اخبار مشاهیر

یادی از «جهان آرا خاتون پاوه ای»، یکی از مفاخر برجسته کُرد


جهان آرا خانم دختر ملا نشئت پاوه ﺍی شاعره با نام کردی سرای ، کرد است جهان آرا از معدود زنانی است که با توجه به آداب و سنن عشایر کرد منطقه خود به کسب کمال پرداخته و اشعاری لطیف از وی برجاست

به گزارش زریان به نقل از سایت پاوه پرس: جهان آرا خاتون پاوه ای (شاعر) در سال 1275 ه.ق در شهر پاوه دیده به جهان گشود و در سال 1329 هجری قمری در شهر جوانرود دیده از جهان فروبست و در همان شهر دفن گردید.

 

جهان آرا خانم دختر ملا نشئت پاوه ﺍی شاعره با نام کردی سرای ، کرد است جهان آرا از معدود زنانی است که با توجه به آداب و سنن عشایر کرد منطقه خود به کسب کمال پرداخته و اشعاری لطیف از وی برجاست .

 

جهان آرا در ابتدا همسر پسر عمه اش علی اکبر خان شرف الملک اردلان بود و چون شرف الملک به عللی در تاریخ مردوخ مسطور است به تهران احضار و پس از گذشت اتفاقاتی در شهر ربیع الثانی 1298 هـ ق . که رحیم خان علاالدوله به حکومت آذربایجان منصوب می گردد ، مشارالیه بواسطه سابقه آشنایی با شرف الملک او رانیز همراه خود برده به حکومت اردبیل می گمارد شرف الملک در این سفر برای جهان آرا خانم طلاق نامه می فرستد .

 

جهان آرا خانم پس از این جریان با حبیب الله خان ایل بیگی جاف جوانرود ازدواج می کند و به قولی پس از مراجعت شرف الملک از اردبیل و ازدواجش با یکی از شهزاده خانم قاجار ناچار به طلاق جهان آرا خانم گردیده است .

 

سید طاهر هاشمی شاعر و اندیشمند معاصر درباره جهان آرا خاتون می نویسد: جهان آرا دختر یکی از دانشمندان و دانایان پاوه بوده است او در زیبایی جمال و بهره وری از علم زمان بی نظیر بوده است جهان آرا بی تردید یکی از شگفتی های کرد بشمار می آید .

 

صدیق بۆره‌که‌یی نویسنده معروف کرد در کتاب میژووی ویژه‌ی کوردی ( تاریخ ویژه کرد ) جلد اول می نویسد : جهان آرا بی‌ تردید یکی از مفاخر برجسته کرد بشمار می آید .

 

محمدعلی سلطانی در کتاب حدیقه‌ی سولتانی جلد اول می نویسد : شعر جهان آرا اگر از شعر شاعران هم عصر خویش برتر نباشد بی تردید کمتر نخواهد بود .

 

جهان آرا، هم عصر مستوره خانم اردلان ، سوای زیبایی ظاهر ، عالمی صاحب ذوق بوده ‌، در نوع جهان بینی و شناخت زیبایی ها و بررسی و پرداخت مسائل انسانی اخلاقی توانا و دارای قلمی سحر آمیز بوده است .

 

جهان آرا به دلیل آنکه در خانواده ای اصیل و علم پرور تربیت یافته و به ادبیات کردی ، فارسی و عر‌بی تسلط کامل داشته ‌، توانسته است ریشه درد ها را شناخته و زیبایی ها را درک نماید و به شیوه ای استادانه بتواند سرقافله و راهبر عالمان عصر خویش در درون شناسی انسانی باشد و علاوه بر پرداخت هنرمندانه طبیعت زیبای اورامان به مسائل انسانی-اجتماعی بپردازد و سرشت انسانی را همواره در اختیار خواننده آثارش قرار داده و راه سعادت و خوشبختی را از شقاوت و بدبختی جدامی نماید.

 

ویژگی دیگر جهان آرا به محاکمه کشاندن جامعه مردان و نشان دادن ریشه های ظلم و ستم مردان در برابر تساوی و صبر و استقامت و دلسوزی زن در راه رسیدن به آرمانهای جامعه زنان است .

 

بی وفایی شوهر جهان آرا خاتون ، یعنی پسر عمه اش ( علی اکبرخان شر‌ف الملک) در‌ سال 1289 هجری قمری که حاکم شهر اردبیل ، در زمان حکومت قاجارها ، بوده دل عاشق و صاف و بی گرد جهان آرا را زخمی و مجروح می نماید و دل مجروح وبیمارش را چون پیانویی می نماید که هرچه بی رحمی و ناپاکی و دیومنشی است را به باد تیر انتقاد خویش قرار داده و استادانه در قالب زبان کردی ارائه می نماید .

 

او در قصیده (قیبله‌م ده‌ماخم) عاشقی دلداده ای را ترسیم می نماید که نه همسر یعنی مرد می تواند دردها و زخم ها و آرزوهایش را درک نماید و نه اجتماع قدرت و توان همدردی و چاره اندیشی اش را دارد .

 

دریدن پرده اسطوره تاریکی ، فریاد سوزناک نسلی و گشودن پنجره ای در دیوخانه ی قدرت حاکم و انتقاد از نامردی مردان که به قدرت بزرگ می نمایند و تقدیر و تحسین انسان های ظاهرا ضعیف اما بلحاظ روحی بزرگ و نشان دادن بی عدالتی های انسانی عصر خویش تنها گوشه ای از این دریای بیکران است ، که جهان آرا دختر ملا نشات پاوه ای چند صد سال پیش در شعری  خطاب به همسرش شرف‌الملک به آنها پرداخته است .

 

قیبله‌م ده‌ماخم، قیبله‌م ده‌ماخم

 

نیه‌ن نه‌مه‌نده‌ن به‌رزی ده‌ماخـــم

 

 

 

دوور جـــه‌ تۆ ده‌روون داخ داخـم

 

زینجیر ته‌قدیر کــــه‌رده‌ن یاساخــــم

 

 

 

که‌م که‌م ، که‌م که‌رده‌ن سۆمای چراخـم

 

په‌ژمورده‌ن خونچه‌ی گۆڵاڵه‌ی باخــم

 

 

 

په‌ڕ که‌نده‌ن که‌ڵاف خه‌یاته‌ی ڕیــــزم

 

نمینه‌ن نه‌رگس شه‌هلای هون رێــــزم

 

 

 

زه‌رده‌ن گوڵ وه‌ره‌ق گۆنای گوڵـنارم

 

که‌ساسـه‌ن تۆحفه‌ی مایه‌ی بــــازارم

 

 

 

تاڵه‌ن تام ده‌م تاڵاو وه‌رده‌کــــم

 

کاڵه‌ن ئاه‌ سه‌رد سیای ده‌رده‌کـه‌م

 

 

 

لیڵه‌ن ئاینه‌ی جام جه‌مینـم

 

قه‌ڵاخه‌ن کاڵای باڵای خه‌مینـم

 

 

 

ناڕه‌واجه‌ن لاڵ دورج یه‌مانیــم

 

بی قوربه‌ن گه‌وهه‌ر نوقڵ نیهانــیم

 

 

 

بی سه‌یره‌ن سه‌فای قه‌وس قه‌شه‌نگـم

 

تۆز خیڵ خه‌م، نیشته‌ن نه‌ ڕه‌نگـم

 

 

 

ته‌مام هه‌ر تیر، تانه‌ی به‌دکــاران

 

مــه‌ر حه‌ق بزانۆ چۆنم و یــــاران

 

 

 

ئازیزم یه‌ گشت مه‌ینه‌ت باری تــــۆن

 

ئیش و نیش خه‌م ، و زامداری تـــۆن

 

 

 

جه‌فای به‌دکاران گشت جه‌ بۆنه‌ی تــۆن

 

مه‌جون له‌یلی ڕیسوای لۆنگ تـــۆن

 

 

تاريخ: ۱۳۹۴/۸/۴


تعداد بازدید : 731

نظرات
-----------------

نام : (اختیاری)
ایمیل : (اختیاری)
متن نظر :