خانه / جریانات تکفیری / انواع تکفیر و ضوابط آن

انواع تکفیر و ضوابط آن

پرسش

انواع تکفیر و ضوابط آن را توضیح دهید؟ پاسخ

تکفیر در لغت

تکفیر بر وزن تفعیل، از ماده کفر است و کفر مصدر به معنی پوشش و پوشیدن. وقتی گفته می شود: “کفر الشی ء” یعنی آن را پوشید و پنهان کرد و “کفر اللیل الاشیاء” یعنی شب چیزها را از دیده ها پوشاند.

پس تکفیر، یعنی نسبت انکار حق و حقایق به کسی دادن و او را به پنهان کاری متهم نمودن است.

در مفردات راغب آمده است: “کفر، در لغت به معنای پوشیدن چیزی است و شب را که کافر می گویند به جهت این است که اشخاص را می پوشاند. این لفظ از آن جهت به کشاورز اطلاق می گردد که بذر را در زمین پنهان می کند…. کفرِ نعمت و کفران آن، پنهان کردن آن، با ترک ادای شکر آن است و بزرگ ترین کفر، انکار وحدانیت خدا، یا شریعت، یا نبوت است. کفران در انکار نعمت، بیش تر به کار می رود و کفر در انکار دین و کفور در هر دو مورد به کار می رود…. کافر به طور مطلق و متعارف درباره کسی به کار برده می شود که منکر وحدانیت خدا، یا رسالت، یا شریعت و یا هر سه آنها باشد”.

تکفیر در اصطلاح

تکفیر در فقه، دست کم در چهار مورد به کار می رود که دو مورد آن، بیش تر جنبه فقهی دارد و در مورد دیگر جنبه کلامی نیز دارد.

۱٫ تکفیر در برابر ارسال است؛ یعنی در هنگام نماز، دست را روی دست نهان که اکثر مذاهب اهل سنت آن را در نماز مستحب می دانند و شیعه آن را جایز نمی شمرد.

۲٫ “تکفیر آن است که انسان برای دیگری تواضع و خضوع کند و خم شود و سرش را پایین بیندازد، نزدیک رکوع باشد…. گفته شده تکفیر آن است که دستش، یا دو دستش را بر سینه نهد… پس احترام بگذارد، آن گونه که عبد به آقای خود احترام می گذارد و آن گونه که کشاورزان مجوس به دهقان ها احترام می گذاشتند، دست شان را بر هم می نهادند و خضوع می کردند و اطاعت می نمودند.

۳٫ از این روی، شیعه معتقد است تکفیر یا تکتف در نماز برگرفته از مجوس است و از نظر شرع درست نیست

۴٫ تکفیر یعنی کفاره دادن. به کفاراتی که بابت برخی خطاهای عبادی پرداخت می شود، تکفیر می گویند.

“سُمیت الکفارات، کفارات، لأنّها تکفّر الذنوب ای تَسْتُرها.”

۵٫ کفارات را به آن جهت کفاره گویند که گناهان را می پوشانند

۶٫ تکفیر در برابر احباط است؛ یعنی برخی کارهای خوب باعث می شوند که گناهان شخص، زدوده و مورد بخشش قرار گیرند. پاره گناهان باعث می شوند که کارهای خوب او بی اجرا، تباه و باطل شوند. در تاج العروس آمده است:

“التکفیر ستر الذنب و تغطیته و قوله تعالی “لکفَّرْنا عَنْهُمْ سَی ئاتِهم” ای سترناها حتی تصیر کأن لم تکن.”

تکفیر به معنای پوشیدن گناه و پوشش آن است و سخن خداوند که می فرماید “هر آینه گناهان آنان را می پوشانیم” یعنی آنها را می پوشانیم که گویا نبوده است.

۷٫ تکفیر یعنی دیگری را به کفر نسبت دادن، چنانچه کسی مسلمانی را کافر بداند، گویند او را تکفیر کرده است در تعریف آن گفته اند: التکفیر هو نسبة أحد من أهل القبله الی الفکر”

۸٫ تکفیر نسبت دادن یکی از اهل قبله به کفر.

برابر شرایطی خاص و توسط دادگاه های صالحه افراد مسلمان تکفیر می شوند و از برخی حقوق اسلامی محروم می شوند. در اصل این کار جنبه شرعی دارد و برای پاسداری از اصول اسلامی و کاری در جهت حفظ اصول و ضوابط دینی است. اما همین اصل که اگر درست به کار برده می شد، راهگشا بود و موجب نگهداری کیان دین از گزندهای بدخواهان، در طول تاریخ اسلام، از سوی حکومت گران، کسان و گروه هایی برای بیرون راندن کسان و گروه های مخالف به کاربرده شده است. و امروزه نیز، بی محابا از این اصل، استفاده می شود و در کاربرد آن هیچ معیار و ضابطه ای را رعایت نمی شود و بی رحمانه با حکم تکفیر، بسیاری از اهل قبله، قتل عام می شوند.

انواع تکفیر را بیان کنید؟

تکفیر انواعی دارد که ما آن ها را در گروه های زیر تقسیم می کنیم:

تکفیر دینی

این نوع از تکفیر صورت های متعددی دارد که فقها و علمای شریعت اسلامی و نویسندگان کتاب های توحیدی و عقاید و اصول دین آن را تبیین کرده اند و آن را در کفر در اصول ایمان خلاصه کرده اند و آن کفر به خدا، کفر به ملائکه، کفر به پیامبران و کفر به روز قیامت است.

برخی از علما کفر را چهار نوع تقسیم کرده اند: کفر إنکار (قلبی و زبانی) کفر جحود (زبانی) کفر عناد و کفر نفاق (که با زبان اقرار می کند لکن قلباً کافی است و اعتقاد ندارد) پس تکفیر دینی مرتبط به قضایای دین و ایمان و عقیده و اصول دین است.

تکفیر سیاسی

این تکفیر مرتبط به امور سیاسی مثل تکفیر حاکم یا تکفیر دولت حاکمه است که ممکن است ریشه در اختلافات گروه ها و جریان ها و احزاب سیاسی در ایدئولوژی و اهداف است.

تکفیر فکری

این نوع از تکفیر مرتبط به فرهنگ و تفکر است؛ بدین معنا که علما و اصحاب فرهنگ و هنر و صاحبان کتاب یا نظر و یا نقش هنری، تکفیر می شوند که این نمونه از تکفیر در عصر عباسی بسیار زیاد انتشار پیدا کرده بود؛ به طوری که به مجموعه ای از شعرای از اصل ایرانی را تهمت نفاق و الحاد و کفر زدند که تا حال حاضر نیز ادامه پیدا کرد و فلاسفه و ادبا و علما و فقها و هنرمندان را تکفیر می کنند.

اقسام تکفیر را از دیدگاه علماء اهل سنت را بیان کنید؟

علمای اهل سنت، تکفیر را به اقسام مختلفی تقسیم کرده اند که مشهورترین آن تقسیم تکفیر به مطلق و معین [۱] است. مقصود از تکفیر مطلق، تفسیر کفر بر وصف عامی است که اختصاص به فردی ندارد و دارای دومرتبه است: گاهی معلق بر وصف عامی، همچون قول یا فعل و یا اعتقاد است؛ مثل این که حکم می شود که اگر کسی چنین بگوید یا چنین فعلی را انجام دهد و یا چنین اعتقادی داشته باشد، کافر است. برخلاف آن، تکفیر معین است که حکم کفر را برای شخص معینی صادر می کند[۲] برخی با فرق نگذاشتن بین این دو قسم، باعث افراطگرایی و یا تفریط در مسئله ی تکفیر شده اند،[۳] چراکه آثار و احکام هریک متفاوت است. ابن تیمیه، تکفیر عام و مطلق را مثل وعید عام و مطلق می داند و تکفیر مطلق را مستلزم تکفیر معین نمی داند، مگر این که شروط تکفیر[۴] معین را داشته باشد و مانعی هم در آن نباشد[۵] بدین معنا که اطلاق حکم تکفیر بر فعلی و یا قولی و اعتقادی، دلیل بر کفر شخصی و یا فرد معینی نیست، بلکه برای تکفیر معین، باید شروط آن و موانع آن، چون جهل و اکراه و تأویل بررسی شود و الا نمی توان به آسانی حکم تکفیر داد.[۶] تکفیر معین از مسائل فقهی است که مجتهد درمورد آن بر اساس ادله فقهی از قرآن و سنت اجتهاد می کند و خارج از حیطه مسائل و دلایل عقلی است که هرکسی بتواند در آن نفوذ پیدا کند[۷].

شرایط و ضوابط تکفیر چیست؟

تکفیر افراد، شرایط و ضوابطی دارد که نمی توان بدون آنها کسی را به کفر نسبت داد.

۱٫ تحقیق و تفحّص

قبل از نسبت دادن کفر به کسی باید در کلام و رفتار و اعتقاد او تحقیق و تفحص کرد و در نقل کلمات و عقاید و کردار او جانب عدالت و امانت را مراعات نمود.

شوکانی می نویسد:اعلم انّ الحکم علی رجل مسلم بخروجه عن دین الإسلام و دخوله فی دین الکفر لاینبغی لمسلم یؤمن بالله و الیوم الآخر أن یقدم علیه إلاّ ببرهان اوضح من شمس النهار…[۸]

بدان که حکم کردن بر مرد مسلمانی به خروج از دین اسلام و داخل شدن او در دین کفر، برای مسلمانی که به خدا و روز قیامت ایمان دارد، چنین اقدامی صحیح نیست، مگر با برهانی واضح تر از خورشید روز…

ابن حجر هیتمی می نویسد:ینبغی للمفتی ان یحتاط فی التکفیر ما امکنه لعظیم اثره و غلبة عدم قصده سیما من العوام، ولا زال ائمتنا ـ یعنی الشافعیة ـ علی ذلک قدیماً و حدیثاً.[۹]

بر فتوادهنده سزاوار است که تا حدی که می تواند در تکفیر احتیاط کند، به جهت مهمّی اثر آن، و غلبه عدم قصد او خصوصاً از عوام. و همیشه امامان ما از شافعی ها در قدیم و جدید بر این روش عمل می کردند.

۲٫ تعمد

قبل از حکم کردن بر فردی به کفر باید اسباب کفر را دانسته و نیز دانست که آن اسباب از روی عمد از او صادر شده است.

ابن تیمیه می گوید:… و کذلک بلال لما باع الصاعین بالصاع امره النبی (صلّی الله علیه وآله وسلّم) برّده، ولم یرتّب علی ذلک حکم آکل الربا من التفسیق و اللعن و التغلیظ؛ لعدم علمه بالتحریم.[۱۰]

… و همچنین بود در مورد بلال که چون دو صاع را به یک صاع فروخت پیامبر (صلّی الله علیه وآله وسلّم) او را دستور به رد داد و بر آن حکم خورنده ربا از قبیل نسبت به فسق، و لعن، و شدت مترتب نکرد؛ چرا که او از تحریم ربا آگاهی نداشت.

خداوند متعال می فرماید:«وَ لَیسَ عَلَیکُمْ جُناحٌ فِیما أَخْطَأْتُمْ بِهِ وَلکِنْ ما تَعَمَّدَتْ قُلُوبُکُمْ» (احزاب: ۵)

و گناهی بر شما نیست در خطاهایی که از شما سرمی زند [و بی توجّه آنها را به نام دیگران صدا می زنید]، ولی آنچه را از روی عمد می گویید [مورد حساب قرار خواهد داد].

از پیامبر (صلّی الله علیه وآله وسلّم) نقل شده که فرمود:انّ الله تجاوز لی عن امّتی الخطأ و النسیان.[۱۱]

همانا خداوند برای خاطر من از امتم [حکم] خطا و فراموشی را برداشته است.

ابن تیمیه در شرح آن می گوید:و ذلک یعم الخطأ فی المسائل الخبریة القولیة و المسائل العملیة. و ما زال السلف یتنازعون فی کثیر من هذه المسائل، ولم یشهد أحد منهم علی أحد لا بکفر ولا بفسق ولا بمعصیة.[۱۲]

و این شامل خطا در مسایل خبری قولی و مسایل عملی می شود، و همیشه قدما در بسیاری از این مسایل نزاع می کردند و هیچ یک از آنان بر دیگری گواهی به کفر و فسق و معصیت نمی داد.

۳٫ قصد و اختیار

کسی را می توان به کفر نسبت داد که کاری کفرآمیز را از روی قصد و اختیار انجام داده یا آن را بر زبان جاری ساخته است و به اضطرار نرسیده است.

ابن حجر هیثمی می گوید:الذی صرّح به ائمتنا انّ من تکلّم بمحتمل للکفر لا یحکم علیه حتّی یستفسر.[۱۳]

آنچه که امامان ما بر آن تصریح نموده اند اینکه هرکس به کلامی که در آن احتمال کفر است تکلم کند بر او حکم به کفر نمی شود تا از او درخواست شود که سخنش را توضیح داده و تفسیر کند.

ملاّ علی قاری می گوید:الصواب عند الأکثرین من علماء السلف و الخلف ان لا نکفّر أهل البدع و الأهواء إلاّ ان أتوا بکفر صریح لا استلزامی؛ لان الاصح انّ لازم المذهب لیس بمذهب…[۱۴]

صواب نزد اکثر علما از قدما و متأخرین این است که ما اهل بدعت و هوای نفسانی را تکفیر نمی کنیم مگر در صورتی که کفر صریح انجام داشته باشند نه کفر استلزامی؛ زیرا صحیح تر آن است که لازم مذهب، مذهب به حساب نمی آید…

او همچنین در کتاب «شرح الفقه الأکبر» می نویسد:ذکروا انّ المسألة المتعلقة بالکفر إذا کان لها تسعة و تسعون احتمالا للکفر و احتمال واحد فی نفیه، فالأولی للمفتی و القاضی ان یعمل بالإحتمال النافی؛ لانّ الخطأ فی ابقاء الف کافر أهون من الخطأ فی افناء مسلم واحد.[۱۵]

ذکر کرده اند که مسأله متعلق به کفر، اگر برای آن نود و نه احتمال کفر باشد و یک احتمال در نفی کفر، سزاوار برای مفتی و قاضی آن است که به احتمال نافی عمل کند؛ زیرا خطا در باقی گذاشتن هزار کافر آسان تر است از خطا در نابود کردن یک مسلمان.

۴٫ نفی اکراه

از شروط تکفیر نفی اکراه و بودن آزادی در عمل و گفتن چیزی است.

خداوند متعال می فرماید:«مَنْ کَفَرَ بِاللهِ مِنْ بَعْدِ إِیمانِهِ إِلاَّ مَنْ أُکْرِهَ وَقَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالإِیمانِ وَلکِنْ مَنْ شَرَحَ بِالْکُفْرِ صَدْراً فَعَلَیهِمْ غَضَبٌ مِنَ اللهِ وَلَهُمْ عَذابٌ عَظِیمٌ» (نحل: ۱۰۶)

کسانی که بعد از ایمان کافر شوند ـ به جز آنها که تحت فشار واقع شده اند در حالی که قلبشان آرام و با ایمان است ـ آری، آنها که سینه خود را برای پذیرش کفر گشوده اند، غضب خدا بر آنهاست؛ و عذاب عظیمی در انتظارشان است.

از پیامبر ( صلّی الله علیه وآله وسلّم ) نقل شده که فرمود:انّ الله وضع عن امّتی الخطأ و النسیان و ما استکرهوا علیه.[۱۶]

همانا خداوند از امتم خطا و نسیان و آنچه را که بر آن اکراه شده اند [حکمش] را برداشته است.

۵٫ عدم حکم به لازمه قول

ابن تیمیه می گوید:…فلازم المذهب لیس بمذهب إلاّ أن یستلزمه صاحب المذهب…[۱۷]

… لازمه مذهب جزء عقائد مذهب به حساب نمی آید، مگر آنکه صاحب آن مذهب ملتزم به آن باشد…

و نیز می گوید:فالصواب انّ مذهب الإنسان لیس بمذهب له إذا لم یلتزمه، فانّه إذا کان قد انکره و نفاه کانت اضافته إلیه کذباً علیه…[۱۸]

صحیح آن است که مذهب انسان آن وقتی مذهب اوست که ملتزم به آن باشد، ولی اگر آن را انکار کرده و نفی کند انتساب آن به او دروغ بر اوست…

محمد خلیل هراس در شرح نونیه ابن قیم جوزیه می گوید:والذی یظهر من کلام الأئمة انّهم لایفرقون فی الحکم بین اللوازم البینة الظاهرة واللوازم الخفیة؛ فانّ الإنسان قد یذهل عن اللازم القریب، بل غالب کلامهم عن اللوازم البینة التی ثبت لزومها؛ فإذا ثبت عدم المؤاخذة بها و عدم لزومها فالخفیة من باب أولی.[۱۹]

آنچه از کلام امامان به دست می آید اینکه آنان بین لوازم آشکار و ظاهر و لوازم مخفی ـ در عدم جواز انتساب به افراد ـ فرق نمی گذارند؛ زیرا انسان گاهی از لوازم قریب غافل است، بلکه غالب کلام انسان از لوازم آشکار است که لزومش ثابت می باشد. حال اگر نمی توان کسی را به لوازم آشکار مؤاخذه کرد پس در لوازم خفی به طریق اولی نمی توان انسان را مؤاخذه نمود.

وهابیت و مسلمانان

وهابیان جامعه ای را که در آن کارهایی می شود که با افکار آنها سازگاری ندارد، جامعه جاهلی دانسته و صفات آن را که از آن جمله شرک و کفر باشد بر آن مترتب می کنند، با آنکه افراد در عصر جاهلیت و نیز محیط در آن عصر و زمان، دارای حالات و خصوصیاتی بوده که هرگز آن خصوصیات در جامعه مسلمان کنونی یافت نمی شود. لذا نمی توان آیاتی که در مذمت قوم جاهلی وارد و نازل شده را بر جامعه اسلامی و مسلمانان منطبق نمود.

مطابق روایات بسیاری که از پیامبر ( صلّی الله علیه وآله وسلّم ) رسیده واجب است که حکم به اسلام کسی کنیم که شهادتین را بر زبان جاری می سازد گرچه در واقع و باطن اعتقاد دیگری دارد.

از پیامبر ( صلّی الله علیه وآله وسلّم ) نقل شده که فرمود:امرت ان اقاتل الناس حتّی یشهدوا أن لا إله إلاّ الله، و أنّ محمداً رسول الله ( صلّی الله علیه وآله وسلّم )، فإذا قالوها فقد عصموا دماءهم و أموالهم…[۲۰]

به من دستور داده شده با مردم بجنگم تا به وحدانیت خداوند و رسالت محمد (صلّی الله علیه وآله وسلّم) گواهی دهند، و چون چنین گفتند خون ها و اموالشان محفوظ خواهد شد…

و نیز در حدیثی از پیامبر (صلّی الله علیه وآله وسلّم) نقل شده که فرمود:یخرج من النار من قال: لا إله إلاّ الله.[۲۱]

هر کس که کلمه توحید را بر زبان جاری ساخته از آتش دوزخ خارج می شود.

بر اساس شریعت اسلامی صحیح نیست فرقه ای از فرق اسلامی را بی دلیل و مدارک متقن داخل در کفر نمود، مادامی که اعتراف به شهادتین نموده، و ضرورتی از ضروریات دین را انکار نمی کند.

این مطلب از اموری است که هر کسی کوچک ترین توجّهی به شریعت اسلامی داشته باشد از آن اطلاع دارد، هر چند معاشرت زیادی با مسلمانان نداشته باشد. لکن وهابیان مسلمانان را تکفیر کرده و به جان آنان می افتند. کاری که مورد خشنودی استکبار و استعمار شده و از این راه استیلای خود را بر مسلمانان ادامه می دهند.

جمهور فقیهان و متکلمان بر این باورند که کسی حق ندارد دیگری را که اهل قبله است و به طرف آن نماز می خواند، با اقرار به شهادتین و عدم انکار ضرورتی از ضروریات دین، تکفیر نماید:

  1. قاضی سبکی می گوید:اقدام بر تکفیر مؤمنین جداً دشوار است. و هر کسی که در قلبش ایمان است، تکفیر اهل هوا و بدعت را دشوار می شمارد، در صورتی که اقرار به شهادتین دارد؛ زیرا تکفیر امری دشوار و خطیر است.[۲۲]
  2. قاضی ایجی می گوید: «جمهور متکلمین و فقیهان بر این امر اتفاق دارند که نمی توان احدی از اهل قبله را تکفیر نمود…».
  3. تفتازانی می گوید: «مخالف حق از اهل قبله کافر نیست؛ مادامی که ضرورتی از ضروریات دین را مخالفت نکند؛ مثل حدوث عالم، حشر اجساد».[۲۳]
  4. ابن عابدین می گوید:در کلمات صاحبان مذاهب، تکفیر دیگران بسیار مشاهده می شود، ولی این گونه تعبیرها از کلام فقهای مجتهد نیست. و معلوم است که اعتباری به غیر فقها نیست.[۲۴]

تکفیرگرایان وهابی در فهم حقیقت عوامل و اسبابی که انسان را از دایره اسلام خارج می کند و موجب می شود که متصف به کفر گردد، به اشتباه و بی راهه رفته اند. لذا بی جهت افرادی را متهم به کفر می نمایند. آنان به حدی در این امر افراط دارند که در نتیجه قضاوتشان به جز اندکی از مسلمانان، کسی بر اسلام باقی نمی ماند، که مصداق بارز آنان در این عصر و زمان وهابیان می باشند. آنان گرچه به انگیزه امر به معروف و نهی از منکر چنین نسبتی را به مسلمانان می دهند، ولی باید بدانند که در ادای این فریضه، ملاحظه حکمت و موعظه حسنه ضرورت دارد؛ همان گونه که خداوند متعال می فرماید:

«ادْعُ إِلی سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجادِلْهُمْ بِالَّتِی هِی أَحْسَنُ» (نحل: ۱۲۵)

با حکمت و اندرز نیکو به راه پرودرگارت دعوت نما و با آنها به روشی که نیکوتر است استدلال و مناظره کن.

این طریق و روش در برخورد، به پذیرش طرف مقابل نزدیک تر است. لذا اگر کسی مسلمانی را که نماز می خواند و فرایض دینی را به جای می آورد و از محارم الهی اجتناب می کند، به اموری که نزد او بر حقّ است دعوت کند در حالی که طرف مقابل برخلاف عقیده اوست، در صورت نپذیرفتن نباید او را متهم به کفر و شرک نماید؛ زیرا از قدیم الأیام آرای علما و مردم مختلف بوده و هنگام دعوت، بعضاً عقاید یکدیگر را نمی پذیرفتند. لذا نمی توان به مجرد نپذیرفتن عقایدی را که نزد جماعتی بر حقّ است، یک مسلمان را به کفر و زندقه متهم کرد.

علامه امام سید احمد مشهور الحداد می گوید:وقد انعقد الإجماع علی منع تکفیر أحد من أهل القبلة إلاّ بما فیه نفی الصانع القادر جلّ و علا أو شرک جلی لایحتمل التأویل أو إنکار النبوة أو إنکار ما علم من الدین بالضرورة أو إنکار متواتر أو مجمع علیه ضرورة من الدین.[۲۵]

به طور حتم اجماع منعقد شده بر اینکه هیچ یک از اهل قبله را نمی توان تکفیر کرد مگر در عقیده ای که منجر به نفی خداوند قادر جلّ وعلا شده یا در آن شرک آشکاری باشد که احتمال تأویل در آن نباشد. یا انکار نبوّت بوده یا چیزی از ضروریات دین انکار گردد، یا خبر متواتر یا امری که اجماع بر ضروری بودن آن است انکار شود.

در غیر این موارد حکم به کفر مسلمان امر خطیری است. پیامبر ( صلّی الله علیه وآله وسلّم ) فرمود:إذا قال الرجل لأخیه یا کافر فقد بآء بها أحدهما.[۲۶]

هرگاه شخصی به برادر دینی اش بگوید ای کافر، یکی از آن دو به کفر بازگشته است.

یعنی اگر آن شخص واقعاً کافر بود که هیچ وگرنه خود شخصی که این نسبت را داده به کفر سزاوارتر است.

مراعات مدارا در دعوت به حق رفق و مدارا و لطف و دوری از غلظت و تندروی اصل بزرگی است در پذیرش حق و پیروی و اطاعت مردم از آن. لذا هرکس که می خواهد امر به معروف و نهی از منکر کند باید از این راه وارد شود، همان گونه که از رسول خدا (صلّی الله علیه وآله وسلّم) نقل شده که فرمود:انّ الرفق ما کان فی شیء إلاّ زانه، ولا نزع من شیء إلاّ شانه.[۲۷]

همانا مدارات در هیچ چیزی نمی باشد جز آنکه آن را زینت می بخشد، و از هیچ چیزی گرفته نمی شود جز آنکه آن را زشت می کند.

خداوند متعال خطاب به پیامبرش می فرماید:«فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ» (آل عمران: ۱۵۹)

به (برکت) رحمت الهی، در برابر آنان [مردم] نرم (و مهربان) شدی! و اگر خشن و سنگدل بودی، از اطراف تو، پراکنده می شدند.

پی نوشت ها

[۱] ابراهيم بن عامر الرحيلى، التكفير و ضوابطه، ص ۱۱۷ و على محمد زمل العطيف، كتاب التكفير، مفهومه و اسبابه اثر، ج ۳، ص ۹۶۷٫

[۲] همان، ص ۱۱۷ و ۱۱۸٫ اين تقسيم در كلمات ابن‏تيم و حتى محمد بن عبدالوهاب مشهود است( العثيمين، مجموع فتاوى و رسائل، ج ۱۲، ص ۴۸۷ و ۴۸۷ و علماء نجد الاعلام، الدرر السنيه فى الاجوبة النجدية، ج ۱۰، ص ۴۳۳).

[۳] على محمد زمل العطيف، التكفير، مفهومه و اسبابه، ج ۳، ص ۹۷۲٫

[۴] اين شروط عبارتند از: ۱٫ معين بالغ و عاقل باشد؛ ۲٫ از روى اختيار كفر را اختيار كرده باشد؛ ۳٫ حجه بر او تمام شده باشد؛ ۴٫ اهل تأويل نباشد( ابراهيم بن عامر الرحيلى، التكفير و الضوابطه، ص ۲۵۹).

[۵] ابن تيميه، مجموع فتاوى، ج ۱۰، ص ۳۷۲ و ج ۳۵، ص ۱۶۵٫

[۶] سايت مركز الفتوى، به شماره ۱۰۶۴۸۳٫

[۷] محمد غزالى، الاقتصاد فى الاعتقاد، ص ۱۳۳٫

[۸] السيل الجرار، ج ۴، ص ۵۷۸٫

[۹] تحفة المحتاج في شرح المنهاج، ج ۹، ص ۸۸٫

[۱۰] مجموع الفتاوي، ج۲۰، ص۲۵۳٫

[۱۱] سنن ابن ماجه، ح ۲۰۴۳٫

[۱۲] مجموع الفتاوي، ج۳، ص۲۲۹

[۱۳] الفتاوي الکبري، ج۴، ص۲۳۹

[۱۴] شرح سنن الترمذي، مبارکفوري، ج۶، ص۳۶۲، به نقل از “شرح المشکاة” ملا علي قاري

[۱۵] شرح الفقه الأکبر، ص ۱۶۲٫

[۱۶] سنن ابن ماجه، ج ۱، ص ۶۵۹

[۱۷] مجموع الفتاوي، ج ۵، ص ۳۰۶

[۱۸] همان، ج۲۰، صص ۲۱۷و۲۱۸

[۱۹] شرح نونيه ابن قيم، ج۲، ص۲۳۵٫

[۲۰] صحيح بخاري، ح ۲۵٫

[۲۱] صحيح بخاري، ح ۴۴٫

[۲۲] اليواقيت و الجواهر، ص ۵۸٫

[۲۳] شرح المقاصد، ج ۵، ص

[۲۴] ردّ المحتار علي الدّر المختار، ج ۴، ص ۲۳۷٫

[۲۵] مفاهيم يجب أن تصحح، ص ۷۲

[۲۶] صحيح بخاري، ج ۷، ص ۵۹۷٫

[۲۷] صحيح مسلم، ج ۸، ص۲۲

شناسه خبر : 24919

این خبر رو هم ببینید

شورای امنیت اقلیم کردستان اعترافات یک گروه وابسته به داعش را پخش کرد/ دستگیرشدگان قصد حمله تروریستی در اربیل را داشتند

شورای امنیت اقلیم کردستان اعترافات تلویزیونی یک گروه وابسته به داعش را که قصد داشتند …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دوازده + 12 =