خانه / فرهنگی / اهمیت ارتباطات در جهان امروز و نقش انکار ناپذیر علما و اهل قلم دکتربهروز خیریه از سنندج 

اهمیت ارتباطات در جهان امروز و نقش انکار ناپذیر علما و اهل قلم دکتربهروز خیریه از سنندج 

رسانه های گروهی در برقراری ارتباط بین جوامع انسانی نقش اساسی بر عهده دارند و اهمیت رسانه ها در جهان امروز بر کسی پوشیده نیست. زیرا برقراری ارتباط بادیگر جوامع ، از دیرباز در زندگی انسان جایگاه ویژه ای داشته است

مقدمه:
رسانه های گروهی در برقراری ارتباط بین جوامع انسانی نقش اساسی بر عهده دارند و اهمیت رسانه ها در جهان امروز بر کسی پوشیده نیست. زیرا برقراری ارتباط بادیگر جوامع ، از دیرباز در زندگی انسان جایگاه ویژه ای داشته است و بشر همواره سعی نموده از طریق ابداع شیوه های گوناگون با دیگران تماس برقرار نماید .
تلاش های بشر در این زمینه، در نهایت منجر به اختراع رسانه هایی شد، که امروز تحت عنوان رسانه های جمعی یا رسانه های گروهی از آن ها نام می بریم.
اینک نقش رسانه های گروهی بر کسی پوشیده نیست و ما در این مقاله          می خواهیم به طور مختصر نقش اهل قلم و نخبگان جامعه در رابطه با رسانه های گروهی را مورد بررسی قرار دهیم.
 
هنگامی که جوامع انسانی کوچک و محدود بودند ، نخستین ابزار تبادل اطلاعات و ارسال پیام ،          « زبان اشاره » و « بیان شفاهی » بود. لیکن با پیشرفت فرهنگ و رشد و توسعه ی جوامع، وسایل ارتباطی نیز تکامل یافتند،  به طوری که ابتدا « خط تجسمی » و سپس « خط الفبایی » رواج یافت .
هر چند تاریخ اختراع خط به روشنی مشخص نیست ، اما بر اسا س برخی اسناد: « قدیمی ترین علائم نوشتنی، پیکرنگاره های سومری متعلق به ۳۰۰ سال قبل از میلاد است. هنگامی که انسان ضرورت ثبت موارد ِ مورد نیاز خود را درک کرد، می بایست شیوه ای برای نوشتن اختراع می کرد. لذا نخست از پیکرنگاری شروع کرد و رفته رفته این پیکرنگاری به اندیشه نگاری تحول یافت. بعدها نشانه هایی ابداع شد که نمایانگر حروف بودند. با این روش اخیر تعداد علائمی که برای نوشتن لازم بود کاهش یافت. از این نشانه ها بود که الفبای امروزی به وجود آمد .»[1] طی قرن های متمادی، انسان از طریق ارسال نامه یا پیک، با جوامع دیگر ارتباط برقرار می کرد. لیکن چون تنها عده ی معدودی خواندن و نوشتن می دانستند، امکان برقراری ارتباط با این شیوه تنها در بین قشرهای خاصی از مردم وجود داشت. اما پیک های رسمی و دولتی قرن ها وظیفه ی دشوار برقراری ارتباط را برعهده داشتند. در اسناد به دست آمده از دوران باستان، موارد متعددی از نقش این پیک ها و قاصدان به چشم می خورد. به طوری که نقش اساسی آن ها را در شکوفایی تمدن های ایران و یونان نباید نادیده گرفت.
این شیوه ی ارسال پیام تا گذشته ای نه چندان دور در روستاها وجود داشت و هم اینک نیز در برخی جوامع که از وسایل ارتباطی مدرن بی بهره اند، کاربرد خود را حفظ کرده است. معمولا برای ایجاد تماس میان دو روستا یا دو طایفه یا دو ایل، فرستاده ای را اعرام می کنند. در گذشته نیز مالکان و سران قبیله ها و عشایر افرادی تندرو و چابک را در اختیار داشتند که آن ها را شاطر می گفتند و از ایشان برای ارسال پیام استفاده می کردند. هنوز هم در نقاط دور دست هنگام بحران یا برای درخواست کمک و یاری از این شیوه استفاده می کنند .
البته همچنان که می دانید، انسان در طول تاریخ از شیوه های دیگری نیز برای ارسال پیام  و برقراری ارتباط استفاده کرده است. استفاده از نقاشی، درفش، نمادها و نشانه ها و آلات و ابزار موسیقی و منادیگران و جارچیان نیز از دیگرشیوه های ارسال پیام بوده است .
این روند هم چنان ادامه داشت تا این که با اختراع چاپ، انقلابی بزرگ در ارتباطات انسان پدید آمد.  زیرا اختراع چاپ علاوه بر این که در نوشتن و تکثیر مطالب و آثار نوشتاری انقلابی ایجاد کرد و موجب سرعت در انتقال پیام های نوشتاری شد، خود موجب گردید تا رسانه های جدیدی پا به    عرصه ی وجود بگذارند. رسانه هایی که هنوز هم در عصر ارتباطات تکنولوژیک جایگاه خود را حفظ کرده اند. از این نوع رسانه ها می توان به انواع روزنامه ها، مجله ها، هفته نامه ها و آثار چاپی دیگر اشاره کرد.
 اما روح جست و جوگر بشر به این نوع رسانه ها قناعت  نکرد و انسان در این راستا به تلاش های خود ادامه داد، تا این که موفق به اختراع انواع دیگری از رسانه ها شد، که ما در این جا از آن ها با عنوان «رسانه های راه دور» نام می بریم.
بله، با اختراع تلگراف و بعدها رادیو و تلویزیون و ماهواره های مخابراتی انقلاب عظیم دیگری در ارتباطات بشر روی داد و این رسانه ها امروز جهان ما را به یک دهکده ی کوچک تبدیل نموده اند. به طوری که هم اینک کوچک ترین اتفاقات در اسرع وقت به تمام جهان مخابره می گردد و ما           می توانیم در سریع ترین زمان ممکن از وقوع یک رویداد در آن سوی جهان آگاه شویم. از سوی دیگر این رسانه ها جهان مارا به یک دنیای تصویری تبدیل کرده اند. به طوری که اگر کمی دراطراف خود دقت کنیم، بی شک با این نظرگاه موافق خواهیم بود که دوران ما، عصر دیداری و تصویرها ست. زیرا ما خواسته یا ناخواسته، از بامداد تا شامگاه تحت هجوم تصاویر مختلف قرار داریم. از آغاز روز و هنگام صرف صبحانه با تصاویر گوناگون نقش بسته بر بسته های مواد غذایی روبه رو می شویم. هنگام خروج از منزل انواع بروشور و عکس و اطلاعیه ی تجاری را در صندوق پستی یا حیاط خانه مشاهده می کنیم. هنگام عبور ازخیابان تصاویری از انواع و اقسام پوستر و پلاکارد و آگهی و عکس و نقاشی و تابلوهای تبلیغاتی در مقابل چشمانمان رژه می رود. هنگام عبور رهگذران انواع جمله ها و تابلوهای رنگارنگ را برلباس های آن ها مشاهده می کنیم. بدنه ی اتوبوس ها و خودروهایی که از مقابل ما     می گذرند، حاوی تصاویر گویا و گاه زیباست. درمحل کار هم با عکس و کاتالوگ و طرح و نقشه و تلویزیون و رایانه و…  سروکارداریم. به طوری که می توان گفت امروز حتی تصاویر روزگاران گذشته یا سرزمین های دور، آسان تر از حال و روز اهل محل در اختیارمان قرار می گیرد.
 باید پذیرفت که تصاویر و نمادهای دیداری می توانند اطلاعات معنی داری را منتقل و بیان نمایند که از عهده ی هیچ شیوه ی دیگری برنمی آید. حال اگر این بینایی با سایر حس ها نظیر شنوایی و شیوه ی واژگانی و… ترکیب شود، بی شک تأثیرش عمیق تر و وسیع تر خواهد بود. و این است رمز موفقیت رسانه های مدرن و تکنولوژیک امروزی.
راستی رویکرد پنهان این دنیای الوان تصویری چیست؟ آنچه در وهله ی اول می توان گفت: تبادل اطلاعات یا بهتر است بگوئیم یورش اطلاعات. پس بی راه نیست اگر برخی کارشناسان علوم ارتباطی جهان امروز را «عصرانفجار اطلاعات» نام نهاده اند.
 بله هر روز حجم وسیعی از اطلاعات به وسیله ی رسانه های مختلف جا به جا می شود، که در این میان «رسانه های راه دور» نقشی اساسی در انتقال این اطلاعات برعهده دارند. رسانه هایی که کمتر از دویست سال از عمر آن ها می گذرد و با استفاده از نیاز انسان، تحولی عظیم در جوامع بشری به وجود آورده اند. زیرا هم چنان که می دانید از دیرباز «برقراری ارتباط و انتقال پیام» یکی از دغدغه های اصلی بشر بوده است. انسان در طول تاریخ همواره سعی نمود راههای مختلفی را برای برقراری ارتباط و انتقال پیام کشف و ابداع نماید. این تلاش ها بی ثمر نماند و بشر موفق شد در امتداد تجارب پیشینیان هر روز شیوه های جدیدی را ابداع و ابزار و وسایل مختلفی را اختراع نماید. به طوری که در جهان امروز تکنولوژی پیشرفته در خدمت علوم ارتباطی قرار گرفته، لذا کاربرد آن گسترده تر و پیچیده تر شده است.
هم اینک رسانه های راه دور نقش عظیمی در ارتباطات جامعه ی بشری بر عهده دارند. در حالی که انسان میلیون ها سال از عمر خود را بدون آن ها سپری نموده است. اما با وجود عمر کوتاهشان، جهان امروز تحت سلطه ی این رسانه ها قراردارد.
 بی شک آنچه موجب گشته این رسانه ها در زندگی بشر جایگاهی مهم بیابند، ویژگی های خاص آن هاست.  
صاحب نظران علوم ارتباطی رسانه های گروهی را بر اساس چهار ویژگی زیر تقسیم بندی می کنند:
۱- سرعت انتقال پیام .
۲- عمق .
۳- سهولت دسترسی.
۴- وسعت.
بی شک این ها  مزایایی است که توجه انسان را در چهارگوشه ی جهان به این رسانه های مدرن جلب کرده است. مزایایی که شیوه های کهن فاقد آن بودند و حداقل سه مورد آن ها به گستردگی امروز در شیوه های کهن وجود نداشت. اما رسانه های راه دور با داشتن این ویژگی ها  توانستند جای خود را در جامعه ی بشری باز کنند.               
 به سادگی می توان دریافت هیچ یک از شیوه های ارسال پیام در گذشته سرعت وسایل مدرن امروزی را نداشت. اما اینک رسانه های راه دور موجب شده اند جهان ما بسیار کوچک شود. ما        می توانیم هم زمان به تماشای یک مسابقه ی ورزشی در آن سوی گیتی بنشینیم و با بازیکنان آن حس مشترک پیدا کنیم، یا با دیدن یک رویداد تاسف بار نظیر جنگ یا حوادث طبیعی با مردم مصیبت دیده احساس همدردی نماییم.
هیچ کدام از شیوه های کهن نیز به سهولت امروز در دسترس بشر قرار نمی گرفت. امروز می توان باخرید یک دستگاه گیرنده ی کوچک از رسانه های مختلف استفاده نمود و بهره برداری از اطلاعات موجود در رسانه ها مختص گروه یا قشر خاصی نیست. از لحاظ وسعت نیز شیوه های کهن به هیچ وجه وسعت رسانه های امروز رانداشتند ونمی توانستندتمام جهان و تمام مخاطبان را پوشش دهند، اما اینک استفاده از رسانه ها به خصوص رسانه های دیداری و راه دور حتی نیازمند تخصص وسطح علمی خاصی نیست، به طوری که یک فرد بی سواد نیز به آسانی می تواند از برنامه های رسانه های مختلف استفاده کند.   
 از سوی دیگر تاثیراین رسانه های جمعی برجوامع بشری به حدی است که در عصر کنونی زندگی بدون آن ها برای انسان بر روی کره ی خاکی غیر قابل تصور است و می توان گفت این ابزار به بخشی از زندگی انسان تبدیل شده اند.
 بی شک رسانه ها در روزگار ما برای بشر فوائد مختلفی دارند و انسان در موارد گوناگون از رویکردهای رسانه ها نظیر : اطلاع رسانی و تبادل اطلاعات، آموزش، تفریحات و سرگرمی و… استفاده می کند و علاوه بر این که در کمترین زمان ممکن ازطریق رسانه ها از رویدادهای سراسر جهان مطلع می شود، از سایر مزایای آن ها نظیر : برنامه های آموزشی و برنامه های تفریحی و سرگرم کننده نیز بهره مند می شود و به همین سبب است که رسانه هابه جزء لاینفک زندگی بشر تبدیل شده اند.     
پر واضح است که رسانه ها در زمینه های گوناگون: سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی موجب رونق مبادلات وتبادل اطلاعات هستند. با این همه، بهره ی اصلی در این رهگذر نصیب صاحبان     رسانه ها می شود. مالکانی که با اهداف مختلف و اغراض گوناگون رسانه ها را در خدمت گرفته اند و بی شک فایده ی اصلی به کسانی می رسد که به شیوه ی بهتر بتوانند از این قابلیت رسانه ها استفاده کنند. پس حال که رسانه های بی شمار از جوانب گوناگون زندگی ما را تحت تاثیر قرار داده اند و به قولی ما را مورد هجوم خود قرار داده اند، چه باید کرد؟ آیا می توان به طریقی جلو این غول های تکنولوژی را گرفت و آن ها را از کار انداخت؟ بی شک پاسخ سئوال معلوم است. پس چه باید کرد؟ این سئوال دقیقا مسئله ی مد نظر ماست. از آن جا که پاسخ هر تیر را با سلاحی مشابه باید داد، وظیفه ی علما، اندیشمندان، هنرمندان و اهل قلم است که در این زمینه به طور جدی وارد گود شوند و به جای این که هر کس به امید آن بنشیند که بلکه کسی پیدا شود و با یک تکنولوژی خلق الساعه جواب این یورش ها را بدهد، خود وارد عمل شوند و با استفاده از رسانه های گوناگونی که در اختیار داریم، ضمن پاسخ به شبهات و سئوالاتی که مطرح می شود، راهکارهای درست رابه مردم و به خصوص نسل جوان نشان دهند و از باب این که فرموده اند: زکات علم نشر آن است، دین خود را به جامعه ادا کنند و وظیفه ی شرعی و انسانی خود را انجام دهند. زیرا هرچند نمی توان منکر شیوه های قدیم و روش های سنتی شد، اما باید بپذیریم که بسیاری از شیوه های ما مربوط به دورانی است که از وسایل ارتباطی مدرن خبری نبود وآموزش و پیام رسانی معمولا به شاگردان یک کلاس یا مردم یک روستا محدود می شد. 
اما امروز با استفاده از رسانه های مختلف از روزنامه و مجله گرفته تا رادیو و تلویزیون و اینترنت و سایر رسانه های دیداری – البته به شرطی که به درستی از آن هااستفاده شود و این رسانه هادر اختیار افراد کاردان و متخصص باشد –  می توان پیام خود را به اقصی نقاط کشور و حتی اقصی نقاط این کره ی خاکی رساند. پس حال که بسیاری در جبهه ی باطل با استفاده از این رسانه ها همه ی شئونات دینی و فضائل انسانی را هدف گرفته اند و در پی ترویج اهداف خود هستند، آیا شایسته است ما که دارای فرهنگ غنی و ایمانی راسخ هستیم، منفعل و بیکار بنشینیم و نظاره گر حرکات آنان باشیم؟                  
منابع:
۱- ارتباطات ، جان استیونسن ، ترجمه ی رضا قریب ، ص ۶٫

 

شناسه خبر : 5021

این خبر رو هم ببینید

دیدار فراکسیون اهل سنت مجلس شورای اسلامی با دبیرکل مجمع تقریب

به گزارش حوزه اندیشه خبرگزاری تقریب، در این دیدار که در محل مجمع جهانی تقریب …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

12 − هفت =