خانه / سیاسی / رویارویی جریان بعثی-داعشی با مردم عراق/ محمد هادی فر

رویارویی جریان بعثی-داعشی با مردم عراق/ محمد هادی فر

شهر موصل در مورخه ۹۳٫۳٫۲۰ توسط نیرویی ناشناخته که در تبلیغات خود گفته اند دولت اسلامی عراق و شام(داعش) می باشد، اشغال گردیدوپس از آن مناطق دیگری از شمال وغرب عراق به کنترل این نیروهای درآمد ونیروهای نظامی و انتظامی و امنیتی عراق مستقر دراین مناطق (که گفته میشود ۲۰۰ هزار نفر می باشند)، بدون هیچ گونه مقاومتی سلاح‎های خود را زمین گذاشته و ….

شهر موصل در مورخه ۹۳٫۳٫۲۰ توسط نیرویی ناشناخته که در تبلیغات خود گفته اند دولت اسلامی عراق و شام(داعش) می باشد، اشغال گردیدوپس از آن مناطق دیگری از شمال وغرب عراق به کنترل این نیروهای درآمد ونیروهای نظامی و انتظامی و امنیتی عراق مستقر دراین مناطق (که گفته میشود ۲۰۰ هزار نفر می باشند)، بدون هیچ گونه مقاومتی سلاح‎های خود را زمین گذاشته و یا بعضاً به صفوف نیروهای مهاجم پیوستند.
این فروپاشی نظامی ارتش عراق در شمال این کشور یادآور نهم آوریل ۲۰۰۳ است که نیروهای عراقی انگیزه‌ای برای مقابله با مهاجم خارجی یعنی آمریکا و متحدینش را نداشتند. حرکت ارتش عراق در ۹آوریل ۲۰۰۳ و ۱۰ ژوئن ۲۰۱۴ یک فروپاشی بحساب میاید تا یک نبرد مغلوب. در این فروپاشی اخیر موصل ، سلاح و مهمات و ادوات جنگی زیادی در اختیار نیروهای غالب افتاد. بطوری که علاوه بر تأمین سلاح آنان برای مدتهای طولانی ،توان جنگ افزاری آنان را بالابرد واز سوی دیگر با توجه به شیوع فروش سلاح توسط نظامیان فراری ارتش عراق و همچنین قیمت سلاح  در سطح منطقه را بشدت کاهش داد.  این فروپاشی نظامی ،دومین شهر عراق(موصل) را تحویل نیروهای ناشناخته و کرکوک را تحویل نیروهای اقلیم کردستان عراق داد. با انتصاب هاشم جاموس(افسر بعثی) از طرف نیروهای ناشناخته غالب به سمت استاندار موصل و روی کار آموردن احمد عبدالرشیدبعنوان استاندار جدید صلاح الدین(تکریت)هویت آنان مشخص‌تر شد ومشخص شد که آنچه در این مناطق تحت سیطره گروههای شورشی میگذرد همان بازگست نیروهای بعثی به عرصه قدرت میباشد . تحولات و رویدادهای مناطق شمالی و مرکزی عراق به قدری سریع است که اظهارنظر درباره آنان کمی پیچیده می‌باشد و لیکن چند پیش‌فرض قبل از شکل‌گیری این فروپاشی مطرح است که کمک مناسبی به علل و انگیزه‌های این تحول سیاسی در عراق می‌نماید.
پیش‌فرض‌های موجود:
– نزدیک بودن جابجایی دولت کنونی عراق با دولت جدید بر اساس نتایج انتخابات اخیر این کشور
– تشکیل چهار دولت عراق پس از فروپاشی صدام، پیوسته با اتحاد کُردها و اعراب شیعه صورت می گرفته و اعراب اقلیت سنی پس از هشتاد سال فرمانروایی بر این کشور قدرت را به اعراب شیعه و کُردها واگذار کردند.
ـ ریاست جمهوری جلال طالبانی به عنوان یک چهره مبارز کرد که زمانی برای سرنگونی رژیم صدام تلاشهای فراوانی کرد،در راس قدرت عراق.
– انحلال ارتش و حزب بعث و سرگردانی این نیروها همواره در طول یک دهه پس از فروپاشی صدام که همواره بخشی از نارضایتی‌ها و رفتارهای خشونت‌آمیز در عراق را تشکیل ‌داده اند که فکر بازگشت به قدرت از هر طریقی در دستور کار این نیروهای مغلوب بوده است.
– پیدایش گروه دولت اسلامی عراق و شام(داعش) در سال ۲۰۰۴ و همزمان با سقوط صدام، خود قرینه ای برای همراهی نیروهای مغلوب با جریان افراطی دینی می باشد که رد پای این اتحاد در بسیاری از کشتارهای مردم عراق در سراسر این کشور مشهود است.
– خواستگاه حزب بعث، شهرهای تکریت و موصل بوده و عمده سران و افسران ارتش بعث عراق از این مناطق بوده اند و حتی حزب اسلامی عراق که در صحنه سیاسی عراق جدید نقش چشمگیری دارد، ازهمین منطقه برخاسته است که افرادی متمایل به رژیم صدام داشته اند،با اتکا به این حزب در پارلمان این کشور حضور یافتند و از این طریق توانستند ریاست مجلس این کشور را به دست بگیرند.
– عزت ابراهیم الدوری، رئیس جدید حزب منحله بعث عراق و معاون صدام عمدتاً پس از فروپاشی صدام معمولا در این مناطق مشاهده شده است که مشغول سازماندهی بازماندگان حزب بعث بوده است در چندروز گذشته شبکه های اجتماعی از طرف عزت ابراهیم مژده خوشی را برای شهروندان عراقی در آینده ای نزدیک منتشرکردند.تحولات گسترده اخیر و انتصاب استانداران موصل وتکریت و همچنین نصب پوسترهای صدام درسطح وسیعی در سطح شهرهای موصل و تکریت و بازگشت افسران حزب بعث به قدرت را دراین مژده میتوان تفسیر نمود. بطوری که مورد اعتراض شدید نیروهای داعش قرار گرفت و ضربالاجل برای حذف این پوستر صادر شد که حاکی از تقابلات خشونت آمیز آینده در بین متحدین شورشی خواهد بود.
– پیشرفت و توسعه مناطقی از عراق مانند اقلیم کردستان و توجه کشورهای همجوار و جهان به این منطقه و حجم درآمدهای نفتی آنان و مشارکت آنان با اعراب شیعه در تشکیل دولت، از نظر وابستگان رژیم ساقط شده عراق قابل تحمل نمیباشد.
– عوامل بیرونی وخارج از عراق در این پیش‌فرض‌ها موثر است از جمله؛ انتخابات اخیر سوریه، اختلافات داعش با جبهه النصره و ارتش آزاد و جبهه کُردی در شمال شرق سوریه و تحریکات طارق الهاشمی، معاون سابق ومتواری رئیس جمهور عراق در ترکیه ، گسترش روابط ترکیه با اقلیم کردستان عراق که در فروش نفت اقلیم توسط ترکیه به اوج خود می رسد ، از دیگر عوامل و پیش‌فرض‌های خارجی پیرامون عراق می باشد.
 
تحلیل واقعه
با در نظر گرفتن مختصر پیش‌فرض‌های موجود در عرصه تحولات اخیر عراق ، فروپاشی شهرهای بزرگ این کشورتوسط یک گروه شورشی دور از انتظار نبود. پس از تسلط گروه شورشی در موصل،سخنگوی داعش از فرودگاه عیرنظامی این شهربا یک شبکه کردی دراقلیم کردستان عراق تماسی داشت که در این پیام به مسئولین اقلیم اطمینان خاطر دادکه این نیروها پس از موصل به اقلیم حمله نخواهند کرد. این پیام صریح دارای اهداف متعددی می باشد. اولین هدف آن سلب انگیزه عمومی دفاع وعدم مقاومت اقلیم در برابر گروه شورشی و دوم احساس امنیت گروه شورشی از ناحیه کُردها میباشد که این گروه شورشی با خیال آسوده به سمت بغداد پیشروی کنند چون توان جنگ در دو جبهه برای آنان میسر نمی باشد. سوم جدایی بین جبهه کُردی و اعراب شیعه که در آینده می تواند برای تسویه حساب آسانتر باشد. هدفمند بودن و اغفال کننده بودن این پیام برکسی پوشیده نیست که می‌بایست رهبران اقلیم هوشمندانه با آن برخورد کنند.
بازیگران تحولات اخیر در شهرهای شمالی و مرکزی عراق طیفی از بازماندگان حزب بعث میباشندکه عمدتا در درون جریان اعراب سنی باقی مانده اند و بیش از یک دهه از فروپاشی این حزب بدنبال بازسازی ساختار تشکیلاتی خود بوده و حال با استفاده از شرایط سیاسی موجود در کنار داعش ظاهر گریده و با چهره و درلباس داعش خود را ظاهر کرده و با ظرافت وسرعت خاصی به سوی مرکز این کشور در حرکت می باشد. بازماندگان حزب بعث که با محوریت رهبران متواری این حزب و بقایای ارتش سابق و پشتیبانی ازسوی بعضی مسئولین محلی وابسته به رژیم سابق در این استانها شکل گرفته است با علم به اینکه با تابلوی حزب بعث نمی تواند در بین جامعه نفوذی داشته باشد لذا به نام داعش و به کام حزب بعث اقدام به حمله به شهرهای عراق نمود شاید نفرت مردم عراق از حزب بعث سبب گردیده که با چهره ای جدید به عرصه سیاست برگردد. به علت عدم حضور رسانه ها در بین گروه شورشی(بعثی- داعشی) کمترین اخبار از جبهه آنان به بیرون درز پیدا می کند شاید یکی از رموز موفقیت این گروهها بسته بودن و دوری جستن آنان از رسانه های جمعی می باشد.
 کُردها که در موصل دارای۸ کرسی نمایندگی مجلس ملی عراق بوده(۶کرسی حزب دمکرات کردستان و ۲کرسی حزب اتحادیه میهنی) و دارای سازمان و تشکیلات حزبی میباشند ، همزمان با تسلیم شدن نیروهای نظامی و انتظامی و امنیتی موصل به داعش،آنان نیز این شهر را ترک کرده و جمعیت کردی مناطق کردنشین استان موصل را در بین طوفان حوادث اخیر تنها گذاشته و خود را به کرکوک که در این شهر نفت خیز رساندند که در آن کردها دارای ۸ کرسی نمایندگی مجلس عراق بوده اند(۶کرسی اتحادیه میهنی و۲ کرسی حزب پارتی) و پایگاههای ارتش عراق در این شهر راتحویل گرفتند. مسیر پیشروی گروه شورشی (داعشی ـ بعثی)از محور موصل- بیجی- تکریت به سوی بغداد حرکت کردند و لذا ورود به کرکوک در دستور کاراین گروه شورشی نبود و به صلاح آنان هم نبود که به سرزمین آرمانی کُردها وارد شوند. بنابراین با چشم‌پوشی از کرکوک مسیر حرکت خود را بعد از این شهر با قطع ارتباط بین اقلیم کردستان وبغداد، ازمنطقه “جبل الحمرین”  پیشروی خود را به سوی استان دیالی ادامه دادند. بنابراین گروه شورشی در حال حاضر از مسیر اول موصل- تکریت- سامراء- بغداد و مسیر دوم تکریت- دیالی و خالص و بغداد در حال پیش روی میباشند. مسیر اول آن عشایر منطقه و فعالین حزب بعث و  بازماندگان ارتش قدیم و بعضی از افراد ارتش جدید که دارای گرایشات بعثی بودند را به همراه دارد که می تواند تأثیرگذار باشد. پیوستن منطقه دیالی به گروه شورشی نزدیکی به مرزهای ایران را به دنبال داشته و از طرفی ارتباط منطقه اقلیم با بغداد را قطع خواهد کرد.
 
همگرایی جریان داعشی- بعثی
حال باید دید با توجه به سیاست های مصلحت‌ جویانه آمریکا در منطقه آیا به پیمانهای امنیتی خود با بغداد عمل خواهد کرد و یا اینکه با تجربه افغانستان با عراق رفتار خواهد کرد؟ آیا ادامه سیاست های آمریکا مبنی بر جمع و تفریق بین داعش عراق و سوریه قابل دفاع می باشد یا خیر؟ هرچند که با پیشینه و علل و انگیزه های شکل گیری این گروه شورشی، صبغه بعثی بودن آنها پررنگ تر و آشکارتراز وابستگی آنان به مبانی اعتقادی داعش میباشد. ابتدایی ترین وجه تمایز بین این دو جریان متحد شورشی همانا تفاوت مبنایی عقیدتی آنان میباشد که اختلافات بالقوه را در بردارد که تفاهم بین آنها دور از انتظارخواهدبود. این اولین اختلاف وچالشی است که در صورت فائق آمدن داعش در منطقه با آن روبرو خواهد بود. چون روان‌شناختی اجتماعی جامعه عربی منطقه موصل و تکریت با مبانی داعش اعتقادی تفاوت ماهوی دارد. مگر اینکه داعش معتقد به تفکیک بین “داعش سیاسی” و “داعش اعتقادی” گردد که باز هم با مبانی عقیدتی این گروه تعارض دارد. با توجه به دلایل موجود در رفتارهای گروه شورشی می توان گفت: این گروه شورشی “داعش عقیدتی” نبوده و بلکه همانا عقده های حزب بعث در منطقه موصل بوده که در زمین بازی داعش ترکید و دام فریبی بوده که عزت ابراهیم الدوری (روباه سرگردان بیابانهای عراق) برای داعش گسترانید که قتل مردم مسلمان عراق را شدت بخشد.بنابراین میتوان گفت موج برخواسته فعلی توسط بازماندگان حزب بعث با انگیزه های سیاسی وکسب قدرت برخواسته و داعش نیز سواربر این موج برخواسته گردیده است شاید با صخره مستحکم اتحاد مردم عراق در هم بشکند.در واقع آنچه که در صحنه تحولات فعلی عراق روی میدهد خروش وطغیان جریانات تندروی قومی وابسته به رژیم ساقط شده صدام میباشد که جریانات افراطی مذهبی در درون آن خودنمایی میکنند و گرنه داعش توان بسیج این جمعیت شورشی را ندارد برای اثبات این موضوع باید به تحولات آینده بین این دو شریک نامتجانس نگریست.
 
نقش کردها در تحولات اخیر عراق
تحولات اخیر عراق که سبب گردیده گروه شورشی پیشروی خود را به سمت بغداد ادامه دهد ، مواضع منتقدان نوری مالکی مبنی بر عدم بکار گیری وابستگان حزب بعث از طرف ایشان را تقویت مینماید آنانیکه زمانی با بازگشت افسران ارشد ارتش عراق و بعثی ها مخالفت می کردند ولیکن نوری مالکی بنا به مصالحی در این خصوص مماشات میکرد،حال ایشان را در اهمال کاری در این خصوص مقصر میدانند.اگرچنانچه نقش بازماندگان حزب بعث در مساند قدرت را در  شورشها فعلی دخیل بدانیم و از طرفی اصرار جریانات سیاسی عراق در به کارگیری وابستگان دولت ساقط شده صدام به راحتی ریشه آمران وعاملان این فروپاشی نمایان میشود.
اما کُردها که به عنوان هم‌پیمان اصلی اعراب شیعه در طول ۴ دولت گذشته عراق جدید،همواره نقش تعیین کننده در ثبات و اتحاد این کشور داشته اند و هم‌پای اعراب شیعه در مبارزات ضد صدام قربانیان زیادی را متحمل شده اند در مسیری حساس قرار دارند.
اگرچه کُردها در دولتهای جدید عراق علیرغم گلایه ونارساییهای فراوانی که وجود دارد،دارای شرایط مناسبی نسبت به قبل بوده اند و هرچند که دارای اهداف آرمانی مختص بخود می باشند و لیکن ادامه روند شرایط فعلی عراق بسیاری از معادلات را برهم خواهد زد اولین موضوع اینکه اگر بپذیریم نیروی شورشی اصلی همان پیاده نظام حزب منحله بعث و جمعیت اندکی از داعش در بدنه آنها میباشد ، به طوری که حزب بعث در لباس داعش ظاهرشده است و کُردها که در طی مبارزات طولانی در کنار اعراب شیعه درشکل گیری عراق جدید نقش داشته اند و یکی از بازیگران اصلی سقوط صدام بودند تا جایی که بعضی تحلیلگران عربی از همراهی کردهاُ به نام «اسب تراوا» در سقوط دیکتاتوری صدام نام می برند بنابراین کُردها نباید از کینه قومی بازماندگان حزب بعث خود را در امان بدانند. از طرف دیگر ضرباتی که گروه داعش در سوریه از جبهه کُردی متحمل شد و همچنین اختلافات مبنایی که این گروه عقیدتی با نوع مدیریت کردستانی دارد به نوعی که در هر فرصتی اقلیم کردستان عراق ضرباتی را از همفکران داعش در شهرهای اقلیم دریافت کرده است.بنابر این اقلیم کردستان محنت ورنج راه طی شده را فراموش نخواهد کرد و از طرفی با توجه به تجربیات گذشته نباید به شرایط موجود چندان خوشبین نمیباشد ولی خوشحالی توام با نگرانی را نمیتواند کتمان کند. هر چند که سرنوشت آینده عراق هرگونه رقم بخورد شرایط ژئوپلتیک اقلیم کردستان در آن از وضعیت کنونی بهتر خواهد بود.
به نظر می رسد پیام «عدم حمله داعش به اقلیم کردستان عراق» یک فریب سیاسی می باشد که قصد غافلگیری اقلیم کردستان عراق را دارد. با توجه به ماهیت داعش و حزب بعث و کینه های پایان‌ ناپذیر آنان از مسببان اصلی سرنگونی صدام و همچنین همراهی با کردهای سوریه ، عواقب ناخوشایندی را برای این کشور رقم میزند.
 
سرانجام
داعش و حزب بعث در این ماراتن نظامی با دو حالت روبرو هستند یا با دست پر به موصل برمی گردند که از موضع قدرت از سر تقصیرات همپیمانان دشمنان صدام به آسانی نخواهند گذشت و یا با دست خالی بر میگردند که بازهم عقده های ناکامی خود را در بین راه متوجه منطقه اقلیم خواهند کرد هرچند که ساختار نظامی و امنیتی اقلیم کردستان عراق در حد مطلوبی می باشد و با استفاده از این توان در این چند سال گذشته توانسته منطقه ای امن در شمال شرق این کشور ناامن برای شهروندان خود بوجود آورد لیکن در برابر هجوم ملخ‌وار اندیشه‌های ضاله و کینه‌های قومی رسوب شده آسیب‌پذیر می باشد. رهبران سیاسی اقلیم کردستان عراق می توانند با هوشمندی و با استفاده از ظرفیت ها و مکانیزم‌های موجود منطقه‌ای و ملی از این چالش جدی که موجودیت عراق و منطقه را تهدید می کند به راحتی عبور کنند چون امارت اسلامی که مدنظر داعش می باشد همه خاک عراق را در برمی گیرد و از طرفی اندیشه های شوونیستی حزب بعث عراق کشور متحد عربی را در سر می پروراند که در هر دو صورت این رویداد ناگوار، نافی عراق فدرال و فروپاشی آرمان کردستانی می باشد.
 
کد مطلب: ۶۴۵۱۱  |  تاريخ: ۱۳۹۳/۳/۲۳  | منبع: کرد پرس

شناسه خبر : 19203

این خبر رو هم ببینید

لزوم تبیین اهمیت روز قدس در رسانه‌ها و فضای مجازی

مدیرکل صدا و سیمای مرکز کردستان گفت: فضای مجازی و رسانه‌های جمعی نقش مهمی در …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

19 − یک =