خانه / فرهنگی / ملیت و فرهنگ اقوام ایرانی/ دکتر ابراهیم فتح الهی

ملیت و فرهنگ اقوام ایرانی/ دکتر ابراهیم فتح الهی

فرهنگ ، تاریخ وروح دینداری ، هویت ملی مردمان یک کشور را به وجود آورده و در عرصه بین المللی به آن ها هویت می بخشند . چنانچه مجموعه افرادی که در ایران زندگی می کنند علیرغم دلبستگی های خاصی که به نژاد و زبان خود دارند به دلیل برخورداری از فرهنگ ، تاریخ وجغرافیای مشترک ، در هویتی واحد به نام ایرانی بودن به هم پیوند خورده اند که در میدان عمل با پذیرش پرچم و قانون اساسی واحد به صورت حکومتی واحد تبلور می یابد و بدینسان هویت ملی ما ایرانیان پدید می آید

هویت ملی
افرادی که در سرزمین واحد با آداب و رسوم مشترک زندگی می کنند ، مجموعه واحدی را به نام ملت به وجود می آورند . دراین میان  عناصر فراوانی وجود دارند که تشکیل دهنده هویت ملی یک جامعه محسوب می شوند . عناصری مثل فرهنگ مشترک ، تاریخ مشترک ، جغرافیای مشترک و روح دینداری را  می توان اصلی ترین عناصر پیوندهای اجتماعی دانست . هریک از عوامل مذکور نقش خاصی را  در پیوند ملت ها  ایفاء می کنند . فرهنگ مشترک موجب شکل گیری آداب ، رسوم و آئین های ملی در بین مردم یک کشور می شود .جغرافیای مشترک سبب به وجود آمدن پیوند سرزمینی، سرنوشت مشترک و الگوی واحد اقتصادی ، نظام تولید و مصرف و حتی روابط بین المللی مشترک می شود . تاریخ مشترک نیز موجب می شود هویتی ریشه دار در بین ملت ها شکل بگیرد . چنانچه روح دینداری نیز می تواند آرمان ها و ارزش های متعالی را در بین آن ها به وجود آورد .
بنابراین می توان گفت : فرهنگ ، تاریخ و جغرافیا وروح دینداری ، هویت ملی مردمان یک کشور را به وجود آورده و در عرصه بین المللی به آن ها هویت می بخشند . چنانچه مجموعه افرادی که در سرزمین پهناور ایران در کنار یکدیگر زندگی می کنند علیرغم علاقه و دلبستگی های خاصی که به نژاد و زبان و لهجه خود دارند به دلیل برخورداری از فرهنگ ، تاریخ ، جغرافیای مشترک ، علیرغم باورهای دینی گوناگون ، در هویتی واحد به نام ایرانی بودن به هم پیوند خورده اند . این هویت واحد در میدان عمل با پذیرش پرچم و قانون اساسی واحد به صورت حکومتی واحد تبلور می یابد و بدینسان هویت ملی ما ایرانیان پدید می آید .
 
تاسیس دولت  و اعمال حاکمیت ملی
بعد از شکل گیری اجتماع و پیدایش جوامع بشری ، اصلی ترین مساله ، تنظیم روابط بین مردم  و تعیین حدود، وظایف وحقوق متقابل افراد است ، بدین منظورتاسیس دولت ،  ضرورتی اجتناب ناپذیر است .
می توان گفت : اعمال حاکمیت ملّی از طریق تاسیس دولت  صورت می پذیرد .بنابراین یکی از وظایف اساسی دولت ها ، حفظ هویت ملّی و اعمال حاکمیت ملّی است. چنانچه ،آباد کردن زندگی اجتماعی و توزیع عادلانه ثروت و امکانات و ایجاد رفاه در زندگی مردم ، از دیگر وظایف دولت ها محسوب می شود.
 
رابطه دولت و ملت
بدون شک دولتی که برخاسته از آراء ملّت بوده و از پشتوانه ی اعتماد ملی برخوردار باشد برای آبادی سرزمین ایران که میراث نیاکان ماست خواهد کوشید تا در نتیجه، شرایط زندگی برای آحاد جامعه، مطلوب گشته و رفاه اجتماعی برقرارشود.
همراهی آحاد مردم در برنامه های کلان اقتصادی و اجتماعی وهمکاری آن ها درجهت برنامه های تحوّلی دولت در نهایت به پیشرفت جامعه منجر می شود . دسته بندی مطالبات اجتماعی و بیان نیازهای عمومی توسط اصحاب قلم ،اندیشه وران ، روشنفکران و دانشگاهیان می تواند به تسهیل روابط بین دولت و ملت کمک کرده و ادبیات مشترکی را میان دولت و ملت بوجود آورد. در این میان جریان آزاد اطلاعات و بیان شفاف مسائل و معضلات جامعه به مردم، سبب دلبستگی بیشتر مردم به نظام اجتماعی کل بوده و رابطه دولت و ملت را مستحکم می کند. چنانچه عدم اعتماد به مردم و نامحرم دانستن آن ها سبب گسستگی پیوندهای اجتماعی و تقدم منفعت فردی بر منافع ملی خواهد شد . لذا دولت ها باید مردم را محرم خود بدانند و در دفاع از حقوق اساسی ملت کوتاهی نکنند تا مردم نیز با احساس مسوولیت نسبت به سرنوشت ملی، در پاسداری از آرمان های ملی از هیچ کوششی دریغ نکنند .
 
نقد پذیری دولت
نقد پذیری دولت ها موجب تکامل هر چه بیشتر جامعه شده و در نهایت به پیشرفت اجتماع منجر می شود . نقد برنامه های کلان جامعه توسط تحلیل گران مسائل اجتماعی و کارشناسان حوزه سیاست ، اقتصاد و فرهنگ صورت می پذیرد . دولت مقتدر و مردم گرا دولتی است که فضای آزاد نقد و پرسشگری را در جامعه تضمین کرده ، و با استقبال از  دیدگاههای احزاب رقیب و گروههای دگر اندیش ،آنها را به رسمیت بشناسد .
اساسا یکی از قواعد دموکراسی در جامعه های باز ومدرن حضور قدرتمند احزاب رقیب و مطبوعات مستقل است تا بتوانند به عنوان چشم بیدار ملت ، برنامه های دولت موجود را به چالش کشیده و به عنوان اهرم کنترل اجتماعی از سوء استفاده های احتمالی حزب حاکم جلو گیری کنند .
استقبال هیات حاکمه و دولت منتخب از دیدگاههای گروههای منتقد ، رشد سیاسی جامعه بخصوص نسل جدید را به دنبال خواهد آورد . این رشد سیاسی لازمه تکامل جامعه است و جوانان جامعه بدون برخورداری از دانش و بینش سیاسی قادر نخواهند بود مدیران موفقی در آینده باشند .
 
  جایگاه اقوام در نظام اجتماعی کل
 
نقش بوم ها و علقه ها و دلبستگی نژاد ها و اقوام مختلف یک سرزمین ورابطه آن ها با نظام اجتماعی کل  نیز قابل تأمل است . اهمیت دادن به فرهنگ های بومی و تقویت آنهاموجب دلبستگی اقوام مختلف ایرانی به نظام اجتماعی کل بوده ودر نهایت موجب توسعه ملی و پیشرفت کشور می شود.
 هر یک از بوم ها و اقوام و نژاد ها که در سرزمین ایران زندگی می کنند با حفظ پیوند مشترک با نظام اجتماعی کلّ ، علاقه و دلبستگی خاصی نیز به زادگاه و شهر و دیار خود دارند . این احساس علاقه می تواند پایگاهی قوی برای سازندگی و پیشرفت و پی گیری مسائل مربوط به توسعه هر منطقه باشد . این  علاقمندی علاوه بر ارضاء حسّ نوستالژیک افراد ، انگیزه ای قوی برای جلب مشارکت همگانی در توسعه و سازندگی کشور می باشد .
بنابراین باید زمینه هایی را فراهم کرد که بزرگان برخاسته ازهرشهرودیار درجهت همیاری برای توسعه شهر خودشان تلاش کنند.وجود سازمانهای مردم نهاد وگروههای خیریّه برای جلب مشارکت چهره های موفق هرشهرکه در جاهای دیگر ایران یا جهان زندگی می کنند یکی ازاین بسترهاست.
درست است که یک چهره اقتصادی موفق ویک چهره علمی موفق ویک ادیب وشاعرموفق درسطح ملی موجب افتخارایران وایرانی به شمارمی آید اماعلاقه ودلبستگی هرکس به محل تولد وشهری که درآن رشدکرده، می تواند انگیزه بازگشت دوباره وایفاء نقش جدّی درتوسعه وعمران وآبادی آن شهر شود. بدینگونه می توان شاهد پیشرفت وترقی همه شهرهای ایران شد و از تمرکز گرایی وآبادی شهرهای بزرگ به قیمت نابودی شهرهای کوچک احتراز کرد.
همچنین باید توجه کرد که علاقه افراد به زبان مادری و فرهنگ قومی و منطقه ای شان یک نیاز درونی و فطری است و نمی توان با شعار یکسان سازی فرهنگی ، فرهنگ های گوناگون طوایف و اقوام ایرانی را نادیده گرفت. تقویت فرهنگهای قومی و محلی بهترین روش برای مقابله با غلبه فرهنگ های بیگانه است . چنانچه حفظ و حراست از میراث فرهنگی گذشتگان وظیفه آحاد جامعه و برنامه ریزان فرهنگی کشور است . فرهنگ غنی اقوام مختلف ایرانی به سان رنگین کمانی زیبا در آسمان ایران می درخشد . بر ماست که آنها را پاس بداریم ودر جهت بازشناسی ،احیا وانتقال ارزش های فرهنگی اقوام ، نژادها ومذاهب مختلف موجود درایران ، به نسل های کنونی وآینده بکوشیم.
 
هویت فرهنگی ایرانیان
شاید بتوان گفت : اصلی ترین هویت فرهنگی ایرانیان از زمان باستان تاحالا اخلاق گرایی ، دینمداری ، تمدن سازی و علم گرایی آنها بوده است . متون مقدس و منابع بر جای مانده از دوره های تاریخی گذشته در ایران بیانگر این نکته است که ایرانیان همواره مردمانی دین گرا ، اخلاق مدار ، طرفدار مدنیت واز بنیانگذاران و گسترش دهندگان علم و دانش بوده اند .
 مورخین چهار تمدن باستانی مصر ، چین ، روم و ایران را به عنوان اصلی ترین تمدن های روی زمین شناخته اند . منظور از تمدن ، داشتن نظام اجتماعی با محوریت قانون است . این هویت تمدنی همواره در سرزمین ایران بوده است . نظم اجتماعی ، تشکیلات اداری ، نظام نامه دیوانی، نظام ارتباطات اجتماعی از طریق چاپارخانه ها در زمان داریوش،آزادی مذهب در منشور کوروش ، نظام اقتصادی و روابط بازرگانی با سایر ملت ها در آن دوره تاریخی، تاسیس کاروانسراها، بازارها ،مدارس علمیه و مساجد در روزگار صفویان وودوره های بعدی و … همگی شاخصه های فرهنگی و تمدنی ملت ایران بوده است .
علاوه بر اینها در هیچ دوره تاریخی ، ملت ایران هویت غیر دینی نداشته است و اخلاق مداری و دینداری جزءلاینفک هویت فرهنگی ایرانیان بوده است . در ایران باستان و در روزگار هخامنشیان اهورا مزدا پشتیبان جامعه و تفویض کننده اختیار حکومت به سلاطین نامیده می شد و مشروعیت حکومت پادشاهان با اتصال به اهورا مزدا به دست می آمد. با ظهور اسلام ایرانیان جزء اولین ملت هایی بودند که به تعالیم اسلام گرایش پیدا کردند وروح فرهنگ اسلامی را با ندای پاک فطرت خداجوی خود سازگار یافته وبه گسترش و تثبیت این دین درسرزمین ایران پرداختند و سپس با روح علم گرایانه و متمدنانه ،  شاخه های گوناگون دانشهای اسلامی را بارور کرده و در سراسر جهان گستراندند .
بنابر این می توان از ملت ایران به عنوان یک ملت ریشه دارفرهنگی در تاریخ نام برد . مهم این است که بتوانیم بنیان های فرهنگی و تاریخی این ملت بزرگ را باز شناسی و احیا کرده و آنرا به درستی به نسل جدید معرفی کنیم . به نظر نگارنده ایجاد پیوند بین نسل جدید با گذشته تاریخی شان ، وظیفه اصلی نهادهای فرهنگی جامعه است .
 
احساس بی هویتی ، تهدیدی جدی برای نسل جدید
متولیان امور بخصوص کسانی که بر مصدر امور فرهنگی نشسته اند قبل از هر چیز باید به فکر ایجاد پیوند های جدی بین نسل حاضر و سابقه تمدنی و فرهنگی ایران باشند . اهمیت قضیه زمانی روشن می شود که بدانیم استعمار گران در گذشته، برای نفوذ در بین ملت ها و غارت منابع طبیعی آنها از طریق لشکرکشی و تحمیل جنگ بر آنها، وارد عمل می شدند ، اما امروزه غالبا به جای لشکرکشی و تهاجم نظامی، سعی می کنند از طریق تخریب هویت بومی و ملی ، غلبه فرهنگی خود را به رخ بکشند  و زمینه های خودباوری را در بین ملت ها بخشکانند .  آنها می خواهند ملت های دنیا با احساس بی هویتی و بی ریشگی ، دچار خودباختگی فرهنگی شده و با احساس حقارت نسبت به ملیت خود ، تسلیم نظم نوین جهانی که ساخته و پرداخته استعمار نو است ، بشوند . آنها می خواهند مردم دنیا با احساس نفرت  نسبت به ملت و سرزمین خود به تقدیس دستاوردهای تکنولوژی جدید بپردازند و چون قدرت مقابله یا هماوردی با آن را  ندارند در برابر آن مثل انسانهای شکست خورده ، محکومیت تاریخی خود را بپذیرند . بدینسان حتی اگر در سرزمین خود نیز زندگی می کنند اما مدافع منافع بیگانگان باشند و یا اینکه جلای وطن کرده و همه اندوخته و سرمایه علمی و فنی و اقتصادی خود را در خدمت بیگانه در آورند.
نظریه کاسموپولیتیسم یا جهان وطنی ، به عنوان شعار کلیدی استعمار نو ، به دنبال این است که تعهد ملت ها را به ریشه های فرهنگی ،تاریخی و ملی خود از بین برده و همگان را در خدمت منافع حاکمان نظم نوین جهانی ، درآورد . در چنین شرایطی نیازی به اعزام سرباز و نیروی جنگی برای فتح سرزمین ها و صرف هزینه های هنگفت برای لشکر کشی ها نخواهد بود . چرا که سیاستمداران و مدیران درس آموخته در مکاتب نظم نوین جهانی ، خود تامین کننده اصلی منافع استعمارگران خواهند بود .
 بنابر این ، ایجاد پیوند بین نسل جدید با گذشته تاریخی ، هویت سرزمینی و سابقه درخشان فرهنگی اش از ضروری ترین مسائل است . اگر چنین پیوندی ایجاد شود ، می توان انتظار داشت که جوانان کشور با احساس غرور نسبت به سابقه تمدنی خود ، سر افراز و سربلند ، در جهت پیشرفت کشور گام بردارند .
انشاءالله
________________________________________________
دکتر ابراهیم فتح الهی/ عضو هیات علمی دانشگاه پیام نور تهران
 
 
 
 
 
 
 
کد مطلب: ۶۳۱۱۰  |  تاريخ: ۱۳۹۳/۲/۲۵  |  ساعت: ۹ : ۸

شناسه خبر : 4915

این خبر رو هم ببینید

«رادیو وحدت» آغاز به کار می‌کند

رادیوی مناسبتی «وحدت» از ابتدای ربیع‌الاول (۲۷ مهر) تا ۱۷ ربیع‌الاول (۱۳ آبان) روی موج …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

5 × 2 =