان‌ نیست‌، در عین‌ حال‌، معجزات‌ و نشانه‌هایش ‌بیشتر از آن‌ است‌ که‌ باز از وی‌ نشانه‌های‌ جدید دیگری‌ خواسته‌ شود.

تعداد بازدید : 392

نظرات
-----------------

نام : (اختیاری)
ایمیل : (اختیاری)
متن نظر :