خانه / فرهنگی / خدمات ارزنده هنرمند هفت اقلیم هنر زنده یاد عباس کمندی ارج نهاده شد/ مراسمی که بیش از ۶ ساعت شاهد گریه ها و قدردانی مردم ازکمندی بود

خدمات ارزنده هنرمند هفت اقلیم هنر زنده یاد عباس کمندی ارج نهاده شد/ مراسمی که بیش از ۶ ساعت شاهد گریه ها و قدردانی مردم ازکمندی بود

مراسم بزرگداشت و رونمایی از ۶ کتاب زنده یاد استاد عباس کمندی هنرمند، شاعر، نویسنده و فیلمنامه نویس نامدار کُرد با حضور هنرمندان کرد مطرح کشور و کردستان، مسؤلان استان و با حضور گسترده اقشار مختلف مردم برگزار و با حضور خانواده این مرحوم سالها خدمات ارزنده اش ارج نهاده شد

سنندج-مراسم بزرگداشت و رونمایی از ۶ کتاب زنده یاد استاد عباس کمندی هنرمند، شاعر، نویسنده و فیلمنامه نویس نامدار کُرد با حضور هنرمندان کرد مطرح کشور و کردستان، مسؤلان استان و با حضور گسترده اقشار مختلف مردم برگزار و با حضور خانواده این مرحوم سالها خدمات ارزنده اش ارج نهاده شد.
بعداظهر دیروز پنج شنبه ۲۹ خرداد ماه توسط انتشاراتی علمی کالج، مؤسسه فرهنگی راژه و با همکاری انجمن تجلیل از مفاخر کردستان، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی، حوزه هنری استان، شهرداری و شورای شهر سنندج و جمع زیادی از هنرمندان و علاقمندان به فرهنگ و هنر کردستان با حضور جمع کثیری از هنرمندان کرد مطرح کشور و کردستان، مسؤلان استان و به ویژه مسؤلان فرهنگی، فعالان فرهنگی و اجتماعی با حضور خانواده زنده یاد استاد عباس کمندی طی برنامه ای باشکوه که با نام «حه وت وانه» یعنی (هفت درس) که فرهنگی ارزشمند در میان کردهاست و بر اساس فولکلور و آداب و رسوم کردستان و تلاش هنرمند کمندی در حوزه های مختلف هنر نامگذاری شده بود با ارائه برنامه های متنوع هنری و ادبی ضمن برگزاری مراسم بزرگداشت وی از ۶ کتاب این مرحوم که توسط انتشارات علمی کالج منتشر شده رونمایی شد و یاد و خاطره و تلاشهای هنرمند مردمی زنده یاد عباس کمندی گرامی داشته شد.
این مراسم بزرگداشت و برنامه رونمایی از آثار مکتوب چاپ شده استاد عباس کمندی با استقبال گسترده و بی‌نظیر مردم فرهنگ‌دوست و هنرپرور کردستان به ویژه سنندج مواجه شد با وجود اینکه ساعت برگزاری مراسم در بنرها و کارت های دعوت ۳۰ و ۱۵ اعلام شده بود ولی مردم علاقمند به این هنرمند نام آور از ساعت ۱۵ در سالن حضور یافته بودند به طوریکه ساعت ۱۵:۳۰ دیگر صندلی خالی در سالن وجود نداشت در ضمن مراسم بیش از ۶ ساعت به درازا کشید و حاضران در سالن که غیر از ۲۰۰ صندلی های سیاری که به سالن اضافه شده بود و عده زیادی هم بر روی پلکان محل های عبور ردیف ها نشسته بودند و جمع زیادی هم سرپا ایستاده بودند تا آخر برنامه با اشتیاق و علاقه ماندند و گریه ها و تشویق های بی شمار آنان از سالها هنرنمایی زنده یاد عباس کمندی اثبات کرد که هنر و هنرمند نمی میرد و «فقط صداست که می ماند».
برنامه با تلاوت آیاتی از قرآن مجید توسط قاری سنندجی کامل گلباغی و اجرای سرود ملی آغاز شد و بعد کلیپی از مراسم تشییع و تدفین مرحوم کمندی و تصاویری قدیمی از این مرحوم ساخته یحیی صمدی پخش شد که در همان ابتداء اشک از چشمان خیلی ها که وفادار به هنر و هنرمندان این دیار هستند جاری شد و بعد نیز کلثوم عثمان پور فعال فرهنگی و شاعره ی کردستانی که مجری گری مراسم را  عهده دار بود ضمن خوش آمدگویی برنامه ها را اعلام کرد.
 
هنرمندان کردستان به مثابه ققنوس هستند
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان کردستان تنها مدیری بود که در این مراسم سخنرانی کرد و طی سخنانی اظهار داشت: هنرمندان کشور و به ویژه کردستان به مثابه ققنوس هر جامعه هستند که هم حیاتشان و هم مماتشان جزو تاثیرگذارترین بخش های هر جامعه ای است.
حجت الاسلام جعفریبا بیان اینکه متاسفانه سایه سنگین سیاست بازی و سیاست کاری بر عرصه فرهنگ دیده می شود، تصریح کرد: در گفتمان دولت تدبیر و امید دنبال این مسئله هستیم که این سایه حذف شود و سیاست متاثر از هنرمندان و اهل فرهنگ باشد.
وی در ادامه به اهمیت مقوله امنیت در جامعه تاکید کرد و گفت: امنیت جاده ای دو طرفه است که هم هنرمندان و هم مسئولان فرهنگی باید در کنار یکدیگر زمینه ایجاد امنیت را فراهم کنند.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان کردستان در ارتباط با فعالیت هنری استاد کمندی اظهار داشت: زنده یاد استاد عباس کمندی یکی از مفاخر ایران زمین بود و کردستان بود که بیش از ۶۰ اثر تولیدی در عرصه رادیو و تلویزیون از ایشان به جای مانده است و در حوزه فرهنگ بومی استان تلاش های عمیقی را انجام داده است.
جعفری با بیان اینکه فعالیت در حوزه تحقیقی و پژوهشی و در قالب معرفی چهره های فرهنگی و ادبی این مرز و بوم از جمله فعالیت های ایشان بوده که قابل تحسین است تصریح کرد: مرحوم کمندی در خانواده ای اهل هنر به دنیا آمده بود و بیش از ۵۰ سال فعالیت در عرصه فرهنگ و هنر از او شخصیتی را ساخت که امروز مردم کردستان و سنندج به احترام او این چنین با استبقال پرشور و قدردانی از وی در این مکان گردهم آمده اند و این مهم جای افتخار است.
 
اساتید و هنرمندان مطرح کردستانی: هنرمندان  کردستان چراغ  های روشن  هدایت گر جامعه  و سرمایه های فرهنگی این آب و خاک هستند
تمام مراسم به اجرای برنامه های هنری و ادبی، پخش کلیپ،  ارائه  مطالب و گفته های هنرمندان، دوستان و نزدیکان مرحوم عباس کمندی و تجلیل از خانواده این زنده یاد اختصاص پیدا کرد که در ابتدا با سخنان عدنان برزنجی مسئول انستیتو زبان کردی راژه ادمه پیدا کرد و وی پیام کمیته برگزار کننده این مراسم را قرائت کرد که از استاد کمندی و دیگر هنرمندان و نخبگان فرهنگی به عنوان شناسنامه فرهنگی مردم کردستان یاد کرد.
برزنجی افزود: یک هفته قبل از مرحوم شدن عباس کمندی قرار بود طی مراسمی از شش کتاب منتشر شده وی رونمایی شود، که متاسفانه با مرگ نابهنگام او این امر محقق نشد ولی خوشبختانه توانست آثارش را قبل از فوت ببیند.
در ادامه در پنل نخست این مراسم که با مسئولیت دکتر اسعد اردلان از اساتید برجسته دانشگاهی و نخبگان فرهنگی کردستان است برگزار شد و متشکل از اساتید و پیشکسوتان عرصه هنر دکتر قطب الدین صادقی، دکتر بختیار سجادی، شهرام علی محمدی ، صدیق تعریف و کلثوم عثمان پور تشکیل شد و هر کدام از این افراد در خصوص شخصیت و هنر عباس کمندی سخنانی را بیان کردند.
دکتر اسعد اردلان مدیریت پانل را هم برعهده داشت در ابتداء پنل اظهار داشت: این مراسم علاوه بر بزرگداشت و گرامیداشت یاد عباس کمندی، فرصت ارزشمندی برای دقت و توجه بیشتر به آثار تولید و منتشر شده این هنرمند است.
اردلان افزود: فردی که قابلیت ایجاد تولیدات فرهنگی دارد سرمایه فرهنگی محسوب می شود و باید مورد حمایت قرار گیرد که خوشبختانه کردستان سرمایه های فرهنگی زیادی دارد که با مرگ عباس کمندی تمام نمی شود و آثار به جا مانده از این هنرمند که نشان از قابلیت ها وتوانمندی های او است همواره چراغ و راهنمای سایر سرمایه های این استان خواهد بود.
این فرهیخته کردستانی گفت: سرمایه فرهنگی زمینه رشد سرمایه های اجتماعی را هم فراهم می کند و بنابراین از این لحاظ بسیار حائز اهمیت است.
در ادامه کلثوم عثمان‌پور نویسنده و شاعره برجسته کردستانی با ارائه ی مقاله ای تحت عنوان نقش ادبیات و موسیقی اورامان در موفقیت و ماندگاری اثار عباس کمندی به ویژه ترانه ها و فیلم مستند کهنه هه واران به حوزه اشعار و مضامین به کار گرفته شده توسط استاد کمندی در آهنگ‌های ساخته شده اشاره کرد و اظهار داشت: توجه به آیین‌ها، سنن و باورهای مردم کردستان در کنار مخاطب‌پسند بودن و توجه به نیاز عامه مردم از ویژگی‌های بارز آثار وی در زمینه های مختلف است اما آهنگ‌های ساخته شده و ترانه های اجرا شده توسط وی بسیار ماندگار تر و خاص و عام پسندتر می باشد.
عثمان پور افزود: استاد کمندی در آثار موسیقایی خود از ۱۲ منبع معتبر ادبیات کردی استفاده کرده و منتقل‌دهنده فضای شور و نشاط به مردم کردستان در دورانی بود که بیشترین نیازها از این لحاظ احساس می‌شد.
دکتر قطب‌الدین صادقی هنرمند نامور کُرد و کارگردان برجسته تئاتر کشور نیز در این مراسم اظهار داشت: عباس کمندی دوران کودکی و نوجوانی تلخ و سختی داشت و همواره با تلاش و زحمت زیادی زندگی خود را تامین می کرد و می توان سپری کردن این مرحله از زندگی اش را بزرگترین هنر زندگی او دانست چرا که از شرایط اقصادی و اجتماعی پایینی خود را بالاکشید.
صادقی افزود:  کمندی هنرمندی اصیل بود که هیچ گاه کار ترجمه ای و به عبارتی از هیچ شخصی تقلید نکرد و خطرکردن و روی پای خود ایستادن نیز از کارهای بزرگ و ارزشمندی است که کمندی در طول عمر خود انجام داد.
این نویسنده و کارگردان مطرح کشور تصریح کرد: نبود امنیت کاری در این منطقه موجب شده بود عباس کمندی در بعضی جاها و شرایط کوتاه بیاید و در رشته های مختلف هنر اعم ازسرودن شعر، نویسندگی،نقاشی، دوبله، نمایش نامه نویسی فعالیت داشته باشد و نتواند اثاری ماندگارتر در این حوزه ها تولید کند و توان و انرژی خود را در چند هنر تقسیم کند که این موضوع به وی و آثارش لطمه زد چرا که باید تمام توان و هنر خود را در عرصه موسیقی صرف می کرد چون آثار موسیقایی وی از جمله آثار ماندگار موسیقی کشور و کردهاست و در جهان موسیقی جای برای خود دارد.
صادقی گفت: اشرافیت کامل استاد کمندی بر موسیقی و ترانه از وی چهره‌ای ساخت که تاریخ فرهنگ و هنر کردستان و کشور برای همیشه به داشتن چهره‌ای همچون وی افتخار خواهد کرد چون عباس کمندی در موسیقی کار مهم و ارزشمندی انجام داد و کارهای موسیقی این هنرمند برجسته از تمامی فعالیت های هنری دیگر او بهتر و حرفه ای تر است که اراده و پشتکار استاد کمندی الگویی است که باید نسل‌های آینده ایران و به ویژه کردستان برای تعالی حوزه فرهنگ و هنر این دیار مدنظر قرار دهند.
استاد صدیق تعریف خواننده و موسیقی‌دان برجسته کشور نیز در این پنل طی سخنانی اظهار داشت: با فقدان استاد محمدرضا لطفی جامعه هنری کشور مبهوت شده بود و پس از گذشت کمتر از یک هفته خبر ناگوار دیگری به جامعه موسیقی کشور در پی فقدان عباس کمندی رسید و همه ما را داغدار کرد.
تعریف افزود: مرحوم کمندی به عنوان یک انسان می خواست خود را نشان دهد اما انرژی های وی جهت دار نبود و به هدر رفت و اگر تنها در حوزه موسیقی به فعالیت ادامه می داد بسیار موفق تر بود.
 وی تصریح کرد: استاد کمندی در حوزه موسیقی و انتخاب اشعار برای آهنگ‌هایش بسیار عالی کار کرده و در حوزه موسیقی کردستان و ایران برای همیشه نام خویش را ماندگار کرده است.
این هنرمند موسیقی و آواز ایران و کردستان با بیان اینکه اگر استاد کمندی تنها موسیقی کار می کرد می توانست بهتر و بیشتر خود را به مردم بشناساند و بیشتر در این حوزه رشد کند اما هنرمندان ما با مشکلات مالی دست و پنجه نرم می کنند و نبود امنیت شغلی و مشکلات مادی بر روی فعالیت های آنان تاثیر می گذارد گفت: هنرمندان جامعه ما با توان وتلاش خود رشده کرده اند و کسی از بالا آنان را مدیریت نکرده است و از این رو رشد هنرمندان در چنین جامعه ای بسیار سخت و دشوار است.
در ادامه این پنل دکتر بختیار سجادی از اساتید برجسته دانشگاهی در حوزه ادبیات طی سخنانی گفت: در جامعه ما هنرمندان تا زنده هستند خیلی کم تکریم و مورد احترام قرار می گیرند و از آنها حمایت های لازم صورت نمی گیرد که این رویه را باید تغییر داد و در زمان حیات هنرمندان به آنان رسیدگی کرد و زمینه را برای فعالیت آنان فراهم نمود.
سجادی افزود: بیشتر مردم جامعه قدردان زحمات هنرمندان و مفاخر هستند و آنها را مورد احترام قرار می دهند که باید یان مهم در تمام جامعه گسترده تر شود و به یک فرهنگ تبدیل شود  اما هنرمندان باید در سیستم مورد توجه قرار گیرند و به آنها رسیدگی شود و از امنیت شغلی برخوردار باشند.
وی تصریح کرد: اکنون جایگاه هنرمندان ما خوب نیست و شرایط خوبی ندارند و این مساله موجب شده یک هنرمند ممتاز با مشکلات جدی مادی مواجه شود.
سجادی اظهار داشت: استاد کمندی با نگاه دقیق و اشرافیت کامل بر مبانی اعتقادی، فرهنگی و سنن مردم کردستان در بحث گفتمان‌سازی بسیار موفق بود و در یک نگاه غیر ایدئولوژیک به ارائه آثاری مخاطب‌پسند پرداخت چون وی از جامعه متوسط شهر سنندج پا به عرصه فرهنگ و هنر گذاشت و با وجود فراهم‌ نبودن امکانات و شرایط لازم خود را به جایی رساند که در حوزه‌های مختلف فرهنگی، هنری و ادبی حرفی برای گفتن داشته باشد اما اعتبار و آوازه این زنده یاد بیشتر در موسیقی و آواز است.
شهرام علیمحمدی از اساتید برجسته حوزه موسیقی کردستان نیز گفت: موسیقی عباس کمندی بیانگر احساسات و عواطف مردم کردستان و هماهنگ با آیین، سنن و فولکلور مردمان این دیار بوده و به نوعی روایت‌گر فرهنگ غنی مردمی است.
علیمحمدی با بیان اینکه مرحوم کمندی در تمام آثارش عاشقانه روایت می کند و اگرچه تکنیک شاخصی در آواز وی وجود ندارد اما چون روایت دل بود بر دل همگان می نشست افزود:  کمندی مثل هیچکسی نیست و کسی هم مثل او نمی شود چرا که آثارش منحصر به فرد بود و وی از سرمایه های فرهنگی کشور و کردستان بود که به عنوان راهنمایی برای رشد هنر جامعه تلاش کرد و در عرصه موسیقی آثاری ارزشمند و ماندگار بر جای گذاشت.
 
شعر خوانی استاد جلال ملشکاه و گریه های که همراهی اش کردند/ نامگذاری خیابانی در سنندج به نام عباس کمندی
 در ادامه این مراسم استاد جلال مکلشاه شاعر برجسته کردستانی و سیمین چایچی شاعره کردستانی اشعاری را برای حاضران قرائت کردند که شعر خوانی استاد نامدار شعر کردستان جلال ملکشاه  که برای عباس کمندی در سال ۶۰ نگارش کرده بود و مرتبط با تلاش و دلسوزی هنرمندان و عشق و علاقه آنان به مهین و آب و خاک و سربلندی مردم بود که با گریه و اشک حاضران مواجهه شد و در چند نوبت در بین اشعار مورد تشویق حاضران قرار گرفت.
جلال ملکشاه قبل از قرائت اشعارش اظهار داشت: عباس کمندی از دوستان نزدیک من بود که به اندازه ۵۰ سال با کمندی خاطره دارم و از دوران کودکی با هم دوست و رفیق بودیم و شعرش را به روح کمندی تقدیم کرد.
برادران سعدالله و دیلان نصیری برای دقایقی به اجرای موسیقی برگرفته از آثار استاد کمندی و دیگر آواز های فولکلوریک کردستان پرداختند که فضای معنوی به سالن بخشید و در ادامه اجرای بداهه نوازی توسط استاد صدیق تعریف و اجرای آوازی کردی بدون موسیقی حاضران را به وجد آورد و قرائت تسلیت از سوی خانواده هنری عندلیبی توسط گلریز عندلیبی خواهر این خانواده و از بانوان فعال موسیقی و همچنین ارتباط هنری استاد کمندی با این خانواده  و جایگاه ویژه استاد کمندی در حوزه موسیقی شهر کردستان به ویژه سنندج از دیگر برنامه های بعد از پنل بود و در ادامه در این مراسم از تابلوی خیابانی در سنندج  که به نام عباس کمندی نامگذاری شده بود توسط مهندس کامیاب شادمان شهردار، دکتر غریب سجادی رئیس کمیسیون فرهنگی شورای شهر، سنندج و جلال ملکشاه رونمایی شد و هوشنگ شگرف از خوانندگان پیشکسوت کردستانی به صورت زنده به یاد مرحوم کمندی قطعه آوازی را برای حاضران اجرا کرد.
بعد از اجرای شعر خوانی و موسیقی و چند برنامه کوتاه دیگر پانل دیگری با حضور فعالان عرصه فرهنگ و هنر کردستان عدنان برزنجی، جمال احمدی آیین، رحیم لقمانی و رضا زینالی شکل گرفت که هر یک از این افراد در خصوص آثار کمندی مطالبی را بیان کردند و کلیپی دیگر در ارتبط با فعالیت هنری استاد کمندی در سالهای گذشته و نظرات و سخنان وی در مورد موسیقی و هنر کردستان ساخته لاوان حسینی پخش شد و در ادامه چنور کمندی یکی از دختران مرحوم عباس کمندی شعری را در رثای پدرش خواند و سپس از تمامی دست اندرکاران برگزاری این مراسم قدردانی کرد و از همه اقشار مردم که در تشییع و تدفین و مراسم ختم پدرش به هر نوعی حضور پیدا کرده بودند تشکر کرد و گفت: پدرم متعلق به تمامی مردم کُرد بود و در تمامی سال های عمرش با علاقه در حوزه هنر کار کرد و به راستی عشق و علاقه و استعداد، پدرم را به مسیر هنر کشانده بود.
رونمایی از شش عنوان کتاب عباس کمندی شامل: «کوچه باغ گل یاس»، «زهر افعی»، «سارال»، «حماسه سنجرخان»، «پس کوچه های سنندج»، «هه وارگه ی هه وار» توسط جلال ملکشاه انجام شد که به گفته کیومرث کرباسی مدیر مسئول انتشارات علمی کالج کردستان ۱۶ هزار جلد از این ۶ عنوان کتاب استاد کمندی منتشر شده است.
شهرداری سنندج یک هزار و ۲۰۰ جلد، اداره کل امور کتابخانه های کردستان ۳۰۰ جلد و سازمان نظم مهندسی ساختمان کردستان نیز ۳۰۰ جلد را در همین مراسم خریداری کردند.
تجلیل از خانواده زنده یاد عباس کمندی و برگزار کنندگان این برنامه از دیگر بخش های پایانی این مراسم بود که با حضور دکتر اسعد اردلان، دکتر قطب الدین صادقی، استاد صدیق تعریف، امین مرادی رئیس حوزه هنری کردستان، شهردار سنندج، جلال شریعتی عضو شورای شهر سنندج وجمعی دیگر از هنرمندان نامور کردستان بر روی جایگاه برگزار شد.
گفتنی است زنده یاد عباس کمندی متولد سال ۱۳۳۱ در شهر سنندج بود او از همان سنین کودکی با ادبیات فولکلور کردی آشنا می شود و آثار نبوغ وی برای آشنایان نمایان شده. در شانزده سالگی به شعر سرایی، قصه نویسی، قصه پردازی مشغول می‌شود.
به گفته خود وی از هیچ کس تقلید نکرده و سبک مخصوص به خود را دارد. سال ۱۳۴۹ در سن ۱۸ سالگی در یک مسابقه داستان نویسی در رادیو سنندج مقام اول را کسب نموده. و با توجه به کسب این مقام توسط مدیر وقت رادیو به کار در رادیو سنندج دعوت شد.
در سال ۱۳۵۰ پس از شرکت در یک شب شعر با حضور جمعی از بزرگان ادبیات ایران از جمله رحیم معینی کرمانشاهی که با ارایه تنظیم شعر حافظ مسئولیت ترانه سرایی خانه فرهنگ و هنر به عهده وی گذاشته شد.
تا سال ۱۳۵۶ نود و پنج درصد ترانه هایی که در رادیو سنندج ضبط می شد از خانه فرهنگ و هنر ارایه می گردید. پس از انقلاب با همکاری گروه کامکارها کارهای نو ای را شروع کرد.
عباس کمندی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، با همکاری گروه کامکارها کارهای جدیدی را شروع کرد. سرودن اشعار بیش از ۱۵۰ ترانه، ساخت و اجرای بیش از ۶۰ آهنگ و ترانه، اجرا و ارایه مجموعه آهنگ‌های گلاویژ، پرشنگ، اورامان و کیژی کورد، گردآوری مظاهر فرهنگ فلکلوریک (فرهنگ مردم)، گردآوری و تحقیق زندگی نامه شخصیت‌های کرد و تبدیل آن به فیلمنامه از آن جمله سنجرخان، سید عطا کل، زندگی پهلوان حسین گلزار کرمانشاهی، غارت آثار زیویه و میر نوروزی از جمله فعالیت‌های عباس کمندی در طول ۶۲ سال زندگی هنری‌اش است. فیلمنامه‌هایی نیز چون اسب، یک سبد علف، ارثیه مامه‌رحیم، نبرد رمادیه، کوچه سرخ، کاروانسرا و پهلوان پنبه، و تألیف کتاب‌های دیوان شعر کردی و فارسی و پهلوانان کرد زندگی نامه سید علی اضعر کردستانی از جمله آثار وی هستند.
سر انجام زنده یاد عباس کمندی یکم خرداد ماه سال جاری در سنندج دارفانی را وداع گفت و در قطعه هنرمندان و مفاخر کردستان در آرامستان بهشت محمدی سنندج طی مراسمی به خاک سپرده شد.
 
 
 
 
 
کد مطلب: ۶۴۹۶۸  |  تاريخ: ۱۳۹۳/۳/۳۰  | منبع: خبرگزاری کردپرس

شناسه خبر : 4865

این خبر رو هم ببینید

ملاقات با بانویی از جنس اراده / چشم انتظار کمک مسئولان

با هماهنگی قبلی، از کوچه پس کوچه های قدیمی و باریک خیابان انقلاب، بعد از …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

20 − نوزده =