خانه / فرهنگی /  گزیده ی اشعار شیرکو بی کس در تهران رونمایی شد

 گزیده ی اشعار شیرکو بی کس در تهران رونمایی شد

رونمایی از کتاب “پنجره ای رو به سپیده دم”گزیده اشعاری از شیرکو بیکس “امپراطور شعر جهان”با برگردانی از مترجم جوان کُرد “نیروان رضایی” و با حضور جمعی از هنرمندان،نویسندگان ،شاعران،مترجمان و دوستداران فرهنگ و ادب کُردستان برگزار شد

پایگاه خبری-تحلیلی زریان-عصر روزپنجشنبه ۲۹ مرداد ماه،در محل جامعه کردهای مقیم مرکز،رونمایی از کتاب “پنجره ای رو به سپیده دم”گزیده اشعاری از شیرکو بیکس “امپراطور شعر جهان”با برگردانی از مترجم جوان کُرد “نیروان رضایی” و با حضور جمعی از هنرمندان،نویسندگان ،شاعران،مترجمان و دوستداران فرهنگ و ادب کُردستان برگزار شد.
به گزارش زریان؛ در این مراسم که شاعران و نویسندگان غیرکُردزبان نیز حضور داشتند،از زوایای مختلف به زندگی شاعر فقید کُرد “شیرکو بیکس” شاعر “عاشقانه ها در ساعت ۲۵ “و “دربند پروانه”پرداخته شد و سخنرانان هر کدام با بررسی تکنیک مترجم در ترجمه اثر و رعایت امانتداری در مبحث شعر شیرکو نظریاتی را عنوان کردند.همچنین در بخش دوم برنامه، یاد زنده یاد مهندس بهاالدین ادب امیرکبیر کردستان و نماینده ی فراموش نشده ی استان کردستان گرامی داشته شد.
 
در ابتدای برنامه”سامان رفاعی”مجری برنامه ضمن خوشامدگویی به حضور پر رنگ مهمانان در آیین رونمایی این اثر عنوان کرد:برای شناخت زبان و فرهنگ هر ملت به دنیای خارج از آن فرهنگ، نیازمند ترجمه هستیم.ترجمه رویدادهای ملل و نحوه نگرش آن فرهنگ و مردمان به جهان اطراف خویش،گامی است در جهت سوق به سمت گفتگوی بین فرهنگها.به همین خاطر ترجمه باب جدیدی از تفهم حیات و همزیستی را به ما می آموزاند.
 
بزرگان از یاد نخواهند رفت
 
 مهندس”جمال الدین طاها”مدیر عامل جامعه با ابراز خرسندی از حضور مهمانان در این مراسم،بیان نمود:در این ماه دو تن از بزرگان کُرد را از دست داده ایم که ضایعه شان درد بزرگی  بر پیکر جامعه کردها است.اولی کسی نیست جز استاد فقید و شهسوار میدان خیال شیرکو بیکس و دومین بزرگمرد عرصه تلاش و سیاست مهندس بهاالدین ادب است.چرا این دو شخص در میان همه شاعران و سیاستمداران بیشتر جلوه می کنند به این دلیل است،هرگاه شاعری،نویسنده ویا سیاستمداری در راه مردم و برای مردم حرکت نماید در دل ملت باقی خواهد ماند.شعرهای شیرکو از آن جهت همواره رنگ و درد و الام مردم کردستان را برای جهانیان بازگو نموده به جاودانگی رسیده است.واما مهندس ادب یک تحول گرعرصه تلاش بود که در هر پستی قرار می گرفت با تمام توان به رونق و تحول آن عرصه خدمت می نمود.به شهادت دوستان و همرزمان کُرد و غیرکُردش مدیر لایقی بود که این مصداق را تداعی می کرد،اگر پست های مدیریتی به کردها داده شود آنها خواهند توانست مدیران لایقی برای کشور باشند.
 
وی با اشاره به روز خبرنگار و تبریک این روز به همه خبرنگاران و روزنامه نگاران الالخصوص خبرنگاران کرد،خاطر نشان کرد:شایسته است تا جامعه کردهای مرکز بتواند حامی و پشتیبان نشریات کُردی در مناطق کردنشین باشد.
 
ترجمه مترجم،مبتکرانه است
 
در ادامه برنامه،شاعر،داستان نویس ومترجم نامدارکرمانشاهی،فرهاد شیری با بیان این مطلب؛ ترجمه نیروان رضایی در نوع خود مبتکرانه است،توضیح داد:اگر شعر نو فارسی را از “نیما”سر آغاز بدانیم پروسه نوگرایی شعر کُردی نیز از ماموستا”گوران”آغاز می شود.در این رهگذر وزن عروضی به یکباره کنار گذاشته شد و تحولاتی شروع شد،منتهی چگونه این روند به شعر آزاد ویا (سه ربست) رسیده تاکنون کمتر اشاره ای به آن شده است. در کارهایی که به فارسی ترجمه شده اند،همه کارها از نسل شیرکو برگردان شده  و دوستان فارس زبان اطلاع چندانی ندارند که  پروسه نوگرایی شعر کُردی دقیقا چگونه و از کجا رشد و نمو یافته است.بعد از گوران شاید اولین شاعری که سعی نموده از زیر فشار وزن عروضی وحتی وزن هجایی خارج شود شخصی با نام مستعار(ز.ع هروتی) است که در سال ۱۹۲۶ میلادی در نشریه(زاری کرمانجی) شعری را که کاملا شبیه قطعه ادبی است،خلق می نماید.این قطعه ترجمه اش تقریبا با این مضمون است(بر قله های برفی ام در برابر اندوه همیشه ام مویه دیوانه ای به گوش می رسد).
 
البته این کار نمی تواند قطعه تاثیر گذاری باشد،اما در نوع خود تاریخی را به ما می شناساند.اما کسی که بعنوان تاثیرگذارترین شخص در آغاز پروسه نوگرایی شعری کُردی می توان از ان نام برد”پیرمرد”شاعر است که هم از جهت کار روزنامه نگاری و هم در جریان پروسه نوگرایی شعر کُرد،با انتشار روزنامه (ژین)یکی از تاثیرگذارترین شاعران در معرفی جریان نوگرایی شعرُکرد تا قبل از نسل شیرکو محسوب می شود.پیرمرد اولین کسی است که اصطلاح شعر(سه ربه ست)یا شعر آزاد یا شعر سپید را مطرح می کند و در نشریه ژین برای اولین بار شعری را با پیشانی نوشت شعر “سه ربه ست” به چاپ می رساند.روزنامه ژین در آن زمان یکی از تاثیرگذارترین روزنامه ها در معرفی شعر و ادبیات کُردی بود تا جایی که شاعری چون”شیخ نوری”در مورد تاثیر روزنامه بر شاعران کُرد یک تک بیتی با این عنوان(تماشای لاپه ره ی ژین که/نیه جی نقته یی خالی/له به ر ئه شعاری تازه ی ئه م به ر هه تا ئه وسه ر)می سراید.به واقع این روزنامه، انقدر تاثیر گذار بوده که همه شاعران مناطق مختلف کردستان سعی داشته اند کارهایشان را در آن به چاپ برسانند. بعد از پیرمرد شاعر ، به شاعری چون “کامران بدرخان” می رسیم.او در (نشریه گلاویژ) به گویش کرمانجی شعر گفته است.کامران بدرخان نیز به نوبه خود تاثیرگذار بوده و سعی کرده در گویش کرمانجی از زیر فشار وزن عروضی خارج شود.یکی دیگراز کسانی که  کمتر از آن سخن به میان می آید،شخصی بنام”نوری بشتی”است که در دهه ۵۰ میلادی در زندان هم بند عبدلله گوران بوده و از او تاثیرات زیادی گرفته است.بشتی شروع به سرودن شعرهای کاملا بدون وزن کرده و شعر ازاد می سراید.جالب این است در برابر او مقاومت می شود و آنرا چون نیما مورد تمسخر قرار می دهند.نوری بشتی سالها بعد در مصاحبه ای اشاره می کند آن موقع شعرهای من را کسی چاپ نمی کرد و در قهوه خانه ها زمانی که شعر می خواندم،مورد تمسخر قرار می گرفتم.بعدها بشتی را کسانی چون پیرمرد و حسین عارف حمایت می کنند و شعرهایش را چاپ می کنند.چاپ شعرهای نوری بشتی تاثیر فراوانی دارد بصورتیکه شاعران نسل بعد که در “هولیر”سکونت داشتند و در نشریه هیوا کارهایشان را منتشر می کردند کاملا با تاثیر از شعرهای نوری بشتی شروع به سرودن شعر سپید و شعر آزاد می نمایند.اما همچنان در ان سالها نمونه شعرهایی که سروده می شد از وزن هجایی و قافیه ها برخوردار بود و مهمتر از همه از لحاظ ایدئولوژیک و از لحاظ مضامین تکراری و از نظر فضاهای سورئال اتفاق خاصی نیافتاده بود تا اینکه به نسل شیرکو می رسیم.در دهه ۷۰ میلادی دو گروه با نام “کفری کرکوک”که لتیف هلمت و دوستانش بودند و گروه “روانگه”شیرکو بیکس و فرهاد شاکلی و کسان دیگر در سلیمانیه بودند،سربرآوردند. اینها شاعران تیزهوشی بودند،به زبان عربی تسلط داشتند،آگاه از شعر جهان و منطقه بودند و در نهایت با بیانیه روانگه یک اتفاق بزرگ در شعر نو کُردی بوجود آوردند.
 
این شاعر کرمانشاهی با مقایسه شیرکو و شاملو اینگونه ادامه داد:جایگاه شیرکو در شعر مدرن کُردی تقریبا در ادبیات مدرن فارسی به مانند شاملوست و می توان انها را در یک سطح قرار داد.من در مصاحبه ای که حدود ۱۵ سال پیش با شیرکو داشتم از او پرسیدم که شما را با شاملو مقایسه می کنند و شما را در یک سطح می بینند.البته ایشان متواضعانه این موضوع را رد کرد اما به نظرم می توانیم او را در سطح شاملو بدانیم.اگر موقعیت منطقه اجازه می داد،شیرکو می توانست بهتر از این باشد و به کسی مانند “ادونیس”مبدل شود و ادبیاتش بیشتر جهانی شود.اما بخاطر سیر تحولات منطقه و اوضاع کردها این موضوع محقق نشد.
 
شیری در مورد کتاب پنجره رو به سپید دم گفت:باید از نشر کوله پشتی و جناب آقای رضایی نیا کمال تشکر را داشت که سخاوتمندانه این فرصت را در اختیار شعر کُردی قرار داده تا خود را به مخاطبان فارس زبان نشان دهد.اولین حسن این کتاب آن است که کار دوزبانه است.ترجمه نیروان همانطور که خود در مقدمه کتاب می گوید،سعی دارد هم روح شعر را حفظ کند و هم موسیقی درونی شعر شیرکو دارد منتقل شود و هم شعری  را از زبان مقصد به مخاطب فارس زبان معرفی نماید و مخاطب آن را به عنوان شعر بپذیرد. به نظر من موفق بوده چرا که خود مترجم نیز به فارسی شعر می گوید و رمز موفقیت یک شاعر در این است که در زبان مبدا و مقصد توانایی سرودن شعر را داشته  و به احاطه کامل برسد.و به نظر من نیروان توانسته است این کار را انجام دهد.
 
نویسنده کتاب ”ژه”در مورد  خصوصیات ترجمه توضیح داد:همواره از ترجمه صحبت های فراوانی می شود از ادونیس که مترجم را خیانتکار معرفی کرده و تا دگران همواره مترجم را به مسلخ می کشند،اما درنهایت ما ناچاریم این خیانت را انجام دهیم.واقعیت این است ترجمه شعر امکان پذیر نیست.این را خود بنده با  توجه به تجربه ای که دارم عرض می کنم.وقتی شعری از من در کشوری ترجمه شده و می بینم با آن شعری که من در زبان فارسی و کُردی سروده ام فرق دارد به این واقعیت بیشتر نزدیک می شوم.کار ترجمه شعر کُردی را من سالها پیش در یک از روزنامه ها با عنوان خودکشی دسته جمعی نام نهادم،ان موقع هم به نیروان این هشدار را دادم که کار خطرناکی است وباید مراقب واژها و مضامین آن باشد.واقعیت این است همه مردم کُرد به دلیل شرایط فرهنگی و جغرافیایی همه به نوعی شاعرند و به خوبی شعر را درک می کنند.از سویی هر مترجمی سعی دارد به زبان خاصی در شعر و ترجمه برسد کما اینکه ترجمه ای که من از شیرکو دارم شاید با ترجمه ای که نیروان دارد متفاوت باشد،ولی این را نمیتوان بعنوان ضعف دانست بلکه مترجم کار خود را انجام داده و این کار،کار خوبی از آب در آمده است.
 
شیرکو بسیار از شاملو عظیمتر است
 
در ادامه، شاعر ایلامی و مدرس دانشگاه “مصطفی بیگی با توصیف ساختار فکری شعر شیرکو خاطر نشان کرد:نیروان گزینش خوب با رویکرد جدیدی در ترجمه شعر شیرکو اغاز کرده و می توان گفت اثر قابل ارزشی ارائه نموده است.قبلا نیز ترجمه های خوبی از اشعار شیرکو انجام گرفته است و همانطور که امپراطور شعر جهان شیرکو بیشترین شعرسرایی را دارند طبیعتا بیشترین ترجمه هم متعلق به ایشان است و این جریان سازی در شناساندن فرهنگ و ادبیات کُردی ما را به رهگذرهای تازه ای وارد نموده است.
 
بیگی با بیان خصوصیات فکری و شعری شاملو و شیرکو گفت:به نظر من کار شیرکو بسیار عظیمتر از کار شاملو است چرا که شیرکو در جایی ادبیات کُردی را شروع کرده که سخن گفتن به آن زبان هم جرم بوده و هم مساوی بوده با سوء پیشینه درست کردن برای خود. شیرکو با اینکه مهندس بود و می توانست رویه دیگری را در آن زمان به پیش گیرد، بجای آن خدمت به فرهنگ و ادبیات ملت خود را پیشه گرفت.در عین حال شاملو پیشینه هفت،هشت قرنی مکتوبی مانند زبان بیهقی را در پیشروی خو داشته که آبشخورش بوده ،چرا که با زحمت کمتری به راز جاودانگی کلمات و زبان دست پیدا کرده و با مدد از ان پیشینه به خلق اثار رسیده است.اما شیرکو با توجه به آن فرصت هایی که در ادبیات عرب و ادبیات فارس وجود داشته تا شاعرانش بتوانند به ادبیات و کتابخانه غنی مکتوبشان رجوع کنند،بی نصیب بوده و با آن سرمایه کم به سرمایه دار بی مثالی در حوزه شعر مبدل شده است.
 
این شاعر ایلامی با بررسی تخصصی برگردانهای این کتاب،توضیح داد:از نظر واژگانی کلید واژه هایی در این گزینش اشعار وجود دارد که به تعداد فراوانیشان عبارتند از مرگ،سیاه نمایی،عدم،زوال،جنگ،انفال،سرباز و اوراگی که این کلید واژه ها در قسمتی از شعرها برجسته می شود و طبیعتا شیرکو با انباشت ذهنی و تراوشاتی که از این انباشت ذهنی ظاهر می کند ان را تبدیل به کلمات جادویی نموده است. که این واژگان ۱۷ درصد از کلیت کار این مجموعه است.مورد دوم که فراوانی بیشتری داشته ،بحث طبیعت گرایی در شعر شیرکو است.ما در ادبیات شفاهی یا سنتی کردی هم اشاره به مرگ را داشتیم که بیشترین فراوانی را در مورد قبل داشت و هم طبیعتگرایی که هر دوی اینها ریشه در سنت شفاهی ادبیات کُردی دارند مانند(بیله بمرم هه ر وه ی ده رده وه/سه ر بنم وه بان سه نگ سه رده وه)شعر ها نشاندهنده ورود شاعر تا مرحله مرگ اگاهی است.این را به دو قسمت تقسیم می کند،یکی مرگ آگاهی و یکی مرگ اندیشی ،که مرگ اندیشی وارد بحث فلسفه می شود و من برداشتم این بود شیرکو در مجموعه ۵۵ پنجره تا همان مرحله مرگ اگاهی پیش رفته و البته من نشانه ای از مرگ اندیشی در این کار ندیدم .با توجه به  اینکه بصورت گذارا یکجا فقط موضوع عدم را مطرح کرده در کلیت وارد این حیطه نشده است.در بحث طبعتگرایی ما در ادبیات شفاهی کردی با خصیصه ای بنام کوه روبرو هستیم وهیچ ملتی به اندازه کرد نتوانسته است شناسنامه ای در وصف شعری از کوه بسراید.شیرکو حداقل در موضوع وعناصر و نمادهای طبیعی بحث کوه را در بین نمادهای طبیعت با ۳۳ درصد فراوانی کمتر مورد توجه قرار داده است که این در این اثر برایم جالب بود.از درخت به فراوانی استفاده نموده و درخت بعنوان نماد زایش و مرگ و زندگی توامان مردم کُرد بخوبی بهره برده و آن را به عنون  نماد استقامت و ایستادگی این ملت نشان داده است.و همچنین ان را با رزم و بزم که داستان دیرینه ای در فرهنگ کردی است پیوند زده است..در بحث طبیعت گرایی اشاره به پرنده و پرواز و اسمان با ۶ درصد جالب توجه بوده است. ژانر بسیار مهم دیگری که شیرکو هنرمندانه آن را بکار می برد موضوع عشق است.عشق  بصورت عاشقانه هایی که درباره زن سراییده و عاشقانه هایی که برای خود واژه ی “شعر”مغالضه نموده است.عشق ۲۷ درصد از فراوانی واژه ها را در اختیار خود قرار داده.رویکرد شیرکو به عشق یک رویکرد واقعگرایانه و دم دستی و در عین حال بازگشت به همان ادبیات شفاهی کردی است که عشق را عرفانی نکرده و بصورت ملموس نشان داده است.مورد بعدی کلید واژه هایی است که به شهریت و تمدن در شعرش اشاره می کند و از (شه قام و جاده تا شهر و خانه)۷ درصد فراوانی را به خود اختصاص داده است.و مورد آخر شیرکو برخلاف شاعرانی که متاثر از تفکرات ایدولوژیک حزبی بودند،او رنگ و بوی انسانی را در فضای شعریش منعکس می کرد.
 
 بیگی در انتهای سخنرانی خود ؛ شعری از شیرکو برای شهید لیلا قاسم ، اولین شهید زن قیام کوردها در عراق را قرائت کردە و ضمن تشکر از شیرکو بە خاطر سرودن این شعر برای لیلا قاسم و جبار فرمان از وی بە دلیل عدم پرداختن بە انفال بیست و دو هزار شهید کورد فەیلی در عراق و آوارە شدن بیش از پانصدهزار کورد فەیلی توسط رژیم بعث انتقاد کرد و گفت؛ لیلا قاسم دانشجوی جامعەشناسی در بغداد بود.
لیلا از کوردهای فەیلی خانەقین بود کە در دانشگاە بەغداد بە همراە تنی چند از دانشجویان جریان جنبش دانشجویی کرد را بنیان نهاد.
او علیرغم اینکە پس از دستگیری در زندان مخوف ابوغریب ماهها تحت شکنجە قرار گرفت، بە دلیل عدم لو دادن خانەهای تیمی و اعضای جنبش بە اعدام محکوم و تیرباران شد.
او بە همین دلایل بە یکی از اسطورەهای مبارزە آزادیخواهان کرد تبدیل گردید.
خانوادەی این شهید جسد مطهرش را در قبرستان نجف اشرف؛ در جوار مولا و مقتدایش علی؛ع؛ بە خاک سپردند.
 
کارگاه حرفه ای ترجمه را، دایر کرده ایم
 
نیروان رضایی مترجم کتاب پنجره ای رو به سپیده با قرار گرفتن در جایگاه سخنرانان، ضمن خوشامدگویی به مهمانان گفت،لازم است از نشر کوله پشتی و جناب اقای رضایی نیا تشکر ویژه نمایم که اعتماد کردند و این کتاب را به چاپ رساندند.لازم است از چندین نفر از ناشران سرشناس تهران و کشورگلگی داشته باشم.این عزیزان  با توجه به اینکه اثر را مطالعه نکرده بودند،از چاپ کتاب امتناع کردند و این برایم بسیار جای تاسف داشت و من را وا داشت تا در مقابل این موضوع در مقام توضیح این نقد را داشته باشم؛اگر از دیدگاه تحقر به زبان و هویت و فرهنگ کرد می نگرند،برایم قابل قبول نخواهد بود چرا که تاریخ و زبان و فرهنگ وادبیات مردمم انقدر غنی و ناب است که همگان در برابر آن اعتراف می نمایند.پس من امیدوارم آن دوستان دچار چنین خلط مبحثی نشده باشند.
 
ایشان در ادامه سخنانش خاطر نشان کرد:از سال ۸۳ کارگاه شعر وادبیات کُردی را با چند تن از دوستان برپا کرده ایم که به دوره خانی و تفسیر و بحث بر سر آثاری که در حوزه شعر و ادبیات کردی منتشر شده اند،می پردازیم.این جمع الان بصورت جدی تر در این کارگاه مشغول بوده و تصمیم داریم به کمک نشر کوله چشتی کارهایی در حوزه ترجمه تالیف بزرگان عصر معاصر ادبیات کُرد انجام دهیم.به هر حال امیدواریم بتوانیم در این مسیر به کمک دوستان کارهای مناسبی انجام دهیم.
 
یاد مهندس ادب گرامی داشته شد
 
در ادامه برنامه برای سالگشت درگذشت مهندس بهاالدین ادب ؛ نمایندەی ادوار مختلف سنندج در مجلس شورای اسلامی کە هموارە از ارکان انجمن انبوەسازان؛ سازمان نظام مهندسی و انجمن پیمانکاران کشور بود؛ گرامی داشته شد و سخنران هر کدام با پرداختن به زوایایی از زندگی اجتماعی و سیاسی این بزرگمرد او را نمونه ای برای تعهد در مقابل جامعه خود نام نهادند.
زنده یاد ادب، علاوە بر کارهای کلان ملی؛ تمامی حقوق خود از مجلس را صرف نوانخانەای در سنندج نمود.
علاوە بر تشکل مردمنهاد جامعە کرد تهران را بنیان نهاد و برای آن در میدان جمهوری ساختمانی سە طبقە را خریداری و وقف نمود؛ همچنین جبهە متحد کرد را بە عنوان یک تشکل سیاسی کشوری تاسیس نمود.
سخنرانان برنامه یادواره ی مهندس ادب،دکتر اردلان،دکتر شمس برهان،محمد محمد رضایی،عبدلله سهرابی،تریفه کریمیان،هیوا اسدی و…هر کدام با ابراز سخنانی این روز را گرامی داشتند.
 
منبع: کردپرس
تاريخ: ۱۳۹۴/۶/۱

شناسه خبر : 4325

این خبر رو هم ببینید

کمین دود غبارآلود سر راه جوانان / وفا رحیمی*

تفریحات ناسالم همچون قلیان کشیدن، پرسه در خیابان و پارک‌ها، چرخیدن در فضای مجازی، نزاع …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

2 × 1 =