خانه / دینی / سروده گوته در مدح پيامبر اکرم‌ (ص) نويسنده: دکتر محمد اخگري

سروده گوته در مدح پيامبر اکرم‌ (ص) نويسنده: دکتر محمد اخگري

گوته،شاعر بزرگ آلماني و نابغه‏اي از جهان غرب از جمله‏ شخصيت‏هاي بزرگ غربي است که شيفته مشرق‏ زمين، اسلام و فرهنگ ايراني بوده است.

 
در طول تاريخ طولاني که از بعثت نبي مکرم‏ اسلام(ص)مي‏گذرد،شخصيت والاي آن حضرت‏ همواره مورد ستايش مسلمانان بوده و در ادبيات‏ اسلام (عربي،فارسي و…) بسيار مدح و ستايش‏ شده است؛اما نکته جالب آن است که اين ويژگي‏ تنها مختص به ادبيات ملت‏هاي مسلمان نيست‏ بلکه در ادبيات ساير ملل و حتي ملت‏هاي غير مسلمان نيز شخصيت،کمالات و به ويژه دستاورد و ارمغان الهي آن حضرت براي بشريت، يعني‏ دين اسلام،بسيار تکريم شده است.گوته،شاعر بزرگ آلماني و نابغه‏اي از جهان غرب از جمله‏ شخصيت‏هاي بزرگ غربي است که شيفته مشرق‏ زمين، اسلام و فرهنگ ايراني بوده است
گوته کيست؟
يوهان ولفگانگ فن گوته، شاعر و نابغه بزرگ آلماني‏ در تاريخ ۲۸ آگوست‏ سال ۱۷۴۹ ميلادي در شهر فرانکفورت ديده به‏ جهان گشود.از کودکي‏ تحت مراقبت پدر به فراگيري زبان‏ها و علوم مختلف‏ پرداخت، سپس به اصرار پدر به تحصيل در رشته‏ حقوق پرداخت اما طبع شاعرانه‏اش، او را به ادبيات‏ سوق داد و از نخستين سال‏هاي جواني با انتشار اشعار و رمان‏هاي مختلف به اوج شهرت رسيد. رمان«غم‏هاي ورتر جوان»، در ۲۵ سالگي وي در سراسر اروپا منتشر شد. نمايشنامه‏ها و آثار ادبي‏ گوته بسيار زياد و گوناگون است اما مهم‏ترين اثر گوته تراژدي«فاوست»است که نقطه اوج آثار او به شمار مي‏رود.تراژدي فاوست يکي از برترين آثار او به شمار مي‏رود.تراژدي فاوست يکي از برترين آثار ادبي جهان است که در آن داستان پيمان شيطان با دانشمندي به نام دکتر فاوستوس تشريح مي‏شود.
گوته از جواني با اسلام و قرآن آشنا مي‏شود و جالب آنکه اين دغدغه و انگيزه دروني تا کهن‏سالي- يعني زماني که«ديوان غربي-شرقي»را مي‏نگارد- همواره با او همراه است.گوته در ۲۳ سالگي«نغمه‏ محمد»را مي‏سرايد و در ۸۰ سالگي ديوان«شرقي- غربي»را تدوين مي‏کند. البته او طي اين سال‏ها همواره به مشرق زمين علاقه‏مند بوده و کوشيده‏ است تا بر دامنه اطلاعات خود در اين زمينه‏ بيفزايد.اما در سال ۱۸۱۴ با ترجمه آلماني ديوان‏ حافظ روبرو مي‏شود و چنان تحت تأثير اين شاعر عارف ايراني قرار گيرد که در دفتر خاطراتش‏ مي‏نويسد: هرگز نمي‏توانم اشتياقم را کنترل کنم، بايد حتما در برابر اين همه جذبه کتابي تدوين کنم. که«ديوان شرقي-غربي»حاصل تأملات و اشتياق‏ گوته به مشرق زمين و به ويژه اسلام و ايران است. گوته ديوان خود را در ۱۲ دفتر با نام‏هاي فارسي‏ تدوين مي‏کند و نخستين شعر آن را با تأثير از هجرت پيامبر اسلام از مکه به مدينه،«هجرت» نامگذاري مي‏کند و مي‏کوشد در سفري روحاني به‏ مشرق زمين با حافظ شيرازي همراه شود.
نغمه محمد:
گوته در دوراني جواني نمايشنامه‏هاي زيادي‏ تصنيف مي‏کند که يکي از اين نمايشنامه‏ها، «تراژدي محمد»نام دارد. اين تراژدي ناتمام‏ مي‏ماند، اما از اين اثر ناتمام بخشي باقي مانده است‏ که«نغمه محمد»نام دارد. نغمه محمد در واقع‏ صحنه گفت‏وگو و ديالوگي ميان حضرت علي(ع) و حضرت فاطمه است که آن دو پيامبر را به رودي‏ تشبيه مي‏کنند که کوهساران سرچشمه گرفته‏ تا به اقيانوس برسد و در مسير خود همه رودها را با خود همراه مي‏کند و آنان را به سمت اقيانوس‏ رهنمون مي‏شود:
علي: بنگر بدان چشمه‏ همان که از کوهساران مي‏جوشد چه با طراوت و شاد و مي‏تراود به سان چشمان ستارگان،آن گاه که‏ مي‏درخشند.
 فاطمه: از فراز ابرها سرشاخه‏هايش سيراب مي‏شوند برخاسته از روح‏هاي پاک‏ در ميان صخره‏ها و در بوته‏زارها
علي: به تازگي و طراوت جواني‏ از فراز مي‏لغزد بر روي صخره‏هاي مرمرين‏ و آن گاه دوباره به سوي آسمان‏
نغمه محمد(ص)(سروده‏اي از گوته در مدح پيامبر اسلام)
فاطمه: و از ميان صخره‏ها و از گذرگاه قله‏ها سنگريزه‏هاي رنگين را شکار مي‏کند.
علي: و با ورودي پيشواگونه و راهبر همه چشمه‏ها را که برادر اويند با خويش همراه مي‏سازد.
فاطمه: و نهرها به امتدادش‏ مشتاقانه همراه مي‏شوند و او اينک به گستره دشت قدم نهاده است‏ و مي‏درخشد با تلألوي نقره‏گون‏
علي: و نهرهاي جاري از کوهساران‏ با نشاط او را مي‏خوانند و فرياد برمي‏آورند:
علي و فاطمه(باهم): برادر! برادر، برادرانت را درياب و با خويش برگير… تشبيه کردن پيامبر گرامي اسلام به رودي بزرگ‏ که راهي اقيانوس مي‏شود، تصويري بسيار جذاب و جالب توجه است؛زيرا به اعتقاد خانم پروفسور آنه‏ ماري شيمل، اسلام‏شناس مشهور آلماني هيچ‏ شاعري پيامبر را به رود بزرگ تشبيه نکرده است‏ .
گوته بي‏گمان اين حديث را نخوانده بوده و از اين تشبيه زيبا بي‏اطلاع بوده است اما با استفاده‏ از قريحه و نبوغ خود در گفت‏وگوي ميان حضرت‏ علي(ع)و حضرت فاطمه(س)پيامبر را به رودي‏ بزرگ تشبيه مي‏کند. اين رود از کوهساران و از فراز ابرها سرچشمه گرفته است؛ يعني سرچشمه‏ اين آب از آسمان است و به عبارتي ديگر وحي بر پيامبر، منشاء آسماني دارد. اين رود در مسير خود همه رودها را با خود همراه مي‏کند و همه آن‏ها را هدايت مي‏کند تا به اقيانوس برسد.اقيانوس در زبان عربي«المحيط»خوانده مي‏شود و المحيط يکي از اسماء الهي است. از سوي ديگر آب در ميان‏ همه اقوام و اديان، نماد روشنايي، زايش، حيات‏ و پاکي و لطافت و طهارت است. بنابراين تشبيه‏ وجود مبارک پيامبر اسلام به آب از هرمنظري‏ زيباست؛ چرا که به اعتقاد شاعر، او مظهر حيات‏ بشر است و آمده است تا انسان‏ها را از پليدي‏ها پاک‏ کند .در بخش‏هاي مختلف اين شعر زيبا مقاطع‏ گوناگون زندگي آن حضرت در قالب تصاوير بيان‏ شده است؛ به عنوان نمونه در يک بند از آن بر لزوم‏ بعثت پيامبران و نياز به فرستادن آنان براي هدايت‏ بشر تبيين شده است: در ادامه گفت‏وگوها،رودها به اين رود بزرگ مي‏گويند، ما را با خود به اقيانوس‏ ببر،زيرا اگر ما را رها کني:
علي: چرا که ما را در کوير خشک‏ مي‏بلعد سنگريزه‏هاي حريص‏ و آفتاب سوزان از فراز آسمان‏ خون ما را مي‏مکد و تپه‏اي ناگاه راه را بر ما مي‏بندد و از رسيدن به برکه باز مي‏دارد برادر! درياب برادرانت را در اين گستره دشت.
‏ به عبارت روشن‏تر اگر نبي و راهبر نباشد، انسان‏ها در ظلمات و سنگريزه‏ها گرفتار مي‏شوند و نمي‏توانند به سعادت دست يابند.در جايي ديگر به‏ هجرت پيامبر از مکه به مدينه اشاره مي‏کند:
علي: و اينک اين رود هر لحظه با عظمتي بيشتر به پيش مي‏رود و سلاله‏اي از آب‏ها تبار او را خواهند ساخت. و آب‏ها آن رهبر را بر شانه‏هاي خويش بلند کرده‏اند و بر همه امپراتوري‏ها چيره مي‏شود و نامش را به سرزمين مي‏بخشد.
 ساخته شدن شهرها در مقدم پيامبر اسلام و بخشيدن نامش به اين شهرها اشاره به هجرت‏ پيامبر اسلام و تغيير نام شهر يثرب به مدينه النبي‏ دارد.گوته اين شعر زيبا را که نمي‏توان آن را به‏ طور کامل در اين مجال مختصر گنجاند، در ۲۳ سالگي مي‏سرايد. اما پرسش اين‏جاست که گوته‏ در مغرب زمين و اروپا که اين همه عليه دين‏ اسلام و پيامبر گرامي آن تبليغات دروغين شده‏ و مي‏شود، چگونه توانسته است به اين فهم و دريافت برسد؟
نخستين مطالعات گوته درباره قرآن به سال‏ 1771 و۱۷۷۲ م اتفاق افتاد و اين موضوع درست در زماني رخ داد که گوته نسبت به برخي از موضوعات‏ مسيحيت به ترديد افتاده بود. گوته در تعاليم پيامبر اسلام مطالبي مي‏يافت که جايگزين‏هاي مناسبي‏ نسبت به برخي مطالب دگماتيک در مسيحيت‏ بودند. از ديگر سوي،گوته در شخصيت پيامبر اسلام‏ فردي را نظاره مي‏کرد که رسالتش را نه فقط به‏ وسيله کلام و پيام بيان مي‏نمودند بلکه او براي بيان‏ رسالتش حکومتي اسلامي بنيان نهاد که تمام‏ گروه‏ها و فرقه‏ها را با هم متحد و يگانه ساخت.
از سوي ديگر گوته بر ترجمه‏هاي قرآن به زبان‏هاي‏ آلماني، فرانسوي انگليسي را خوانده بود. گوته از مفاهيم آيات قرآن در برخي از ابيات ديوان شرقي‏ نيز بهره جسته است:
مغني‏نامه-شعر آزادگي: خداوند آن ستاره‏ها را در آسمان نشاند تا راهنماي شما بر خشکي و دريا باشند پس در گستره آن‏ها به گشت و تماشا رويد نگاهتان پيوسته به فراز اين ابيات متأثر از آيه ۹۷ از سوره انعام است که‏ مي‏فرمايد:
«و اوست خدايي که ستارگان را پديد آورد تا به‏ آن‏ها در تاريکي‏هاي خشکي و دريا راه يابيد.آيات را براي آنان که مي‏دانند به تفصيل بيان کرده‏ايم.
و يا: مغني‏نامه-شعر طلسمات پنجگانه: شرق از آن خداست‏ غرب از آن خداست‏ سرزمين‏هاي شمالي و جنوبي‏ در دستان او آرميده‏اند. اين ابيات متأثر از آيه ۱۱۵ از سوره بقره است: «مشرق و مغرب از آن خداست پس به هرجا رو کنيد همان جا رو به خداست.خدا فراخ رحمت و داناست».
گوته آنچنان شيفته فرهنگ و مفاهيم اسلامي‏ است که در شعري از ديوان شرقي از اين‏که خود را مسلمان بنامد،هيچ ابايي ندارد:اگر اسلام‏ به معناي تسليم شدن در برابر خداوند است‏ پس ما همه در اسلام به دنيا مي‏آئيم‏ و به اسلام مي‏ميريم‏ برخي از انديشمندان غربي شيفتگي گوته به‏ اسلام و فرهنگ مشرق زمين را بي‏نظير مي‏دانند و معتقدند که در طول تاريخ کمتر مي‏توان نمونه‏اي‏ را سراغ داشت که در آن شاعري از آن سوي عالم‏ شيفته انديشمندي شرقي شود.اما به هرحال‏ گوته توانسته است از پس همه پيش‏داوري‏هاي‏ غرب،گوشه‏اي از حقيقت را ملاحظه کند و به‏ اسلام و فرهنگ آن علاقه‏مند شود .

شناسه خبر : 5955

این خبر رو هم ببینید

مجموعه بیانات رهبر انقلاب اسلامی به مناسبت هفته وحدت از سال ۱۳۶۹ تا کنون

گزیده ای از بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی به مناسبت آغاز هفته وحدت از سال …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بیست − هفت =