خانه / فرهنگی / گزارشی از مراسم باستانی عروسی پیرشالیار؛ «پیرشالیار» بر بلندای «هورامان تخت» همچنان جاری و برقرار است

گزارشی از مراسم باستانی عروسی پیرشالیار؛ «پیرشالیار» بر بلندای «هورامان تخت» همچنان جاری و برقرار است

جشن عروسی پیرشالیار مراسمی بسیار کهن است اگر چه این مراسم در طول زمان با تغییرات بسیاری مواجه بوده، ولی ریشه های کهن اساطیری خود را به خوبی حفظ کرده و با قدمتی چند هزار ساله، هر سال اواسط بهمن‌ماه در «اورامان‌تخت» از توابع شهرستان سروآباد، با شکوه خاصی برگزار می‌ شود.

سنندج-جشن عروسی پیرشالیار مراسمی بسیار کهن است اگر چه این مراسم در طول زمان با تغییرات بسیاری مواجه بوده، ولی ریشه های کهن اساطیری خود را به خوبی حفظ کرده و با قدمتی چند هزار ساله، هر سال اواسط بهمن‌ماه در «اورامان‌تخت» از توابع شهرستان سروآباد، با شکوه خاصی برگزار می‌ شود.
 
هورامان قطعه ای از بهشت است و با وجود تاریخ و تمدن کهن آن باید این منطقه ارزشمند از کشورمان به دنیا معرفی می شود و شرایط جذب توریست و گردشگران به این نقطه از کردستان بیشتر و بهتر فراهم شود.
هورامان خواستگاه تحرک مسائل مذهبی و فرهنگی در منطقه بوده و حضور چهره ها و افراد نامدار و صاحب نظری چون پیر شالیار، کوسه هجیج، مولوی کُرد، شیخ حسام الدین، شیخ عثمان نقشبندی، صیدی هورامی، ماموستا بیسارانی، نمونه ای از این دلسوزان و فعالان بوده است.
شعر، موسیقی، آداب و رسوم و فرهنگ این منطقه بسیار کهن و دارای قدمت دیرینه ای است که از محتوای ارزشمند و والایی برخوردار است که در توسعه و ارتقا فرهنگ ایران و به ویژه کردستان تاثیر مثبت داشته و باید جهت حفظ و ارتقای آن گامهای ارزنده ای برداشته شود.
جشن عروسی و مراسم کومسای پیر شالیار به جهان معرفی شده است و فرهنگ هورامان با وجود ارزشهایی که دارد امروز در دنیا از نمونه های بارز و اصیل است که لباس های مردان و زنان آن که دارای پوشش های ملی و اخلاقی و اسلامی است از بهترین داشته های این فرهنگ است.
شهر اورامان «هورامان تخت» در ۷۵ کیلومتری مریوان قرار دارد و با توجه به آثار و سندهای به جا مانده و براساس اعتقادات مردم منطقه، هورامان تخت زمانی شهری بزرگ بوده و مرکزیتی خاص داشته و به همین دلیل از آن به عنوان تخت (پایتخت) یا مرکز (حکومت) ناحیه ی هورامان یاد می کرده اند و به همین دلیل به هورامان تخت مشهور شده است.
واژه هورامان از دو بخش «هور» به معنی «اهورا» و «مان» به معنی جایگاه و سرزمین تشکیل شده است. البته «هور» در اوستا به معنی خورشید است و بر همین اساس هورامان را می توان سرزمین خورشید و یا جایگاه اهورا مزدا نام نهاد و یا سرزمین اهورایی تعبیر کرد البته «هور» به معنی بلندی نیز در واژه «هورامان» تعبیر شده و به مکانی به نام سرزمینی دست نیافتنی و بلند نام برده شده است.
بعد از طی مسیری ۴۰ دقیقه ای که از مسیر جاده  سنندج به مریوان و نرسیده به سروآباد میانبر می زنی و بعد از اتمام جاده های پیچ در پیچ به منطقه ای می رسی که خانه هایش در دل کوه و بام هر خانه حیاط خانه دیگر است اما به این روستا می گویند «اورامان تخت». اینجا اورامان تخت است، روستایی با قدمت صدها ساله، با فرهنگ و آدابی که یادگار دوران کهن و به ویژه دوران زرتشت است، آیین اهوراستایی هنوز در حافظه تاریخی برخاسته از نیاکان مردم این منطقه، جای دارد و آن را پاس می دارند. در اعتقاداتشان «چینوت» و «صراط» یکی است و از آذر گداخته دوزخ یاد می کنند. روستای اورامان که در دامنه رشته کوه های زاگرس و در ابتدای حوزه آبریز رودخانه سیروان واقع شده با توجه به معماری خاص و ویژگی های مختلف یکی از روستاهای شگفت انگیز کشور است.
 استان کردستان با توجه به شرایط ویژه جغرافیایی و موقعیت خاص مکانی و زمانی دارای دیدنی های بسیار زیاد طبیعی و آثار باستانی است که البته وجود روستاهای شگفت انگیز در این استان شامل پالنگان، اورامان و همچنین آثار باستانی همچون غار کرفتو، قلعه زیویه و عمارت های قدیمی از جمله ویژگی های خاص این استان به شمار می رود.
یکی از دیدنی ترین مناطق استان کردستان که هر ساله پذیرایی خیل عظیمی از مسافرین و گردشگران داخلی و خارجی است روستای اورامان است در دل رشته کوه های زاگرس و ابتدای حوزه آبریز یکی از بزرگترین رودخانه های استان و در دل کوه های سر به فلک کشیده.
معماری خاص و برگرفته از شرایط منطقه، وجود مراسم و آئین ویژه پیر شالیار که هر ساله در دو نوبت و در فصل های بهار و زمستان اجرا می شود، فرهنگ غنی، پوشش محلی مردم ساکن در این منطقه در کنار سایر موارد از جمله ویژگی های است که نام اورامان را به آوازه ای جهانی رسانده است.
روستای اورامان و منطقه اورامان هیچ که تخت نیست بلکه با شیبی تند و وجود کوه های بسیار بلند از هر بیننده ای پذیرایی می کند.
اورامان تخت روستایی از توابع بخش اورامان شهرستان سروآباد در استان کردستان است که در ۷۵ کیلومتری جنوب شرقی شهرستان مریوان و ۱۷۰ کیلومتری سنندج (مرکز کردستان) واقع شده است.
این روستای زیبا و شگفت انگیز در ارتفاع ۱۴۵۰ متری از سطح دریاهای آزاد قرار گرفته است و اقلیمی معتدل و کوهستانی دارد. آب و هوای آن در فصل بهار و تابستان بسیار مطبوع و دلپذیر است و زمستان آن بسیار سرد و طولا‌نی است و در بعضی از سالها بارش برف در این روستا تا اندازه ای است که برای چند روزی دسترسی به آن امکان پذیر نیست.
روستای اورامان از جنوب غربی به ارتفاعات اورامان تخت و از شرق به ارتفاعات کوسالا‌ن محدود می‌شود. اورامان سرزمینی وسیع و کوهستانی است که سراسر جنوب کردستان را در برگرفته است و روستای اورامان بخشی از این سرزمین وسیع به شمار می‌آید.
اورامان سرزمین ترانه‌های معطوف به طبیعت، سرزمین شاعران طبیعت دوست، سرزمین ادبیات شفاهی و نانوشته و سرزمین عرفان دوستان بوده است. متاسفانه اورامان بعلت صعب العبور بودن ارتباط چندانی زیادی با نواحی دیگر نداشته نداشته و همین امر نوعی ایزولاسیون اجتماعی و جغرافیایی را بر ساکنین آن تحمیل نموده است. با این حال ضرورت های زندگی این ارتباط را بیشتر نموده و وسعت بخشیده است. اگر تا دیروز مراودات مردم اورامان عمدتاً با بخش های محدودی از کردستان عراق و ایران بوده است، اکنون تا مراکز و شهرهای عمده ایران و حتی اروپا و امریکا و استرالیا وسعت یافته است.
در زمان حاضر اصیل ترین الحان و آهنگ های ایرانی را می توان در اشعار معروف به گورانی شعرای کرد زبان یافت این آوازها یا گورانی ها هم جنبه ی مذهبی دارند هم غیر مذهبی. آوازهایی که غیر مذهبی می باشند بیشتر بر پایه ی موضوعات عشقی و غنایی و قهرمانی ترکیب یافته اند چون موسیقی با جان و دل اکثر کردها عجین شده است چرا که موسیقی هم پیام آور شادی و هم پیام آور غم می باشد.
از ویژگی های موسیقی اورامان این است که همچون جلوه های فرهنگ و هنر مردم اورامان از تاثیر موسیقی و فرهنگ های دیگر بر کنار مانده است و همچنان اصالت خود را حفظ کرده است و اصیل ترین این موسیقی سیاه چمانه است.
از سیاه چمانه که گفته می شود به سیاه جامگان دوره زرتشت مربوط است نزدیک به چهل و شش نوع آن در پرده های گوناگون به جا مانده است. می گویند در روزگار خسرو پرویز برای شکار گراز راهی اورامان شد و تحت تاثیر مناظر زیبای آنجا به موسیقیدان خود باربد دستور داد که آهنگی در وصف اورامان بسازد گویا آهنگ اورامان باربد همان سیاه چمانه امروزی است که در طول زمان تغییر نام داده است.
آیین باستانی «پیر شالیار» با قدمتی چند هزار ساله، هر سال اواسط بهمن‌ماه در روستای «اورامان‌تخت»، از توابع شهرستان سروآباد، با شکوه خاصی برگزار می‌شود و امسال نیز این مراسم کهن بر بلندای اورامان برگزار می شود.
هر چند نام مراسم عروسی است، ولی در اصل پیر شالیار یک مراسم آیینی و سنتی است که در آن قربانی می‌کنند و به ذکر و راز و نیاز با خدا می‌پردازند.
این مراسم که هر سال در آخرین چهارشنبه و پنج‌شنبه منتهی به نیمه بهمن‌ماه برگزار می‌شود، آیینی است که بعضی از مورخان برگزاری آن را به یک هزار سال گذشته نسبت می‌دهند و عده‌ای دیگر نیز معتقدند قدمت این مراسم بیش از این‌هاست.
روستای اورامان با معماری ویژه و طبیعت بکر و زیبایش هم‌اکنون به عنوان یکی از مناطق گردشگری کشور مطرح است و حتی گاه علاوه بر گردشگران داخلی افرادی را نیز از دیگر کشورهای خارجی مهمان خود می‌بیند.
در این روستا، بام هر خانه حیاطی است برای خانه دیگر و این داستان همچنان تا پشت روستا ادامه می‌یابد. معماری سنتی این روستا مبتنی بر سنگ است و در ساخت خانه‌های مسکونی به هیچ وجه از ملات استفاده نشده است.
روستای اورامان‌تخت در دهستانی به همین نام و در مسیر رودخانه سیروان، یکی از بزرگ‌ترین رودخانه‌های کشور، قرار دارد و برگزاری آیین‌های مختلف به‌ویژه عروسی پیر شالیار در کنار معماری ویژه آن موجب شده است این روستا به شهرتی جهانی دست یابد.
واژه اورامان یا هورامان از دو بخش «هورا» به معنی اهورا و «مان» به معنی خانه، جایگاه و سرزمین تشکیل شده ‌است و به همین دلیل اورامان به معنی «سرزمین اهورایی» و جایگاه اهورامزداست. «هور» در اوستا به معنی خورشید نیز آمده است و هورامان «جایگاه خورشید» نیز معنی می‌دهد.
مردم روستای اورامان به زبان اورامی‌ سخن می‌گویند و مردان اورامانی چوخه، پانتول، ملکی شال، دستار، فرنجی و کله بال و زنان آن جانی، کلنجه، شال، کلاه و کلله می‌پوشند که این لباس‌ها علاوه بر داشتن رنگ‌های متنوع با زیورآلات مختلف نیز تزئین می‌شوند.
پیش از ورود پارچه و کفش‌های خارجی و سایر منسوجات داخلی به استان کردستان، بیشتر پارچه‌ها و پای‌افزار مورد نیاز مردم روستای اورامان به دست بافندگان و دوزندگان محلی بافته و ساخته می‌شد که هنوز هم تعداد محدودی از این نوع البسه وجود دارد.
امروزه چهارشنبه، پنج‌شنبه و جمعه منتهی به ۱۵ بهمن‌ماه را برای برگزاری این مراسم در نظر می‌گیرند.
مراسم عروسی پیر شالیار در روستای اورامان کردستان هر سال در دو فصل مختلف بهار و زمستان «مراسم یاد بود پیر شالیار با عنوان مراسم کومسای (در چهل و پنجمین روز بهار) و مراسم عروسی پیر شالیار در نیمه اول بهمن ماه » توسط مردم روستای اورامان و به حالت موروثی در بین خانواده ها برگزار می‌شود.
اهمیت این مراسم از لحاظ فرهنگی، تاریخی و مذهبی از یک طرف و زیبایی منحصر به فرد شامل معماری پلکانی، شکل هرمی روستا، کوچه های عمودی و مردمی بسیار مهربان موجب شده است تا هر سال تعداد زیادی از مسافران و گردشگران از این روستای بزرگ بازدید کنند.
مراسم پیر شالیار به عنوان مراسم زمستانی از لحاظ تاریخی و فرهنگی از اهمیت بسیار بر خوردار است. لذا هر ساله با توجه به مشکلات مربوط به سرما و بارش برف تعداد زیادی از علاقمندان، پژوهشگران، عکاسان حرفه ای و … به این روستا سفر می کنند و این مهم و تلاش مردم سبب حفظ این آیین کهن و ارزشمند شده است.
اما هر چه که هست هورامان یکی از مناطق کهن و تاریخی با فرهنگی اصیل و مردمانی سخت کوش و صبور و مهمان نواز و متدین است که حفظ و ارتقاء این مهم وظیفه همه مردمان کردستان، به ویژه مردمان هورامی و ویژه تر مسئولان است تا در دنیایی که فرهنگ های مبتذل، غیراصولی و غیراخلاقی و متغایر با اصول انسانی توسط قدرت طلبان و استعمارگران به صورت های مختلف و از هر طریق تبلیغ می شود، به فراموشی و نابودی کشیده نشود، فرهنگی که با داشتن «سیاه چمانه»، کلاش هورامی «گیوه»، لباس هورامی، هنرهای دستی منحصر به فرد و با کیفیت این دیار، محصولات کشاورزی مخصوصی که کیفیتش در جهان همتا ندارد مانند انگور سیاه و توت فرنگی این منطقه برای ایرانیها و به ویژه کردستانی ها یک نعمت است و باید بهتر، بیشتر و مطلوبتر از آن بهره گرفت و جهت حفظ و ارتقای آن تلاش کرد و هر گونه کوتاهی در این راستا خسارتهای برای کشور، کردستان و به ویژه منطقه هورامان را در پی خواهد داشت.
یحیی صمدی ۱۰ بهمن ۱۳۹۲
منبع: خبرگزاری کردپرس

شناسه خبر : 5131

این خبر رو هم ببینید

با اهانت و ساخت فیلمهای دروغین نمی توان نور و حقیقت رسول اکرم را از نظرها پنهان کرد

عضو شورای مدارس علوم دینی اهل سنت بیان داشت: در فیلم های دروغین مطالبی از …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

16 − ده =